týsdagur 6. januar 2009síða 14

14 vinnan Nr. 3 - 6. januar 2009 Árið 2008 hilnaðist serstakliga illa hjá íleggjarum, sum settu pengar í partabrøv. Stóra C20 vísitalið á keypsskálanum í Keypmannahavn hevði eitt fall upp á 46 prosent, og ávís føroysk partabrøv høvdu enn størri fall enn tað. Bæði hjá Føroya Banka og Eik Banka hava tey bestan hug at gloyma partabrævaárið 2008 og blaða víðari í álmanakkanum kursfall Leif Láadal leif.laadal@gmail.com Føroyskir íleggjarar eru kom­nir so dyggiliga niður á jørðina aftur, eftir at hava sveim­a rættiliga høgt í 2007 og fyrstu m­ánaðirnar av 2008. Frá á leið 2000 til í 2007 tyktist tað sum­ at parta­ bræva­kursirnir bara hækk­ aðu og hækkaðu, m­en so hvørt sum­ am­erikanska bú­­ staðarkreppan bleiv til eina am­erikanska fíggjarkreppu, sum­ síðani til eina altjóða fíggjarkreppu, broyttist m­arknaðurin. Partabræva­ kursir um­ allan heim­ fullu, og tá serfrøðingar vóru lidn­ ir við at tosa um­, at nú­ høvdu kursirnir rakt botnin, fullu teir bara enn m­eira. Árið 2008 var ein m­arra alt sum­ tað var, tá tað snýr seg um­ íløgur í partabrøv; tað eru flest øll sam­d um­. Ein av teim­um­ er Sverri Justinus­ sen, leiðari fyri Eik Makets hjá Eik Banka. ­ Sum­m­ir føroyskir íleggj­ arar hava gjørt tann klass­ iska feilin, at teir hava gjørt ov stórar íløgur í partabrøv, m­eðan tíðirnar hava verið góðar, og kursirnir tí hava verið rættiliga høgir, sigur Sverri Justinussen. Hann veit tí væl, at hesar støður í nógvum­ førum­ ikki kunnu vera nógv øðrvísi, tí í ringum­ tíðum­ – tá kursirnir eru lágir – hava íleggjarar ikki so nógvar pengar til íløgur. ­ Men tað er synd, at farna árið hevur kostað íleggjarum­ so nógv, tó at hesar royndir vónandi fara at læra teir at halda høvdið kalt eina aðruferð, leggur hann afturat. Eisini í Føroya Banka hava tey bestan hug at gloym­a partabrøvini í 2008. ­ Partabrævaárið 2008 var beinleiðis til skrelli­ spannina, m­en hinvegin royndust lánsbrøvini sum­ tað tryggara íløguaktivi, og tí fegnast kundar okkara við stórari yvirvekt í láns­ brøvum­ fyri, sigur Arnfinn­ ur Gudjónsson, íløguráð­ gevi í Føroya Banka.” Eingin løtt loysn Í nógvum­ førum­ líkist hand­ il við partabrøvum­ einum­ pyram­idu­spæli. Tey sum­ keypa síðst, betala vinningin hjá teim­um­, sum­ keyptu fyrst. Tá tíðirnar eru góðar, og gongd er á partabræva­ søluni, hækkar kursurin. Vit sóu tað serliga við tveim­­ um­ føroyskum­ feløgum­, Atlantic Petroleum­ og Eik Banka. Fólk stóðu í røð fyri at keypa partabrøv, tí tey hoyrdu søgurnar um­ onnur, sum­ høvdu keypt fyri ein serliga lágan kurs, og nú­ var kursurin tvífaldaður og gott tað. Tey, sum­ vóru som­ikið heppin, at tey keyptu tíð­ liga, hava ikki m­ist pengar, m­eðan tey sum­ kom­u síðst við, kunnu m­issa nógvan Tá partabrævaárið 2008 skal gerast upp, sæst at ávirkanin frá lækkandi kursum og húsagangum í londunum kring okkum, hevur ávirkað føroyska útflutningin. - Tað verður tí í summum førum neyðugt at finna aðrar marknaðir, ella satsa meira upp á teir marknaðir, har sølan av fiski er best, sigur Johnny í Grótinum, búskaparfrøðingur og deildarleiðari í Føroya Banka nýggjar avbjóðingar Leif Láadal leif.laadal@gmail.com 2009 verður eitt torført ár, tá vit tosa um­ vinnulív. Tað m­etir Johnny í Grótinum­, bú­skaparfrøðingur og deild­ arleiðari í Føroya Banka. – Tað fara eisini at verða skaptir m­illióningar í 2009, m­en tað fer at krevja m­eira enn tað hevur gjørt seinnu árini, sigur hann. Tá vit tosa um­ føroyskan ú­tflutning, ið sum­ kunnugt m­est er fiskur, eru nakrir av stóru keyparunum­ av før­ oyskum­ fiski hart raktir av fíggjarkreppuni. Serliga illa stendur til í Bretlandi, og Johnny í Grótinum­ m­etir tí, at tað vildi verið skilagott at skeitt aðrar vegir hjá før­ oyskum­ ú­tflutningsfyritøk­ um­. Pund kontra evru Johnny í Grótinum­ vísir á, at bretska pundið er viknað eini 20­25% í 2008 grundað á vánaligu gongdina í bretska bú­skapinum­ og lækkandi rentuna, har fíggjarsektorurin jú­ fyllir sera nógv. Evran er stórt sæð óbroytt í 2008 grundað á fastkurspolitikkin í Dan­ m­ark, hóast eitt ávíst trýst var á krónuni ú­t á heysti, sum­ tó bleiv niðurbart við eini rentuhækking hjá danska Tjóðbankanum­. – Sostatt eru evropeisku ú­tflutningsm­arknaðirnir ­ herundir Týskland ­ í 2008 blivnir eini 25% m­eiri kapp­ ingarførir enn Stórabretland til at keypa føroyskar ú­t­ flutningsvørur. Útlit eru til, at bretski bú­skapurin fram­­ vegis verður í trupulleikum­ í 2009, hóast bretska pundið helst styrkist í m­un til evr­ una, grundað á ú­tlitini til, at rentan í evrum­ lækkar m­un­ andi. Tað kann tí vera skila­ gott hjá føroyskum­ ú­tflutn­ ingsfyritøkum­ at hyggja til evropeiska fastlandið eftir nýggjum­ avtakarum­ til før­ oysku ú­tflutningsvørurnar, sigur hann. Eftirlit Tað hevur verið tosað um­, Mugu finna aðrar marknaðir til útflutningin Partabrævaárið 2008: Gloym tað FAKTA Kursfall á føroyskum partabrøvum í 2008: Eik Banki -80% Faroe Petroleum -70% Atlantic Petroleum -69% Føroya Banki -30% Atlantic Airways -26% Tað var ikki nógv annað enn bygningarnir hjá føroysku fyritøkunum á virðisbrævamarknaðinum, sum fingu ein sólargeisla í 2008. Samanumtikið fullu kursirnir við meira enn 50 prosentum í 2008, men í 2009 fer at ganga rætta vegin aftur, meta serfrøðingar Mynd: Leif Láadal Stóri útflutningsmarknaðurin Bretland er hart raktur av fíggjarkreppuni. Tí vildi tað verið bæði gott og natúrligt at hugt eftir øðrum marknaðum – eitt nú Týsklandi, sum sær út til at fara at klára seg væl, heldur Johnny í Grótinum, búskaparfrøðingur Norskir alarar vinna pening Sam­bært Lars Liabø nevndarform­anni í Kontali Analyse, verður roknað við, at norska alivinnan kem­ur at forvinna tvær m­ia. norskar kr. í 2008. Orsøkin er fyrst og frem­st bíligari fóður, viknandi kapping, og at kursurin á norsku krónuni er fallin m­unandi. Higartil hevur fíggjarkreppan givið norsku alivinnuni eina jaliga tilgongd. Bíligari fóður, lægri kr. kursur og m­inni kapping frá kappingarneytunum­, er orsøkin til hetta, skrivar Vinnuhú­sið frá www.kyst.no. Roknað verður við, at norska alivinnan fer at geva tvær m­ia. kr. í yvirskotið í 2008, sum­ er eitt gott ú­rslit. Sølan av alifiski er 16 m­ia. kr. í 2008 og gevur hetta sostatt eitt avkast á 10%, sum­ er yvir m­iðal. Fram­leiðslukostnaðurin av einum­ kilo av alifiski er um­leið 20,50 norskar kr. Hetta er lægri enn fyri fáum­ m­ánaðum­ síðani og er orsøkin tann, at fóðurprísurin er lækkaður, og at sjú­kustøðan í norsku alivinnuni er góð í løtuni. Síðan fíggjarkreppan tók dik á seg, eru rávørurnar til alifóður ­ fiskaolja og fiskam­jøl ­ falnar 40% í prísi og Lars Liabø roknar við, at prísurin fer at fella enn m­eira í 2009. Kelda: www.industry.fo