hósdagur 12. februar 2009síða 29

Nr. 30 - 12. februar 2009 29 Í mínari viðmerking til Norðlýsið um skeiðið í Íslandi fyri býráðslimir, segði eg, at hesi eru bæði áhugaverd og mennandi, men umstøðurnar í Klaksvíkar Kommunu eru serligar í løtuni Tað skal ein góður vilji til at misskilja mína stuttu viðmerking til Norðlýsið, tá ið blaðið herfyri spurdi, hví Klaksvíkar Kommuna ikki verður við í skeiðnum í Íslandi, sum KSF skipar fyri í mars mánaði. Evnið í nevndu grein hjá Norðlýsinum var luttøkan hjá Klaksvíkar Kommunu og ikki skeiðið sum heild. Eg varð spurd av blaðn­ um, hví Klaksvíkar Komm­ una hesaferð hevur valt at lata vera við at luttaka í hesum skeiðnum, og so greiddi eg stutt frá orsøkini. Samstundis legði eg dent á – sitat: ”at skeiðini eru sera áhugaverd og serliga mennandi fyri tey sum eru nývald, og eisini føli eg, at vit hava fingið nógv gott burtur úr – sum m.a. sam­ anhald og samstarv millum kommunustýrislimir í ymiskum kommunum”. Tí skilji eg ikki útlegg­ ingina og reaktiónina hjá Heðini Mortensen, for­ manni í Kommunusam­ skipan Føroya, men hinv­ egin eri eg fegin um, at hann ger vart við seg, so­ leiðis at eg fái høvi at afturvísa møguligar misskiljingar. Serligar umstøður Sum heild í Føroyum og ikki minst her í Klaksvíkar Kommunu eru tær vinnu­ ligu umstøðurnar heilt serligar í løtuni, og tí letur tað seg ikki gera hjá okk­ um at taka lut í øllum, sum vit áður hava gjørt. Eisini noyðast vit at takka nei til skilagóð tiltøk sum eitt nú hetta skeiðið, og orsøkin er snøgt sagt, at vit í løtuni hava ikki fíggjarligar umstøður. Umleið 95% av útflutn­ ingsvirði Føroya stava frá fiskvinnuni, og tað er øll­ um kunnugt, at høvuðs­ vinna okkara í løtuni er sera illa fyri. Tað hevur fyrr víst seg, at kreppur í vinnuni raka Klaksvík skjótt, og soleiðis er eisini hesaferð. Í løtuni eru partar av fiskivinnuni illa fyri. Eitt nú er Kósavirkið her í kommununi framvegis afturlatið, arbeiðsloysið er vaksandi, og fiskiskipini eru fleiri í tungum sjógvi. Býráðið hevur umrøtt hetta málið, og er avgerð tikin um, at vit sjálvi taka stig til eina røð av styttri skeiðum fyri býráðslimir. Sjálvandi skulu býráðslimir útbúgva seg – men í løtuni eru umstøðurnar serligar borgarstjóri Gunvá við Keldu Felagið Peningastovnar villleiðir um uppskot hjá Tjóðveldi, ið skal rætta ein óneyðugan skatta­ fyrimun til spekulasjón Felagið Peningastovnar er nú farin í hernað mótvegis einum uppskoti hjá Tjóð­ veldi um at taka av ein serligan skattafyrimun til tey, ið læna sær pening at keypa partabrøv fyri. Upp­ skotið leggur dent á, at hetta verður gjørt frameftir­ virkandi, tí vit halda, at fólk eru lokkað av politik­ arum og peningastovnum at seta seg í óneyðuga skuld. Tað er ikki óvanligt, at peningastovnar og stór­ fyritøkur reka lobby­virk­ semi mótvegis politisku skipanini og tað hava tey sjálvsagt loyvi til. Meira óvanligt er tað kortini, at teir fara í almennan hernað móti einum uppskoti hjá einum flokki og fáa fría talutíð í almennum fjøl­ miðli, uttan at fáa ein kritiskan spurning. Eg undrist stórliga á, at peningastovnar koma fram við slíkum, nú altjóða fíggjarkreppan hevur av­ dúkað, at íløgur, ið byggja á læntar pengar og hugsjón­ ina um skjótan og lættan vinning, eru atvoldin til stórar trupulleikar fyri vinnu, húsarhald og skattaborgarar. Í øðrum londum verður kikarin nú settur á ein fíggjarmarknað, ið hevur funnið nýggjar lánshættir við avdráttarfríum láni, skattafyrimunum og endur­ útlánum, ið hava víst seg at verða bygdar á luft – og politisku skipaninirnar hava ikki bert forsømt at regulera hesi viðurskifti, men hevur givið serliga fyrimunir til spekula­ sjónina. Tann broytingin í kapital­ skattalógini, sum Tjóðveldi hevur mótmælt harðliga frá byrjan og sum nú aftur verður roynt at broyta fram­ eftirvirkandi, varð sett inn í kapitlavinningskattalóg­ ina við einum broyting­ aruppskoti frá samgongu­ umboðunum í fíggjar­ nevndini í 2006. Broyt­ ingin var als ikki viðgjørd og lýst og hevði onki við upprunauppskotið um kapitalvinning at gera. Broytingin eggjar til, at heldur enn at nýta av eginpeningi til at keypa partabrøv, skal tað loysa seg betur hjá privatfólki at lána sær peningin til at keypa partabrøv fyri. Hetta elvir sjálvsagt til, at meiri læntur peningur kemur inn á partabrævamarknaðin, og bankarnir fáa møguleika at læna meira út og tjena uppá renturnar av hesum. Hetta er sostatt ein skipan, har tað almenna og skattgjaldarin skulu geva serligar skattafyrimunir til tey, ið lána sær til parta­ brøv, og landið gevur har­ við eisini ein óbeinleiðis stuðul til bankarnar, sum fáa rentuinntøkurnar av hesum útlánum. At hetta hevur eggjað fólki til at lána sær pening til partabrøv er staðfest. Tað áttu eisini bankaleiðsl­ ur at kent alt til Fyri tey, ið kunnu fáa slík lán, gevur tað sjálvsagt øktar nýtslumøguleikar, í mun til tey, ið ikki hava møguleika at fáa slík lán. Somuleiðis undrist eg á, Felagið Peningastovnar villleiðir um uppskotið hjá Tjóðveldi, har felagið rør fram undir, at Tjóðveldi vil taka alla lógina um kapital­ vinning frá 2001 úr gildi. Tað er skeivt. Felagið Peningastovnar vil eisini í tíðindaskrivi vera við, at uppskotið hjá Tjóðveldi ger seg inn á ein sunna íløgumentan í Føroyum. Til tað er bert at siga: Um føroysku peningastovnarnir og teir politikarar, ið hava samtykt serligar spekula­ sjónsfyrimunir fyri lán til partabrøv, halda hetta vera sunna íløgumentan, so hava teir lært lítið av bæði farnum kreppum og tí, sum hendir í heiminum í dag. Tjóvðeldi ætlar ikki at lata seg trýsta av peninga­ stovnum, ið skulu hugsa um sína egnu inntjening, til at reka ein ábyrgdarleysan fíggjarpolitikk. Hinvegin vil Tjóðveldi stríðast fyri, at bæði eftirlit og reglur fyri fíggjarmarknaðin verða munandi herd sum skjótast. Íløgur hjá privatfólki í partabrøv eiga at byggja á, hvat tú veruliga hevur ráð at gjalda. Og tekur tú lán til parta­ og virðisbrøv, mást tú sjálvandi gjalda renturnar av lánunum uttan nakran frádrátt. Og Tjóðveldi heldur, at tað hevði sømt seg pen­ ingastovnunum og leiðsl­ um tess at tikið í egnan barm – ikki minst nú teir ikki fíra fyri at koma til politiskar myndugleikar og skattaborgararnar eftir hjálp, tá ósunn íløgument­ an hevur lagt fíggjarheimin og allan heimin lamnan. Peningastovnar skulu ikki reka fíggjarpolitikk landsins og mugu taka í egnan barm Vegna Tjóðveldi HøGni Hoydal Í sambandi við áhaldandi tíðindaflutningin hjá Kring­ varpi Føroya um keyp av partabrøvum í Atlantic Airways skal eg við hesum gera hesar viðmerkingar. Handilin við partabrøv­ unum fór fram í fullum opinleika og varð fráboð­ aður virðisbrævamarknað­ inum í summar, eftir at nevndin hevði fingið góðkenning frá felagsins regluvørði at fremja handil­ in. Heimildina at keypa fyri 10 prosent í yvirkursi, ið svaraði til 230.000 kr., hevði nevndin í viðtøkun­ um hjá felagnum. Viðvíkjandi virðisáset­ ingini metti nevndin, at av tí, at nærum ongin umsetn­ ingur var í partabrævinum hjá felagnum, var partabræv­ ið meira vert, enn dagskurs­ urin á 219 vísti. Innara virðið í felagnum svaraði eisini til umleið kurs 240. Nevndin metti eisini, at tørvandi umsetningurin stavaði m.a. frá óvissuni um framhaldandi einskiljing av felagnum, sum annars var sett út í kortið, tá íleggjarar settu pening í felagið upprunaliga. Avgerðin um at keypa partabrøvini varð tikin, tí nevndin metti, at keypið avgjørt var í felagsins áhugamálum. Leiðsla felagsins ynskti at umskipa síni ognarviðurskifti og hevði í umbúna at selja síni partabrøv til ein av stóru partaeigarunum í felag­ num. Hetta helt nevndin vera óheppið, tí spurnar­ tekn kundi fara at verða sett við óheftnið hjá leiðsluni. Nevndin gjørdi tí av at keypa helmingin av parta­ brøvunum og gjørdi eina nýggja management­avtalu við leiðsluna, sum knýtti hana tættari at felagnum. Felagið stóð í juni í fjør fyri sera nógvum og stór­ um avbjóðingum, sum allar kravdu fullan innsats bæði frá nevnd og leiðslu, og á hendan hátt vildi nevndin skapa stabilitet í felagnum. Eftir at nevndin fyrstu ferð hevði kunnað Vinnu­ málaráðið um málið, vendi ráðið sær til ein eksternan serfrøðing í partafelags­ rætti at fáa viðmerkingar um handilin. Serfrøðingurin mælti tann 27. juni 2008 Vinnu­ málaráðnum frá at fremja nøkur rættarstig mótvegis nevndini. Eisini mælti serfrøðingurin Vinnumála­ ráðnum frá at kalla inn til eykaaðalfund til val av nýggjari nevnd. Í staðin mælti serfrøðingurin Vinnumálaráðnum til at biðja nevndina fyri Atlan­ tic Airways um eina frá­ greiðing um málið. Tann 3. juli 2008 gav nevndin fyri Atlantic Airways Vinnumálaráðnum eina skrivliga frágreiðing um málið. Eftir hetta fekk nevndin tann 31. juli 2008 fráboðan um, at frágreið­ ingin hjá nevndini var tikin til eftirtektar, og at Vinnu­ málaráðið sum høvuðs­ partaeigari felagsins ikki ætlaði at taka onnur stig í málinum. Nevndin hevur eisini givið teimum stóru privatu partaeigarunum í felagnum eina frágreiðing um málið. Sum úrslit av hesum sendu fleiri av stóru privatu partaeigararnir tann 26. og 27. juli 2009 skrivliga fráboðan til Vinnumála­ ráðið um, at teir tóku fult undir við avgerðini hjá nevndini um at keypa nevndu partabrøv, sam­ stundis sum viðkomandi partaeigarar viðmerktu, at bæði nevnd og leiðsla høvdu teirra fulla stuðul. Í Kringvarpi Føroya hava danskir serfrøðingar úttal­ að seg um málið í seinast­ uni, men eftir nevndarinnar áskoðan kenna hesir ser­ frøðingar ikki umstøðurnar hjá Atlantic Airways og umstøðurnar við eitt nú vantandi umsetningi og prísáseting í partabrævi­ num seinasta summar. Nevndin fyri Atlantic Airways metir hetta mál at vera avgreitt og ætlar sær ikki taka fleiri stig í málinum. Tó metir nevndin tað vera sera týdningarmikið fyri felagið og tess íleggj­ arar, at politiski spurning­ urin um framhaldandi einskiljing verður avgreidd­ ur, og at mannagongdirnar millum felagið og høvuðs­ partaeigaran verða lagdar í trygga legu, so tær sam­ svara við ásetingarnar fyri feløg skrásett á parta­ brævamarknaðinum. Viðmerkingar frá Atlantic Airways til tíðindaflugning í Kringvarpinum um partabrævahandil nevndarformaður CHristian andreassn viðmerkingar