hósdagur 12. februar 2009síða 16

16 Nr. 30 - 12. februar 2009 Lat meg viðganga beinan­ vegin, at eg nú eri um miðjan aldur, so at siga javngomul við Útvarp Føroya. Eitt tað fyrsta útvarpsminnið hjá mær er eitt spennandi hoyrispæl í barnaútvarpinum um Loyndarmálið, sum Sú, Rók og Dávid funnu útav. Tá vóru ikki nógvar før­ oyskar barnabøkur, so tað var sera forkunnugt at hoyra eina góða søgu sum hesa. Annars sendi útvarp­ ið ikki so leingi tá, fyrst í sekstiárunum. Har var ein tími um morgunin og ein á middegi, og so eitt sindur longri um kvøldið. Týs­ kvøld var barnasending; men umframt hana minnist eg væl tey frálíku hoyri­ spølini, sum ofta vóru á skránni leygarkvøld. Hetta var, áðrenn ungdómsment­ anin hevði breitt seg út yvir alt – tey ungu, sum vildu hoyra nútímans tón­ leik, máttu klára seg við radio Luxemburg. Men fólk vóru sum heild góð við útvarpið, bæði lurtarar og tey, sum gjørdu sendingar. Hetta, sum eg nú sigi, kann eg sjálvsagt ikki prógva, men eg haldi ikki, at eg fari skeiv, um eg sigi, at tað heldur var eld­ hugur enn peningalig løn, sum fingu fólk uttan fyri stovnin at vera við í send­ ingum. Fólk mintust, hvussu tað var ikki at hava nakað føroyskt útvarp. Heldur ikki vóru so nógvir aðrir miðlar, hvørki sjón­ varp ella alnót. Tá ið Út­ varp Føroya ikki sendi, stóð sum oftast á norð­ manninum ella Tórshavnar Radio. Vit skulu ikki venda aftur til fortíðina; og eitt nú sjálvboðið arbeiði er nakað, sum eyðkennir ta fyrstu tíðina í nógvum nýstovnaðum feløgum, tiltøkum og stovnum – seinni hava professionalis­ man og tað lønta arbeiðið meira at siga; og soleiðis eigur tað helst at vera. Hetta nevni eg, fyri at vit kunnu hava í huga, at tað eru hesi fólkini, sum vóru við til at taka undir við tí fyrstu byrjanini av Útvarpi Føroya, sum nú eru teir gomlu lurtararnir. Hesa kenslu av at vera góð við Útvarpið kunnu tey ungu av góðum grundum ikki kenna – hjá teimum er Útvarpið ein sjálvfylgja og bert eitt av mongum til­ boðum bæði í radio, sjón­ varpi og á alnótini. Og tað tykist, sum er støðan sum kappingarneyti tikin fram um støðuna sum tað al­ menna útvarpið í huga­ heiminum hjá teimum, sum nú avgera innihaldið í Útvarpi Føroya. Eitt alment útvarp má vera fyri allar lurtarar, hvussu fjølbroytt vit enn eru. Eisini fyri allar aldurs­ bólkar. Og tað er serliga her, at Útvarp Føroya við síni núverandi manning og skrá fullkomiliga tykist at hava gloymt, at tað eisini eru gomul og tilkomin fólk í lurtaraskaranum. Nú hevur mest verið at hoyrt um endursendingina av morgunlestrinum – nakað, sum er rættiliga óviðkomandi fyri yngru ættarliðini, sum annað­ hvørt kunnu lurta tíðliga um morgunin, fara á alnótina ella als ikki lurta. Tey gomlu harafturímóti hava kent endursendingina av morgunlestrinum sum sína sending og hava trúliga lurtað og sitið við sálmabókini og sungið við – ikki bara á ellis­ og røktarheimum, men eisini heima við hús. Tað hevur verið nevnt, at grundin til, at endursend­ ingin av morgunlestrinum mátti strikast, var at halda fast við lurtararnar allan fyrrapartin, so teir ikki skiftu til aðra rás. Her verður sjálvsagt fyrst og fremst hugsað um lurtarar í yngru ættarliðunum. Men hvussu er støðan hjá teim­ um gomlu og stórum parti av teimum tilkomnu? Tað kann gott vera onkur send­ ing í Útvarpinum, sum hevur áhuga, men ímillum innsløgini verður spældur tónleikur, sum í oyrunum á flestøllum gomlum og nógvum tilkomnum ljóðar so andskræmiliga, at tey skunda sær at sløkkja – og hoyra so ikki restina av sendingini, ið kanska ann­ ars var áhugaverd. Hvør munur er á at missa lurt­ arar á henda hátt, og so av, at onkur skiftir rás vegna eina endursending av morg­ unlestri? Kanska tann, at hinar rásirnar spæla sama slag av tónleiki, so at radio verður sløkt, í staðin fyri at skift verður til aðra rás? Sum gamal ella tilkomin lurtari situr tú eftir við teirri kenslu, at tey, sum leggja skránna, hugsa sum so: Vit leggja einki í, um tey gomlu og tey tilkomnu “skrúva av” útvarpinum, tí tey fara ikki yvir til hinar rásirnar, men tey yngru skifta til Rás 2, og tað má ikki henda. Hyggja vit at, hvørjar tónleikasendingar eru horvnar úr skránni, so eru har lutfalsliga nógvar sendingar, ið hava havt lurtarar millum tilkomin og gomul: Tónleikasending­ arnar hjá Ova Olsen, Leygarmorgun í studio 5 við Arna Thomsen, Har­ monikutónarnir hjá Flóvin Jacobsen og Menuettin við Jóannes S. Hansen. Saknur er í teimum! Ein lítil send­ ing við klassiskum tónleiki er komin í staðin, men við so ringari senditíð, at tað næstan kann gera tað sama. Men fyri ikki bert at finnast at, fari eg at takka Útvarpinum fyri, at Jónleif Johannesen er sloppin at gera sendingar um føroysk­ an dans. Tað var tíð uppá, at kvøðing og dansur aftur fingu rúm í almenna mentanarberanum! Eitt heilt annað fyri­ brigdi, sum stuðlar fatanini av Útvarpinum sum Ung­ dómsútvarp, er mátin, sum ensk tala verður send í eitt nú tíðindasendingum. Er ein samrøða við ein per­ són, sum tosar enskt, eitt nú ein íslending, so verður hetta sent beinleiðis í tíð­ indunum, uttan at verða týtt til føroyskt. Hjá teimum yngru ættar­ liðunum er tað púra sjálv­ sagt at skilja og tosa enskt. Men hjá fólki oman fyri eini 45 ár er hetta ikki so. Kanska lærdu vit eitt sindur av enskum í skúla­ num, men enskt var ikki fyrsta fremmandamál og varð als ikki nýtt í ger­ andisdegnum. Ein rættiliga stórur partur av tilkomnum og gomlum føroyingum skilja ikki nóg væl enskt til at fáa nakað sum helst burturúr einari enskari samrøðu í eini tíðinda­ sending! Eftir situr tú bara við einari kenslu av, at nú var tað aftur “Ungdóms­ útvarp Føroya”, sum sendi. Ungdómsútvarp Føroya? Elin HEnriksEn Byggivinnan má metast sum ein serføroysk vinna. Allar tær føroysku fyri­ tøkurnar hava næstan allan sín umsetning frá heima­ marknaðinum. Hettar kann tykjast løg­ ið, men um ein hyggur nærri at hesum fyribrygdi, er tað kanska ikki so løgið kortini. Fyri at kunna reka eina byggifyritøku í dag krevst útbúgving sum t. d. verkfrøð­ ingur, byggifrøðingur o.l. Fyri at nema hesar út­ búgvingar mugu okur av landinum. Til Danmarkar, gongur leiðin vanliga. Sum øllum kunnugt koma mong av hesum aldr­ in heimaftur. Men tey sum koma, hava øll eina vón um, at nú skulu tey endiliga heim til Føroyar at seta búgv, stifta familju og ann­ ars gera sítt til, at menning­ in av okra kæra heimlandi, kann halda áfram. Hesa vón hevði/hava eis­ ini okur sum fingið útbúgv­ ing innan byggivinnuna. Hugurin var innstillaður upp á at skapa eitt lív sam­ an við familjuni í Føroyum. Tí er tað mín persónliga áskoðan, at orsøkin til, at tann føroyska byggivinnan er ein serføroysk vinna burturav, skal finnast í teirri mentalu innstillingini hjá okkum føroyingum. Okur eru mentalt komnir heim fyri at vera. Okur vilja ikki burtur frá Føroyum, men ynskja bert at liva og virka her. Tað er her broyt­ ing má koma í, um føroysk­ ar byggifyritøkur skulu halda áfram, at mennast. Føroysk byggileiðsla hevur nomið sær útbúgving í Danmark. Donsk byggifeløg hava allan heimin sum marknað. So tað kann ikki sigast, at okur her heima ikki hava nomið okkum tann rætta førleikan fyri at kunna gera okkum galdandi á tí útlendska marknaðinum. Hettar hava danir prógv­ að fyri okkum, hvat ið ein donsk útbúgving kann nýtast til. Fíggjarkreppan og byggivinnan Seint á heystið 2008 kom henda kreppa til Norður­ lond, og harvið eisini til Føroyar. Í Føroyum hevur henda kreppa viðført, at nógv fólk innan byggivinnuna eru vorðin arbeiðsleys. Byggiharrar sum t. d. Tórshavnar Kommuna, hava fingið fíggjarligar trupulleikar, orsakað av teirra nógvu byggiverk­ ætlanunum. Stór byggiætlan sum t.d Skúlin á Argjum, er ikki veruliga byrjaður enn. Sáttmáli hevur bíðað eftir undirskrift í fleri mánaðir. Orsøkin sigst vera væntandi fígging. Hetta er ikki nakað eindømi í dag, men tey fíggjarligu útlitini fyri Føroyar, eru vorðin meira døpur, og tað er skylda hjá okra fólkavaldu, at endur­ skoða framtíðarætlanir. Hettar kemur et merkja afturgongd fyri byggivinn­ una, og fer arbeiðsloysi óiva at vaksa nógv í 2009. Fyri at tolma hesari aftur­ gongd, hava okra granna­ lond (undantikið Ísland ) ætlanir um at seta sokallað­ ar Vakstrarpakkar í umfar. Noreg hevur longu framt ein vakstrarpakka fyri áleið 20 mia.nkr. Danmark fer væntandi seinni í vár at samtykja ein pakka á umleið16 mia.d.kr. Hvat gera føroyskir politikkarir Fer ætlanin hjá fíggjar­ nevndini at seta pening í umfar, javnt kring landið, at hjálpa til, at halda føroy­ ingar í arbeiði í 2009? Kann tað at skriva ein sáttmála við íslendska byggifyritøku uppá 27 mio. kr, sigast at vera við til, at halda føroyingar á arbeiðs­ marknaðinum? Kann ætlanin, um at skriva ein sáttmála áðrenn 1. mars við TG­Verk, um ger av Ellis og røktarheim­ ið og Økisdepli fyri sinnis­ veik í Vági, á umleið 57 mio. kr, metast at vera við til at halda føroyingar á arbeiðsmarknaðinum? Hetta eru arbeiði fyri 84 mio.kr, sum tað almenna Føroyar sendir av landinum, longu við ársbyrjan 2009. Hvussu man restin av árinum fara at hilnast? Væntandi aðrar 200­300 mio.kr sendar av landinum seinni í 2009? Almennu Føroyar, land og kommunur, siga seg spara pening á henda hátt. Álvaratos, hevur almennu Føroyar ongan samfelags­ búskaparfrøðing í starvi? At almennu Føroyar flyta 84 mio. kr beinleiðis av landinum, kemur at svara til, at okur hava góðtikið, tað samfelagsliga nógv dýrasta tilboðið fyri Føroyar. Hetta má Sigurd Poul­ sen, ella Herman Oskar­ son, kunna staðfesta, um okkurt fjølmiðlafólk tímir, at spyrja teir! Hvussu sær handilsjavn­ vágin millum Føroyar og Ísland út, anno 2009. Hvussu munna útlitini verða næstu árini? Væntandi eitt stórt undir­ skot fyri Føroyar, á handils­ javnvágini við Ísland. Kann Føroyar klára hett­ ar handilsundirskot, uttan at arbeiðsloysi fer at vaksa, í Føroyum? Føroyar hava samtykt at hjálpa okra granna. Men fer Føroya Landstýri at hjálpa sínum egnu borgarum, sum fara at gerast arbeiðsleysir, orsakað av tí førda politikki her heima??? Ella skal tað verða, sum í 1992, hvør man klára seg sjálvan sum frægast? Tað er eitt sterkt land, sum megnar at hjálpa borg­ arum í einum øðrum landi, men tað er samstundis eitt vánaligt land, sum ikki klárar, at útvega arbeiði til sínar egnu borgarar og fyritøkur. Tað er upptil okra fólka­ valdu at skapa karmar fyri, hvat slag av samfelag, okur skulu hava í Føroyum. Skal ein ávísur vinnu­ bólkur, gjalda rokningina fyri, at Føroyar skulu hjálpa grannalandinum, ella vil Føroya Landstýri skipa fyri at smíða karmar, sum kunna tryggja at før­ oyskar fyritøkur og føroy­ ingar, kunnu sleppa undan hesi rokning ­ arbeiðsloysi og húsagangi. Føroysk byggivinna á einum vegamóti. Tíðin er komin til, at føroyskar byggifyritøkur mugu fáa etablerað virk­ semi í okra grannalondum. Hetta mugu tær hava hjálp til, frá Vinnumálaráðnum, fíggjarveitarum, íløgu­ feløgum, Framtaksgrunn­ inum, Vinnuhúsinum v.m. Løtan tykist vera tann rætta at gera hettar, nú í okur síggja niðurgongd herheima. Samstundis sum okra grannalond, sam­ tykkja Vakstrarpakkar fyri milliardir av krónum. Vónandi er onkur lesari av hesi grein, sum kann taka stig til, at fremja mína áheitan í verki. Um ongin tykist vera, vil eg hervið heita á Føroya Løgmann, um at taka stig til ætlanina. Ein vinna má hava vón og áræði, umframt fram­ skygni. Sum altíð má borga fyri teirri gleði til skapan, sum tað at kunna byggja altíð vil vera. Verandi vinna tykist vón­ leys, stuttskygd og uttan evnini til at finna eina kós, burturúr verandi støðu. Henda kann ikki halda fram, og hettar kann Før­ oyar ikki liva við. Við vón um broyting, Føroya landi og føroyskari byggivinnu at frama. Føroysk byggivinna komin til eina rundkoyring ella eitt vegamót? Tann mentala blokeringin verkfrøðingur Tom silvurdal viðmerkingar