mikudagur 3. oktober 2001síða 4

6 Nr. 190 - 3. oktober 2001 Nr. 190 - 3. oktober 2001 7 Atli Hansen Gøtu 01.10.01 Einaferð í summar ilsk- aðist landsstýrismaðurin í heilsu- og almannamálum nógv inn á verkamanna- feløgini, tí tey dittaðu sær at at hava eina kritiska meining um tað eftir- lønaruppskotið, sum var væntandi úr landsstýr- inum. Landstýrismaðurin helt, at eingin kundi hava nakra meining um hetta, tí einki varð komið út um, hvat tað snúði seg um. Onkur annar helt, at kanska var einki at hava nakra meining um yvir- høvur. Men verkamannafeløg- ini høvdu fingið frænir av, at uppskotið úr heilsu- og almannastýrinum helst fór at vera ein uppafturtøka av einum gomlum upp- skoti frá Fólkaflokkinum og hesum mótmæltu tey hvassliga. Og helst hevur snevilin verið í lagi hjá Ingeborg Vinther & Co. Á ferð í Danmark í farnu viku kundi eg í bløðum har lesa um, hvat hetta snúði seg um og nú eisini heimafturkomin á tekstvarpinum hjá DR 1 og DR 2. Men havi enn einki sæð í okkara egnu miðlum. Undir yvirskriftini "Færøerne afskaffer folkepensionen" fáa vit at vita, at landsstýrismað- urin í arbeiðsmarknaðar- málum (hetta skal helst vera heilsu- og almanna- málum) síðst í oktober fer at leggja fram uppskot í løgtinginum um avtøku av fólkapensiónini og í stað- in at innføra eitt avgjald upp á 10 % av øllum arbeiðsinntøkum til fígging av einari eftir- lønarskipan. Tann fólkapensións- skipan, sum varð gjørd í 1958, man ver ein tann størsti og mest týðandi steinur, íð lagdur hevur verið undir okkara væl- ferðarsamfelag. Bert spell, at hesin steinur eisini skuldi gerast tann ringast røkti í hesi skipan. Men bert tað, at hann er illa røktur, er ikki nóg sannførandi grundgeving fyri at taka hann burtur úr skipanini aftur. Fólkapensiónin er ein solidarisk skipan, sum uttan mun til okkara gjaldførleikar í abeiðs- lívinum letur okkum øllum ta somu trygd útaftur, tá íð vit einaferð gevast at arbeiða og fara inn í okkara 3. aldur. Hetta er ein góð og ein- fald skipan, sum verður fíggjað yvir okkara skatt, men tíverri hevur upp- hæddin ikki verið dagførd og tí tikist tað møtimikið at fara undir hesa dag- føring í einum. Men landið hevur møguleika fyri hesum nú og eigur hetta tí at verða álvarsliga umhugsað. Í uppskoti til fíggjarlóg fyri ár 2002 er avsett 335 mió. kr. til fólkapensión. Henda upphædd gevur í meðal til hvønn fólka- pensiónist uml. kr. 4.600 um mánaðan ella uml. kr. 55.000 um ári. Hetta er alt ov lítið. Ein fólkapensión- istur eigur sum minimum at fáa kr. 100.000 um ári. Hetta krevur, at vit avseta uml. 265 mió. kr. meira ella íalt kr. 600 mió. á fíggjarlógina til fólkapen- siónsendamál. Sambands- flokkurin hevur fyrr víst á, hvussu vit kunnu finna uml. 70 mió. kr. Restin er minni enn ein triðjingur av teimum yvirskotum, sum 3 tey seinastu árini eru beind av vegnum til fullveldisendamál, so tað eigur ikki at vera nakar trupulleiki at finna pen- ingin. Fólkapensiónin eigur ikki at vera rørd sum skip- an, men harafturímóti at verða styrkt við játtan til størri útgjald, sum skal vera tað sama fyri øll - uml. kr. 100.000 um ári til hvønn + dýrtíðarviðbót. Hevur onkur hug og møguleika fyri at tryggja seg út yvir eina sámuliga fólkapensión, so skal tað sjálvandi vera einum hvørjum frítt og helst eigur samfelagið at spæla við her við lagaligum treytum. VIÐMERKINGAR Skal fólkapensiónin avtakast ? Anfinn Kallsberg, løgmaður, og Jóannis Nielsen, tingmaður fyri Fólkaflokkin vísa á, at tað sambært útrokningum í framtíðini verður ógjørligt at rinda pensjónirnar yvir skattin EFTIRLØNIR Heri á Rógvi Anfinn Kallsberg, løg- maður, hevur í sambandi skrivingina um fólkapen- sjónina í Sosialinum í gjár nakrar viðmerkingar til málið. Anfinn Kallsberg vísir á, at fólk endiliga ikki mugu skilja málið soleiðis, at fólkapensjónin verður tikin frá teimum, sum í dag fáa hana. Løgmaður og Jóannis Nielsen, tingmaður, vísa á, at útrokningar vísa, at tað í framtíðini fara at vera um 10.000 pensjónistar í Før- oyum. Sum nú er talið á pensjónistum í Føroyum um 6.000. - Sum nú er talið av skatt- gjaldarum fyri hvønn pen- sjónist fimm, men í 2040 vísa útrokningar, at lutfalli fer at vera ein pensjónistur fyri hvørjar tríggjar skatt- gjaldarar, sigur Jóannis Nielsen, tingmaður fyri Fólkaflokkin. Hetta metir Jóannis Nielsen vera ein so mikið álvarsom støða, at tað skulu stig takast longu beinan- vegin. Eisini løgmaður vísir á, at við tíðini vil gerast sera kostnaðarmikið at gjalda pensjónirnar yvir skattin, at okkurt má gerast. - Loysnin má vera, at fólk fara at spara saman á egn- um føti og gjørdar verða skipanir til eftirlønir, sum ikki hvíla á landskassanum, men hetta merkir ikki, at vit ætla at avtaka fólkapen- sjónina nú ella í framtíðini, sigur Anfinn Kallsberg. Skattalætti Anfinn Kallsberg vísir á, at hetta verður ein longri gongd, men byrja kann verða í smáum. Enn er málið ikki komið somikið ávegis, at tað er greitt, hvar eftirlønirnar verða savnað- ar. Vandan við stórum pensjónsgrunnum kennir Anfinn Kallsberg eisini væl vandan við stórum pensjónsgrunnum. Jóannis Nielsen sigur, at Fólkaflokkurin leingi hevur arbeitt fyri, at skal tann einstaki fáa meira burturúr eftirløni, so verðu eisini neyðugt við privatum eftir- lønarskipanum. Á henda hátt verður rúm skapt á fíggjarlógini, sigur Jóannis Nielsen. Jóannis Nielsen sigur, at aðalendamálið við nýggja leistinum er, at meira rúm skal gerast fyri teimum veikastu. - Fakfeløgini hava sovið í tímanum, í spurninginum um eftirlønir, sigur Jóannis Nielsen. Jóannis Nielsen heldur fyri, at útreiðslarnar í fram- tíðini til pensjónir fara at hava við sær størri skatta- trýst, og hetta ger tað trupult hjáføroyska samfe- lagnum. - Fólkaflokkurin vísir eins og áður á, at ein skattalætti ein besta am- boðið, soleiðis at fólkið fær meira at liva av, sigur Jóannis Nielsen. Fylgjurnar í dag verða væntandi, at fólk kanska longu nú fara at byrja at spara upp. Eisini vil Jóann- is Nielsen rósa Sámal Peturi í Grund fyri at hava fingið málið so langt. Kallsberg um fólkapensjónina: – Hon verður ógjørlig at gjalda í framtíðini Anfinn Kallsberg heldur tað vera neyðugt at skipa partar av eftirlønunum uttan um landskassan, men hann við í framtíðini varðveita fólkapensjónsskipanina – Fakfeløgini hava sovið í tímanum, í spurninginum um eftirlønir, sigur Jóannis Nielsen Uppskot til samtyktar frá tingmonnum úr fleiri flokkum um samhaldsfastan eftirlønargrunn hjá fakfeløgum liggur í Løgtinginum. Tjóðveldisflokkurin tekur í prinsippinum undir við samhalds- føstu hugsjónini. Men hædd má takast fyir, at samgongan eisini arbeiðir við pensións- málum, sigur for- maður floksins á tingi EFTIRLØN Edvard Joensen Á løgtingsfundi í dag kem- ur uppskot til samtyktar um samhaldsfastar eftirlønar- grunnar hjá fakfeløgunum til fyrstu viðgerð. Løg- tingsmenn úr bæði and- støðu og samgongu standa aftanfyri. Tó kann tað ávirka, at samgongan eisini arbeiðir við eftirlønum, sigur formðaur Tjóðveldis- floksins á tingi. Hóast Sámal Petur í Grund, landstýrismaður við almannamálum, í løtuni arbeiðir við eftirlønarskip- anum, hevur Finnur Helms- dal, løgtingsmaður Tjóð- veldisfloksins, verið við til at leggja uppskotið til sam- tyktar fyri tingið. Finnur Helmsdal er burturstaddur í løtuni, og eydnaðist tí ikki at fáa viðmerking frá honum um málið. Men Heini O. Heinesen, formaður Tjóðveldisflok- sins á tingi, sigur, at Tjóð- veldisflokkurin í prinsipp- inum tekur undir við samhaldsføstu hugsanini, og at hann einki sær til hindurs fyri, at hetta upp- skotið kann samtykkjast. Hinvegin vísir hann á, at Tjóðveldisflokkurin er í samgongu, og at ein lands- stýrismaður í samgonguni arbeiðir við málum á júst sama øki, sum tí, uppskotið fevnir um. Fakfelagsgrunnar Grundin til, at uppskotið er lagt fyri tingið, sigur Hans Pauli Strøm, tingmaður Javnaðarfloksins, sum er ein av uppskotsstillarunum, er tann, at fakfeløgini fingu ikki loyvi at skipa sínar eftirlønargrunar, sum tey vildu sjálv. Forðingin liggur í løg- tingslóg um tryggingar- virksemi, sum ikki loyvir slíkum feløgum at skipa eftirlønargrunnar fyri limir sínar, sigur hann. Hesum hava fakfeløgini mótmælt. Í viðmerkingunum til uppskotið til samtyktar, sum í dag verður viðgjørt fyrstu ferð í tinginum, siga uppskotsstillararnir, at tað er ein trupulleiki fyri fleiri fakfeløg, at tey iki fáa loyvi at skipa eftirlønargrunnar á einum samhaldaføstum grundarlagi. Serliga eru tað feløgini hjá teimum tímaløntu, sum koma tvørt fyri av hesum, verður sagt. Men feløgini vilja hava slíka skipan, tí hon gagnar limum teirra best, siga tey. Tað, sum forðar fakfeløg- unum í at hava slíkar eftir- lønargrunnar, er lógin um tryggingavirksemi. Hendan lóg ásetir heimildina at reka eftirlønargrunnar. Men samstundis veðrur sagt, at tey feløg ella stovnar, sum reka slíkar grunnar, eisini skulu lúka tær tryggingartretir, sum hendan lóg ásetir, fyri at verða góðkendir. Og her kemur so tann veruligi trupulleikin hjá fakfeløgunum, nevniliga, at tryggingarlógin bara góð- kennir eftirlønarskipanir á privatrættarligum grundar- lagi, meðan fakfeløgini vilja hava samhaldsfastar eftirlønir. Musketerar Tá lógarheilild ikki er fyri at gera samhaldsfastar eftirlønargrunnar - ein fyri allar, og allir fyri ein - har alt inngjaldið fer í eina pulju, sum so verður goldið javnstórt útaftur, so er bara at broyta lógina, halda tingmenninir Hans Pauli Strøm, Jenis av Rana, Finnur Helmsdal og Marjus Dam. At ein stjóðveldisting- maður stendur aftan fyri eitt slíkt uppskot, sam- stundis sum samgingan arbeiðir við pensiónsmál- um, órógvar ikki formann Tjóðveldisfloksins á tingi. Heini O. Heinesen sigur, at bæði hann sjálvur og Tjóðveldisflokkurin sum so tekur undir við sam- haldsføstu hugsjónini. Hann metir eisini, at tað man vera tann heilt stóri parturin av tinginum, sum ger tað, tá vit nú síggja, at eisini Sambandsflokkurin er farin at leggja uppskot fyri tingið um pengar í skipanina. Sjálvur sigur Heini O. Heinsesen, at tann sam- haldsfasta skipanin er tann pensiónsskipan, sum skjót- ast fer at virka og merkjast hjá tí, sum skal hava út- gjald. Heini O. Heinesen lovar at geva uppskotinum posi- tiva viðgerð, um tað kemur í Vinnunevndina, har hann er formaður. Hann dugir ikki at síggja, at Tjóðveldisflokkurin ikki kann taka undir við upp- skotinum. Tað er bara tað, at flokkurin situr í sam- gongu, sum bindur, sigur formaður Tjóðveldisflok- sins á tingi. Samgongan bindur Hóast Sámal Petur í Grund, lands- stýrismaður, í gjár segði við Sosialin, at fólkapensiónin skal strikast, sigur hann í dag, at hon verður verandi FÓLKAPENSIÓN Edvard Joensen Fólkapensiónin verður verandi, til vit hava fing- ið eina aðra skipan, sum er nógv betri, til at loysa hana av. Tað sigur Sámal Petur í Grund, landsstýris- maður við Almanna- og Heilsumálum, í tíðinda- skrivi, hann í dag hevur sent sum viðmerking til tað, hann sjálvur segði í gjár um at strika fólka- pensiónina. Fólkapensiónin fer eisini fleiri á fram í tíðina at verða álitið hjá teimum føroyingum, sum bara hava hana at líta á, sigur Sámal Petur í Grund. Sámal Petur í Grund sigur í tíðindaskrivinum, at fólkapensiónin hevur verið til viðgerðar alt hetta valskeiðið og fer helst at verða tað í øllum førum til eftir komandi løgtingsval. Hann sigur, at sitandi samgonga hevur hækk- að pensiónirnar mun- andi, men at tað bara eru teir pensionistar, sum onga viðbót hava afturat fólkapensiónini, sum hava merkt nakað muna- gott til hesa hækking. Tvungin skipan Umframt fólkapen- siónina hevur samgong- an arbeitt við uppskoti um eina tvungna eftir- lønarskipan, sigur Sám- al Petur í Grund. Ymsar grundir eru fyri hesum arbeiði, sigur landsstýrismaðurin. Ein er, at stórur partur av arbeiðsmarknaðinum hevur tryggjað sær eina arbeiðsmarknaðareftir- løn, eins og eitt nú po- litikararnir eisini hava, sigur hann. Ein onnur grund er samansetingin av ald- ursbólkunum í landin um, sum vísir, at tað gerast alsamt fleiri eldri fók í landinum. Verður einki gjørt her, fáa vit um stutta tíð stættarmun millum pensionistar, sigur Sámal Petur í Grund. Verður verandi Lógaruppskotið hjá Sámali Peturi í Grund fer at tryggja øllum teimum, sum eru á arbeiðsmarknaðinum eina eftirløn, sum svara til 70 prosent av tí, tey vinna á arbeiðsmarkn- aðinum, sigur hann. Men tað merkir ikki, at fólkapensiónin verður strikað, sigur hann, og leggur afturat, at hann vónar, at tað eisini í framtíðini veðrur pláss fyri henni á fíggjar- lógini. Fólkapensiónin skal bara skifta navn, leggur Sámal Petur í Grund, landstýrismaður, eina við. Tað, sum um ræður er, at pensiónin hækkar, og so er líkamikið, hvussu barnið eitur, sigur Sámal Petur í Grund, landsstýr- ismaður í tíðindaskriv- inum, hann sendi Sosial- inum í gjár. Fólkapensiónin verður verandi Hóst Sámal Petur í Grund í gjár segði, at fólka- pensiónin skal strikast, sigur hann í dag, at tað skal hon kortini ikki Heini O. Heinesen tekur undir við samhaldsføstu hugsanini C M Y K 7 6