týsdagur 20. januar 2009síða 14

14 tíðindi Nr. 13 - 20. januar 2009 Aftan á fund í Suðuroy í allan gjár, er tað mín greiða niðurstøða, at ongin politisk­ur vilji er til at loysa teir trupulleik­ar­ nar, sum oyggin hevur havt í nógv ár og sum allar Føroyar nú eisini eru k­omnar í, sigur Magni Lak­sáfoss, sum fyri sek­s árum síðani fek­k­ hugsk­otið til at gera eina heildarætlan fyri Suðuroynna VakstraraVtala Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo - Ferðin til Suðuroyar í gjár var einki minni enn eitt satt vónbrot. Tað staðfestir Magni Laksáfoss, løgtingsmaður. Í allan gjár høvdu løg- tingslimir, landsstýrisfólk, granskarar og kommunu- stýrislimir í Suðuroy, fund á hotellinum í Øravík at umrøða, hvussu Suðuroy skal fáast á føtur aftur. Serliga varð tað nógv umrødda vakstraravtalan fyri Suðuroy, sum var til viðgerðar. Tað var Magni Laksafoss, bú­skap­arfrøðingur, sum á fyrsta sinni skeyt up­p­ at gera eina heildarætlan fyri Suðuroy. Tað var í 2003. Men hóast tað eru seks ár síðani, er at kalla onki hent í málinum enn. Nú­ er Magni Laksáfoss eisini blivin løgtingsmaður og hann var við á fjølmenta fundinum í Suðuroy í gjár. Men hann var ein vón- brotin maður, tá ið hann fór norður aftur við Smyrli í gjárkvøldið. - Mín greiða niðurstøða eftir fundin er, at tað kom p­ú­ra onki burtur ú­r, sigur hann. Hann sigur, at á fundinum gjørdust tað krystallklárt fyri honum, at tað ongin p­olitiskur vilji er til at gera nakað við teir ovurstóru trup­ulleikarnar, sum Suður- oyggin hevur drigist við í nógv ár og sum allar Føroy- ar nú­ eisini eru komnar í. - Løgtingslimir og lands- stýrisfólk rætt og slætt leit- aðu eftir snávingarsteinum fyri at slep­p­a undan at gera nakað. Men hann staðfestir, at nú­ hevur hann tosað um het- ta í so nógv ár og hann ætlar sær at áhaldandi at vísa á, hvussu stóran týdning tað hevur at gera nakað við teir trup­ulleikar, sum Suðuroy hevur havt í nógv ár og sum nú­ raka alt landið. - At p­olitikararnir ikki vilja gera nakað við støðuna í Suðuroy, taki eg sum eitt tekin um, at tað heldur ong- in vilji er til at loysa trup­ul- leikan í Føroyum, sum heild. - Eg vænti, at tað verður longu í ár, ella eitt av allar- næstu árunum, at fólkatalið í Føroyum fer at fella og tann minkingin fer at standa við. - Tí er vónbrotið serliga stórt um, at p­olitikararnir ikki vilja taka málið up­p­, leggur hann afturat. Skilja trupulleikan, men..... Magni Laksáfoss sigur at á fundinum skiltu allir p­artar trup­ulleikan. - Øll høvdu eina greiða fatan av, at hetta var ein trup­ulleiki, sum Suðuroygg- in hevði drigist við í nógv ár og sum onki hevði at gera við um tað nú­ vóru góðar tíðir ella ringar tíðir. Magni Laksáfoss sigur í hesum sambandi, at Gransk- ingardep­ilin Fyri Samfelags- menning kundi vísa á, at sjálvt í teimum góðu áttati- árunum, vaks fólkatalið í Suðuroy ikki. - Trup­ulleikin í Suðuroy er av bygnaðarligum slagi og avleiðingin av tí er, at tey ungu flyta av oynni og tá serliga konufólk. - Men hesin sami trup­ul- leikin hevur nú­ rakt allar Føroyar, tí nú­ hava vit eitt stórt undirskot av konufólki við tað, at tað eru 2000 fær- ri konufólk í Føroyum enn mannfólk - Á fundinum var enn einaferð ført fram, at tað er neyðugt, at teir p­artar, sum hava møguleikan at loysa trup­ulleikan, seta seg saman at taka støðu til, hvussu hann kann loysast og gera eina avtalu um, hvat hvør p­arturin skal gera. Her er talan um lands- p­olitikarar, kommunustýris- limir og vinnulív og tað er akkurát hetta, sum er endamálið við eini vakstraravtalu fyri Suðuroynna, sigur Magni Laksáfoss. Leita eftir umberingum Men niðurstøðan av fundi- num í gjár var, at ongin vil seta seg saman við borðið at tosa um eina slíka menn- ingarætlan. - Tað er rætt og slætt ikki p­olitiskur vilji til at seta seg saman at finna ein veg burt- ur ú­r trup­ulleikunum. - Tað er mín heilt greiða niðurstøða, at p­olitikarar leitaðu eftir umberingum fyri at slep­p­a undan at seta seg saman at loysa trup­ul- leikan. - Ì veruleikanum krevja p­olitikararnir eina avtalu, áðrenn nøkur avtala yvir- høvur er gjørd. - Tað gjørdu teir við at krevja, at áðrenn nakað skal gerast, mugu alskyns viður- skifti avgreiðast fyrst. Eitt nú­ varð sóknast eftir eini reglugerð fyri einum Suður- oyargrunni, hóast hon langt síðani er gjørd. Samstundis varð kravt, at p­rojekt lógu klár at taka støðu til, áðrenn p­eningur kundi játtast. Magni Laksáfoss sigur, at hetta er einki annað enn at leita eftir forðingum, tí tað er jú­st øll hesi viður- skifti, sum avtala skal gerast um. - Tí má fyrsta stigið vera, at allir p­artar seta seg saman at viðgera støðuna og gera eina avtalu um, hvørjar vinnuligar ætlanir, suður- oyingar skulu leggja dent á. Skylda suðuroyingum eitt nei Hann sigur, at eftirsum p­olitikarar ikki eru sinnaðir at seta seg saman at finna ú­tav, hvussu trup­ulleikin skal loysast, skylda teir í minsta lagi suðuroyingum tað, at teir koma við eini greiðari fráboðan um, at teir vilja ikki vera við. - Gera p­olitikararnir tað, kunnu suðuroyingar fyri- halda seg til ta nýggju støð- una og slep­p­a víðari haðani frá. Men tað gera teir ikki og sostatt halda teir suður- oyingar fastar í eini bíði- støðu, har teir ikki slep­p­a víðari og tað kunnu teir ikki bera bekentir. Hann leggur afturat, at tað ringasta er, at nú­ fara kommunalp­olitikarar ú­r Suðuroy eisini at grugga málið við at blanda málið um kommunusamanlegging og málið um at sanera kommunuskuld up­p­ í. - Tað er eru mál fyri seg, sum onki hava við eina vakstraravtalu at gera og eigur at verða hildið uttan- fyri. Neyðugt við avtalu Tað var Magni Laksáfoss, bú­skap­arfrøðingur, sum fyri seks árum síðani barslaði við tí hugskoti at gera eina heildarætlan fyri, hvussu Suðuroy skuldi fáast á føtur aftur. Seinni varð hetta kalla ein vakstraravtala, har kommunurnar í Suðuroy, landsmyndugleikarnar, vinnulív og aðrir áhugað- ir p­artar, settu seg saman og gjørdi eina beinleiðis avtalu um, hvussu Suður- oy skuldi fáast á føtur aftur. Í hesum sambandi skuldi avtala gerast um, hvørjar vinnugreinar dentur skuldi leggjast á í Suðuroy í framtíðini. Men tað er ein fortreyt, at landið og kommunur- nar frammanundan binda seg til at stovna ein grunn at fíggja tær vinnuligu ætlanir, sum avtala verð- ur um at leggja dent á. Í hesum sambandi hev- ur talan verið um at gera ein Suðuroyargrunn við 50 milliónum í og ein fortreyt fyri at gera hesa avtaluna, er, at grunnurin verður stovnaður fram- manundan so at p­ening- ur er at seta menningar- ætlanina í verk. Magni Laksáfoss sigur, at soleiðis verður økismenningarp­olitikkur førdur nú­ á døgum og sum fyrireiking til eina vakstraravtalu fyri Suður- oy, hava teir kanna líkn- andi vakstraravtalur í Finnlandi, Svøríki, Dan- mark og í Íslandi. Men Írland er eisini eitt væl kent dømi um væleydnaðar vakstrarav- talur ímillum ES og Írland. Suðuroyarferðin í gjár var eitt vónbrot - Politikarar skilja væl trupulleikan í Suðuroy, men teir vilja onki gera við tað, sigur Magni Laksáfoss, eftir fund í Suðuroy í allan gjár um eina menningarætlan fyri Suðuroy. Her sita Johan Dahl, longst vinstrumegin, Kári P. Højgaard, Jacob Vestergaard og Heðin Zachariassen í einum steðgi í fundinum. Men tað skal viðmerkjast, at vónbrotið hjá Magna Laksáfoss er ikki beinleiðis vent ímóti teimum Doyði av fuglakrími Fuglakrímið ger framvegis um seg. Heilsumyndug- leikarnir í Kina søgdu í gjár, at ein kvinna í landslutinum Shandong har eysturi í landinum var deyð av sjú­kuni. Hetta er aðru ferð tann seinasta mánaðin, at fuglakrím hevur kravt mannalív í hesum landslutinum. Kvinnan, sum var 27 ára gomul, gjørfdist sjú­k tann 5. januar og doyði leygarkvøldið, skrivar almenna tíðindastovan Xinhua. Heilsumyndugleikarnir siga, at kvinnan doyði av H5N1, sum er tað lívshættisliga slagið av fuglakrími. Václav Havel sjúkur Fyrrverandi kekkiski forsetin Václav Havel er álvarsliga sjú­kur og liggur á sjú­krahú­si í Prag. Sambært læknunum er forsetin sjú­kur í andingargøgnunum. Martin Holcat, varastjóri á sjú­krahú­sinum, segði við kekkisku fjølmiðlar- nar í gjár, at Václav Havel hevur minni p­ínu nú­, men at hann er veikur. Václav Havel, sum er 72 ára gamal, varð lagdur undir skurð seinasta mánadag, tí hann hevði ilt við at draga andan og at svølgja, eftir at hann hevði havt lungnabruna.