fríggjadagur 20. februar 2009síða 14

14 Nr. 36 - 20. februar 2009 SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Europa avgerð í hesum skeiði Vitjan uttanríkisráðharrans var sera áhugaverd, og mørk vórðu flutt í málinum um marknaðar- tilknýti Føroya. Neyvan heilt av tilvild fall almanna- kunngerðin av niðurstøðum Spiermans saman við vitjanini hjá Per Stig Møller. Spiermann tók ein part av myndini frá báðum uttanríkisráðharrum. Taka vit Spierman fyrst, so sigur hann ikki annað enn tað, føroyskir løgfrøðiligir serfrøðingar hava sagt leingi, nevniliga, at okkara uttanríkispolitisku viðurskifti, snúgva seg meira um politikk enn um løgfrøði. Hetta merkir, at tað, sum løgfrøðingar hjá donsku stjórnini í dag meta sum stríðandi móti ríkisins felags grundlóg, ber til at fremja um fimm ella tíggju ár. Hetta er sostatt meira politikkur enn jura og hjá tí, sum hevur fylgt við felags donsk-føroysku søguni seinastu fimti árini, gongur sjón fyri søgn. Besta dømið er undirgrundarmálið. Hetta merkir í stuttum, at er politiskur vilji í danskari stjórn at ganga føroyskum ynskjum á møti, ja, so verður okkum gingið á móti. Hetta er ein tilgongd, sum tekur tíð, men tilgongdin endar vanliga, at føroyingar fáa sín vilja so ella so. Ein kann so gita um donsk motiv, men tað er ikki so áhugavert, tað hevur helst okkurt við ríkisfelagsskapin at gera, og tá er einhvør donsk stjórn til reiðar at lata jura víkja fyri politikki. Hetta var tað Atli Dam, sáli, skilti og tvíhelt um, og fastatøkur hansara tryggjaðu Føroyum við góðari hjálp frá framúrskarandi føroyskum løgfrøðingum og ráðgevum, rættin til undirgrundina. Tað, sum tá, bert fá ár frammanundan, varð hildið løgfrøðiliga púra ógjørligt, var, tá samanum kom, politiskt møguligt. Á tíðindafundinum í gjár hjá báðum uttanríkisráð- harrum var júst henda søguliga tulking, at tað ber til at fáa ta skipan, ið vit ynskja, havd á lofti. Eisini her gekk sjón fyri søgn. Tá Per Stig Møller varð konfronteraður við hesi sjónarmið, so var svar hansara, at vóru hesi sjónarmið á borðinum, so fór stjórnin sjalvsagt at kanna tey og fyrihalda seg til teirra. Hetta eru nýggir tónar og ráðharrin, sum sjálvsagt fammanundan hevur kent til sjónarmiðini, var týðuliga fyrireikaður til spurningin og svar hansara var tað, ið føroyingar ynsktu at hoyra. Var stjórnin ikki sinnað at flyta seg, so hevði danski uttanríkisráðharrin uttan víðari og blankt víst hesum møguleikum aftur. Tað tykist sostatt, sum allar fortreytir nú eru til staðar fyri, at Føroyar kunnu fáa tað marknaðartilknýti til Europa, sum vit ynskja. So nú mugu og skulu vit gera upp við okkum sjálvi og finna út av, hvat tað er, ið vit vilja við Europapolitikkinum. Skulu vit fylgja EFTA kósini? Skulu vit so ella so fara beinleiðis upp í ES? Skulu vit bert royna at fáa eina nógv betri fríhandilsavtalu við ES, sum í roynd og veru er ein EBS skipan, ella skulu vit royna eitthvørt heilt fjórða ella fimta? Tað er hetta ein sokallað skjóttarbeiðandi nevnd skal gera tilmæli um. Vit hava drálað alt ov leingi við avgerð í hesum máli, so nevndin má skunda sær, so vit kunnu fáa eina avgerð í hesum valskeiði. Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Tróndur Skaalum trondur@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Eilen Anthoniussen eilen@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Harald í Kálvalíð harald@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00­20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Nú frættist, at SpariRósan av álvara er farin at gera um seg innan trivnaðar­ økið, og at tornirnar í fyrsta umfari fara skræð­ andi og oyðileggj­andi eftir Sambýlinum í Pætursgøtu. Her gekk ein og helt, at »ej­endommens ret er ukrænkelig«, men sj­álv­ andi er hettar j­ú ikki gald­ andi fyri Sambýlir og líkn­ andi stovnar, ið j­ú eru pen­ ingur beint út av kassanum. Hetta eru j­ú bara nøkur menniskj­u, ið av náði frá tí almenna, búgva til leigu í nøkrum tilvildarligum set­ húsum, og sum j­ú skulu finna seg í teimum lótum og ólótum, ið vit sokallaðu normalu tíma at bj­óða teimum. Ein kann ikki lata verða við at hugsa, um vit munnu verða á veg inn í eina skilj­i­ skipan, har ið fyrsta og ann­ að floks borgarar blíva skildir sundur og viðfarnir hareftir. Vóni, at tit fólkavaldu eru greið yvir, at tað eru sárbarar mannalagnur, ið tit hava liggj­andi í tykkara kabalu, og at tit seta ser­ stovnaøkið, og starvsfólk­ ið, ið har starvast, fleiri lj­ósár aftur í tíðina, vit teimum sokallaðu sparing­ um, ið tit ganda runt við. Tey avvarðandi tími eg slettis ikki at nevna; tey hava, eftir øllum at døma, stríðst til fánýtis fyri tey, ið ikki orka at stríðast sj­álvi. Og hvat hundan, tað er j­ú passaliga lang tíð til næsta val, og tá hava fólk nokk gloymt, at tað var ein hend­ ing við nøkrum snedigum fólkum uppi í Hoyvíkshag­ anum, ið blivu grýtt út úr tí, ið tey hildu verða sítt heim, men sum tíverri bert vísti seg at verða eitt hús í einum Matadorspæli. Í Matador kann ein, sum øllum kunn­ ugt, j­ú handla og manerera, sum einum lystir, uttan, at tað fær nakrar serligar avleiðingar. E.S. Bleyt virðir; tey veiku í samfelagaðnum; fata morgana. Sigst, at vit øll eru líka fyri lógini, men summi eru nú einaferð meira líka enn onnur; eisini í 2009. Sparing eftir r... Norðskáli MIcHAEL DALBø Loysnin: Tann frægasti hátturin at minka hallið, hevði verið at hækka ríkisveitingina aftur til støðið í 2001 og prístals­ regulera hesa. Tí orsøkin til hallið er skerj­anin av veitingini! Eisini er neyðugt at tryggj­a at henda veiting fer til tænastur, ið hon er ætlað til. Um ríkisveitingin skuldi verið skerd, kundi leisturin, ið er avtalaður í samgongu­ skj­alinum verið nýttur. Tað hevði, saman við góðari búskaparstýring, tryggj­að vælferðarsam­ felagið Føroyar. Neyvan nakar føroy­ ingur ivast í, at størsta orsøkin til hallið á fíggjar­ lógini uppá 500­700 milli­ ónir árliga er fullveldis­ politikkurin ­ í serliga H. Hoydal er pápi at. Ongin umbering. Men enn havi eg tíverri ikki sæð ella hoyrt hann biðið Føroya Fólk um umbering fyri hallið. Tvørturímóti so rennur hann undan allari ábyrgd. Samstundis sum øll onnur og serliga Sambandsflokk­ urin fáa ákoyringarnar Ósannindi Í eini grein av H:H. um at ”blokkurin blokerar ábyrgd” herfyri, er at kalla ongin setningur sannur. Greinin er, frá enda til annan, ein roynd at renna undan ábyrgd. Sambært Høgna Hoydal so eru øll frambrot í Føroyum hend orsaka av, at hann sat í landstýrinum frá 1998 til 2003. Og smb. honum, so er høvuðsorsøkin til fíggj­­ arligu trupulleikarnar í Føroyum serliga ein skatta­ lætti, ið varð givin av ABC samgonguni, ið kostaði minst 372 milliónir krón­ ur(smb H.H.). Men sera undarligt, at H. Hoydal ikki nevnir, at fullveldis­ samgongan eisini gav skattalættar, ið sj­álvandi eisini ”kostaðu”­ um ein skal nýta tað orðavalið. Men tað hevur hann kanska ”gloymt” Allir búskaparfrøðingar eg havi tosa við siga, at tað var rætt at geva skattalætt­ an hj­á ABC tey fyrstu ár­ ini, meira ivasamt við 4. árinum. Eitt annað, sum undrar er, at hesar 372 milliónir­ nar í skattalætta, ið oyðil­ eggj­a so nógv smb HH, liggj­a mistonkiliga tætt við tær 366,4 milliónir krón­ urnar árliga í fullveldis­ samgongan framdi í høvda­ leysum blokkniðurskurði. Hvussu góður blokk­ niðurskurðurin var, tað síggj­a øll nú. Kanska sær formaður Tj­óðveldi tað eisini. Eitt hall uppá 500 – 700 milliónir krónur á fíggj­arlógini í ár. Sannleikin: Høgni Hoydal heldur fram í sínum loysingarrúsi at tosa um enn meira blokk­ niðurskurð. Umleið 1000 milliónir skulu úr føroysk­ um búskapi árliga afturat. Um hallið á fíggj­arlógini gerst minni av teirri orsøk munnu tey flestu, sum duga at rokna, hava eina meining um. Loysingin er um at for­ koma okkara vælferðar­ samfelagi. Spurningurin nú er, hvussu vit fáa loyst trupulleikarnar, ið loys­ ingin hevur skapt, uttan at oyðileggj­a okkara væl­ ferðarsamfelag. Skulu vit hækka skattir og avgj­øld. Vit hava ídag eitt av heimsins hægstu skatta og avgj­aldstrýstum. Skal skerj­ast innan tað almenna – og hvar. Sann­ leikin er, at innan almenna økið í Føroyum er í flest­ um føri neyðugt við betri tænastum – og tað plagar at kosta meira. Loysnin: Tað frægasta at gj­ørt var at hækka ríkisveitingina aftur og prístalsregulera hesa. Eisini at tryggj­a at henda veiting fór til tær tænastur, ið hon er ætla til. Fullveldishallið 500-700 mill kr. árliga Løgtingsmaður MArjUS DAM