fríggjadagur 20. februar 2009síða 8

8 tíðindi Nr. 36 - 20. februar 2009 Hóast hvítvasking av peningi og terrorisma ikki eru nakað, vit hoyra um dagliga í Før oyum, so skulu allir føroyingar taka av leiðingarnar av 11. septembur 2001. Vit skulu nevniliga í samband við fígging av terrorismu og hvítvasking av peningi lata eina rúgvu av upp­ lýsingum til bankar­ nar BankaBræv Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Tey flestu hava longu fingið brævið, hini fáa tað heilt skjótt. Soleiðis er støðan við brævinum, sum bankar­ nir senda út til øll fólk, har vit millum annað skulu lata kopi av samleikaprógvi við. Bankarnir fylgja bara lóg­ ini, men tað kann sýnast undar ligt, at 33 tingfólk eru fyri at gera so stór inntriv í per són ligu upplýsingarnar hjá fólki. Tað var nevniliga 1. juli í 2008, at lógin kom í gildi, sum millum annað inniber, at vit skulu lata hesar upp­ lýs ingar til bankan og onnur. Hetta var eftir, at eitt samt Løgtingið við triðju við gerð atkvøddi fyri, at lógin um fyribyggjandi tiltøk ímóti hvítvasking av vinn ingi og fígging av yvir­ gangi. Tað er rímiliga óvanligt, at Løgtingið er einmælt, og tí kann tað hava eitt sindur at siga, at Tingið vanliga er far ið í summarfrítíð 30. mai, tá lógin varð samtykt. 1. mars skulu øll hava svarað spurningunum frá banku num. Hetta eru ikki bara vaksin, men øll fólk í Før oyum. Sýtir tú, so er einas ta revsing, ið kann koma, at bankin stongir kontuna hjá tær, men langt áðr enn tað fær bankin trupul leikar við fíggjar eftir­ litinum og øðrum bankum. Tó er tað sera trupult at virka í samfelagnum uttan nakra bankakonto. Hinvegin dugir Janus Peter sen, formaður í Fe lagið Føroyskir Peninga­ stovnar, illa at skilja, at fólk skulu hava nakrar trupu l­ leikar við at svara spurn­ ingunum frá bankunum, tí hetta eru minni upplýsingar enn bankin longu hevur. Dátueftirlitið ímóti Hóast Dátueftirlitið fekk hoyrings skriv í málinum, so var tað ikki hoyrt. Tað skrivaði millum annað í hoyrings svarinum at dátu­ eftir litið metir, at lógar upp­ skotið hevur við sær fleiri sera umstríddar spurningar so sum athalda eyga við kund um, og at melda hesar til løgregluna, uttan at kund in fær kunning um hetta. Hetta skrivaði Dátu­ eftir litið 19. apríl í 2007. Í dag hevur tað ikki so nógvar viðmerkingar. ­ Skipið er siglt frá okkara síðu, sigur Ingunn Eiriks­ dóttir, stjóri á Dátu eftir liti­ num, men hon leggur aftur­ at, at eftirlitið ikki hevur skift støðu, tí hetta er at fara langt inn um persóns up p­ lýs ingalógina, sum við nýggj um lógarteksti er skúgv að til viks. ­ Heimurin í dag er eisini hátt aður soleiðis, at vit longu eru í einum eftir lits­ sam f elagið, so hetta er ikki at fara so øgiliga nógv longri, sigur Ingunn Eiriks­ dóttir. Sum metir, at hetta kundi verið gjørt smidligari, men at talan er um ein lóg, sum er allastaðni í heiminum, og tí verður tað gjørt á sama hátt í Før­ oyum. Viðvíkjandi p­talinum hevði Dátueftirlitið eisini eina greiða støðu í hoyrings­ skrivinum. ­ Dátueftirlitið mælir tó til, at hesin spurningur verður gjølliga umhugsaður, tí hetta kann møguliga hava við sær, at persóns talið kann latast víðari av landinum. Hugsast kann, at øll lond ikki neyð turvi liga hava somu vernd av persóns tali num, sum tann før oys ka persóns upp lýsing­ ar lógin hevur, skrivaði tað. Hetta vil við øðrum orðum siga, at tað, sum skul di Dømi um illgrunasamt virksemi • Kundin er afturhaldandi við upplýsingum • Kundin er óvanligur • Óvanliga gjaldingar • Stórar kontantar gjaldingar Hetta stendur alt í vegleiðingini frá fíggjareftirlitinum Ongin revsing Er tað soleiðis, at onkur ikki hevur hug at svara nøkr um sum helst, so hev ur peningastovnurin sum so ongar veruligar sank tións møguleikar. Í hvítvaskilógini stendur í paragraff 13, stk. 2, at um váttan av samleika ikke kan fore­ tages i overens­ stemmelse med § 12, stk. 1­4, må der ikke etableres et fast kunde­ forhold, optages forretningsmæssig for­ bindelse eller udføres trans aktioner for kunden. Det skal sam­ tidigt undersøges, om der skal foretages under retning efter § 7. Hetta vil við øðrum orðum siga, at bankin kann stongja kontuna hjá fólkum, ið ikki koma við upp lýsing­ unum. Ein onnur avleiðing kann verða at føroysku peninga stovnarinir fáa verri lánstreytir frá útlendskum peninga­ stovnum vegna tað, at teir ikki kunnu ávísa, at teir lúka hvítvaskingar­ lóggávuna. Hetta vil, alt annað líka, føra til hægri lánskostna til føroyskar kundar, sigur løg­ frøðingur innan banka­ heimin. Hann leggur afturat, at hann ikki skilur, hvussu fólk kunnu ræðast hesar spurn ingar, tí bankin hevur longu nógv meiri um fatandi upplýsingar, enn tað sum verður upplýst í spurnar­ bløðunum. Terroristar kannast í Góðu kundar í føroysku peningastovnunum, Komandi tíðina fara peningastovnarnir í Føroyum at heita á kundar sínar um at lata inn avrit av samleikaprógvi. Eisini verða kundarnir biðnir um at útfylla oyðublað. Orsøkin til hetta er nýggj lóggáva, ið peningastovnarnir skulu ganga undir. Tað er lóggávan um at forða fyri hvítvasking av peningi og fígging av yvirgangsvirksemi, ið áleggur øllum peningastovnum í Føroyum at útvega sær avrit av samleikaprógvi frá kundunum. Eisini skulu peningastovnar tryggja sær, at kundaviðskifti eru so væl lýst sum gjørligt. Lóggávan hevur m.a. sum endamál at tryggja, at Føroyar verða roknaðar sum eitt land, ið ger sítt til at fyribyrgja hvítvasking av peningi og fígging av yvirgangsvirksemi. Vónandi hava kundar okkara forstáilsi fyri hesum og taka væl móti brævi, ið peninga- stovnarnir senda út ein av komandi døgunum. Blíðar heilsanir, Felagið Føroyskir Peningastovnar Nýggjar reglur um hvítvasking seta krøv um samleikaprógv Funnu herskip á botni Vísindamenn hava funnið eitt franskt herskip, sum týski kavbáturin "U­64" søkti í Miðjarðarhavinum í 1917. Herskipið, sum eitur "Danton", stendur á kjølinum á umleið 500 favna dýpi, og myndir vísa, at tað er í sera góðum standi. "Danton", sum var 150 metrar langt og 19.000 tons stórt, bleiv søkt 20 fjórðingar sunnan fyri Korsika. Umleið 1.000 mans vóru við skipinum. Tað eydnaðist øðrum skipum at bjarga umleið 700 av manningini, men 296 fóru niður við skipinum, tá tað sakk. USA skal úr Kirgigistan Tjóðartingið í Kirgisistan samtykti í gjár eitt uppskot frá stjórnini um at geva USA boð um at lata sína herstøð í landinum aftur. Avgerðin sigst vera treyt fyri, at Kirgigistan kann fáa búskaparliga hjálp úr Russlandi. Eftir samtyktini skulu amerikanararnir fara haðani innan 180 dagar. Amerikanska herstøðin í Kirgisistan hevði stóran týdning fyri amerikonsku herdeildirnar í Afghanistan, men ein talsmaður hjá NATO sigur, at støðan hevur ikki so stóran týdning longur. Síðan 11. septembur 2001 eru nógv tiltøk sett í verk at forða fyri yvirgangi. Eitt av hesum er lógin um fyribyggjandi tiltøk ímóti hvítvasking av vinningi og fígging av yvirgangi