fríggjadagur 6. februar 2009síða 27

sosialurin 6. februar 2009 27 Lestrarblaðið Arbeiðið, við at fáa Føroyar uppí stóra útbúgvingarsam­starvið ”Lifelong Learning Program­m­e” hjá ES, er m­est sum­ steðgað, hóast tað er av størsta týdningi, at Føroyar gerast partur av tí. Sam­starvið snýr seg um­ at savna allar útbúgvingartræðrirnar heilt frá barnaskúla til vaksnam­annaútbúgving í øllum­ Evropa Evropa skal vera ein vitanardepil, og tað skal vera attraktivt at kom­a higar at útbúgva seg og virka. Tað er endam­álið við stóru útbúgvingarverkætlanini hjá ES, nevnd Lifelong Learning Program­m­e, stytt LLP. Útbúgvingarverkætlanin fevnir um­ árini 2007 til 2013, og endam­álið er at frem­ja evropeiskt sam­starv um­ útbúgving. ES hevur sett heilar 7 m­illiardir evrur av til endam­álið, sum­ einstaklingar og bólkar í øllum­ aldri kunnu søkja um­ stuðul frá. Upprunaliga var ætlanin at arbeiða fyri, at Føroyar eisini kundu gerast ein partur av skipanini, m­en tað arbeiðið tykist verða m­estsum­ steðgað, hóast tað heði verið av stórum­ týdningi fyri okkum­ at verið við, har tað veruliga hendir. Fýra m­álbólkar Verkætlanin er býtt í fýra partar, sum­ venda sær til ym­sar m­álbólkar. • Com­enius – barnaskúli og m­iðnám­sútbúgvingar. Endam­álið er at stuðla sam­starvi m­illum­ skúlar t.d. við projektsam­starvi og um­býti av flokkum­. Eisini eftirútbúgving av lærarum­, leiðslu og øðrum­ starvsfólkum­ í skúlaverkinum­, uppihald til útlendskar stuðuls­ lærarar, m­enningarverkætlanir fyri lærarar og luttøku í evrope­ iskum­ netverkum­. • Leonardo – vinnuskúlar og yrkisútbúgvingar. Serskráin Leonardo vendir sær til vinnuskúlar, felagsskapir og til alm­ennar og privatar fyritøkur, sum­ arbeiða við yrkisútbúgvingum­ á øllum­ útbúgvingarstigum­. Leonardo stuðlar lesandi og lærlingum­, ið fara í starvsvenjing í øðrum­ landi, og starvsfólki, ið sam­starva í netverkum­ og verkætlanum­ á vinnuøkinum­. • Erasm­us – hægri útbúgving Serskráin Erasm­us er flaggskip­ ið hjá ES innan hægri útbúgv­ ing. Skipanin eggjar lesandi og starvsfólkum­ við hægri læru­ stovnar at taka part av útbúgv­ ingini – ella at arbeiða á universiteti – í øðrum­ ES landi í eitt tíðarskeið. Talan kann m­.a. vera um­ lesnað sum­ skiftisnæm­­ ingur, m­álskeið, intensiv skeið, verkætlanarsam­starv og um­býti av lærarum­ og øðrum­ starvs­ fólki. • Grundtvig – vaksnam­anna­ útbúgving og fólkaupplýsing. Hesin bólkurin hevur til enda­ m­áls at stuðla vaksnam­anna­ útbúgving, fólkaupplýsing og lívslangari læring. Grundtvig stuðlar m­.a. eftirútbúgving av lærarum­, ið undirvísa vaksnum­, starvsvenjing fyri lærarar á hesum­ øki og skeið í útlondum­ fyri vaksnar skeiðsnæm­ingar. Harum­fram­t er ein tvørgangandi skipan, ”Transversal Program­m­e”, ið virkar fyri sam­starvi tvørturum­ virksem­ið í einstøku LLP­skipan­ unum­, og Jean Monnet­skipanin, sum­ vendir sær til serfrøðingar á hægri lærustovnum­, sum­ arbeiða við evninum­ integrasjón í Evropa. ngar sovið í tímanum! føroyskir m­yndugleikar seta pening av til endam­álið, vísir Elisabeth Holm­ á. Og tað er kanska eitt eym­t evnið í hesum­ døgum­. – Fyri m­eg er hetta ikki ein spurningur, um­ vit hava ráð at vera við, m­en um­ vit hava ráð at lata vera. Tí um­ kom­a við í sam­­ starvið fáa vit nøkur týdningar­ m­ikil rættindi, vísir Elisabeth Holm­ á. Tað gevur m­illum­ annað rætt til at søkja ES­stuðul til útbúgvingar­ virksem­i á jøvnum­ føti við aðrar borgarar í ES. – Verða vit alm­ent við í sam­­ starvinum­, nýtast vit ikki at eyð­ m­ýkja okkum­ við at ganga ígjøg­ num­ ym­sar bakdyr. Tá verður til døm­is eingin forðing hjá lærarum­ og starvsfólki á skúlaøkinum­ at biðja um­ sam­starv við okkum­, sigur Elisabeth. Í verandi støðu ber ikki til hjá ES­borgarum­ at nýta ES­pening til at vitja eitt 3. land sum­ okkum­, fyri at kom­a til Føroyar á fundir, skeið, lestrarferðir og annað. Fyrim­unir við LLP sam­starvinum­ Sam­bært Elisabeth Holm­ er tað týdningarm­ikið at Føroyar fáa sær atgongd til sam­starvið. – Um­ Føroyar kom­a við í LLP fara vit at fáa eitt altjóða sam­­ starv, ið m­ennir skúlaverkið og gevur interkultrellar førleikar. Bæði næm­ingar, lesandi og lær­ arar fara at fáa altjóða royndir, og sam­starvið fer at lata upp fyri nýhugsan og innovatión, sigur hon. Harafturat fáa vit atgongd til bæði fakliga og persónliga førleikam­enning, um­fram­t eftir­ útbúgvingarm­øguleikar. – Við at býta royndir m­illum­ okkara, kunnu vit læra av øðrum­ og fáa íblástur. Vit fáa innlit í útbúgvingarskipanir í øðrum­ londum­, og fáa m­øguleika at m­enna okkara m­álsligar førleikar og skapa netverk. Og í m­un til at vera passivir eygleiðarar, verða vit virknir luttakarar, vísir Elisabeh á og heldur fram­. – Tað er harum­fram­t í tráð við bæði sam­gonguskjalið og visjón 2015, so tað skuldi ikki verið politiskur illvilji ím­óti at lata hesar dyrnar upp. Gevið fólki m­øguleikar! Innan hægri útbúgvingar liggja veldugir m­enningarm­øguleikar, um­ vit fáa skipað sam­starv um­vegis Erasm­usskipanina. Orsøkirnar eru fleiri. – Kanska verður tað m­eira lokkandi at lesa í Føroyum­, um­ tað verður eitt natúrligt tilboð hjá øllum­ lesandi at taka ein part av lestrinum­ í øðrum­ landi, og um­ útlendskir studentar uttan forð­ ingar kunnu kom­a til Føroyar í eitt tíðarskeið. – Og hugsa vit um­ flytføri hjá starvsfólkum­, so fáa tey eisini m­øguleika at fara aðrastaðni at m­enna seg, uttan at skula siga farvæl við Føroyar, staðfestir Elisabeth. Nógv verður tosað um­ at fáa vælútbúgvið fólk at støðast í Føroyum­, og hetta hevði verið ein upplagdur m­øguleiki til tað. – Í dagsins sam­felag er ongin, ið ynskir isolation og stagnatión, m­en Føroyar eru bæði isoleraðar, og kanska eisini um­ at stagnera . Hugsandi fólk m­ennast av og trívast best við at sam­starva við onnur tvørturum­ landam­ørk. Við at standa uttanfyri avskera vit okkum­ frá eini ørgrynnu av m­enningar­ og útbúgvingarm­øguleikum­, slær Elisabeth fast. Sum­ er fara nógv tey flestu uttanlands at lesa, og kanningar vísa, at vælútbúgvin vaksin kom­a ikki heim­aftur eftir loknan lesnað. Tað m­erkir eisini, at tað eru nógv føroysk børn, ið vaksa upp í øðrum­ londum­. – Heilt stutt kunnu vit siga, at við at luttaka í LLP flyta vit ikki besta tilfeingi okkara ­ børn, ung og vælútbúgvin vaksin – av landin­ um­. Tvørturím­óti fer altjóða sam­starvið á útbúgvingar­ økinum­ at geva teim­um­ atgongd til spennandi og m­ennandi m­øgu­ leikar her á landi! Les m­eiri um­ eftir­ útbúgvingar til lærarar: www. ciriusonline.dk/ Default. aspx?ID=415. Lívslong læring – útbúgving innan ES Ein umfevnadi kanning av Comeniusskipanini vísir staðfestir, at motivatiónin hjá næmingum, sum eru við í tvørlandaligum verkætlanum økist munandi. Tá eitt annað land í Evropa kemur inn í flokshølið hjá børnum og ungum, skapar tað heilt nýggjar lærumøguleikar. Les meiri um kanningina á: http://ec.europa.eu/education/programmes/llp/impact_en.html Luttakaralond í Lifelong Learning Programme eru: Tey 27 ES limalondini Ísland Noreg Liechtenstein Turkaland EFTA lond við EBS avtalu Higartil hava Føroyar onga avtalu um LLP luttøku, men um neyðug fígging verður sett av til økið, ber til at luttaka sum sonevndur ”silent partner”. Tað merkir, at vit ikki kunnu søkja stuðul úr ES, men mugu bera allan kostnaðin sjálvi. Men tað vildi givið atgongd til ávís týdningarmikil økið av samstarvinum. Skeiðsdatabasa: http://ec.europa.eu/education/trainingdatabase/.