hósdagur 19. mars 2009síða 13

Nr. 55 - 19. mars 2009 13 - Nú nærdemokrati einki hevur at siga, er eingin meining í at varðveita kommunuskipanina At vit hava havt – og part­ víst hava enn – eitt stórt tal av kommunum, er ikki av tilvild. Tað var gott latín gjøgnum mong ár, at tess nærri myndugleikin lá hjá borgarunum, tess størri ávirkan hevði hvør einstak­ ur borgari at mynda sítt nær­ umhvørvi. Hetta var tað vit kallaðu nærdemokrati. So komu nýggjar tíðir, og við teimum ein mun­ andi broyttur hugburður. Kommunusamanlegging var loysnin á nærum øllum trupulleikum. Tess færri kommunur, tess betri. Sein­ asta vit frætta í so máta er, at borgarstjórin í Skopun heldur best vera, at Sand­ oyggin leggur saman við Havnini. Hetta fyri at ger­ ast partur í eini størri heild. Ein av størstu orsøkun­ um til at landsins myndug­ leikar vilja hava færri og størri kommunalar eindir er, at tá ber betri til at leggja ymisk øki út á kommunurnar at umsita, og tað hevur eisini verið gjørt í ein ávísan mun. Hinvegin vildu almennu Føroyar hava eitt ávíst eftir­ lit, soleiðis at somu møgu­ leikar vóru fyri allar borg­ arar, hvar í landinum teir búgva. Uttan mun til hvussu kommunalu eindirnar verða skipaðar, fer altíð at vera munur á inntøkugrund­ arlagnum hjá teimum ymisku kommunalu eind­ unum. Meginparturin av almennu fyrisitingin er í miðstaðarøkinum, sum harvið hevur tað tryggasta inntøkugrundarlagið. Eis­ ini er ymiskt hvussu er við býtinum millum fólk í løn­ andi vinnu og teimum, sum fáa almennar veitingar, og harvið er kostnaðarstøði eisini misjavnt. Fyri at viga upp móti tílikum ójavnum, verður tosað um eina útlíkningarskipan millum kommunur. Um tað nú veruliga er so, at besta loysnin er so fáar kommunur sum gjør­ ligt, so má tað eisini merkja, at vit eru farin frá hugtakinum um nærdemo­ krati, og tí er spurningurin um allar besta loysnin ikki er: Eingin kommuna. Fyrimunirnir høvdu verið fleiri: Vit sleppa undan tveimum løgum av umsitingum,­ lands­ og kommunalum. Vit sleppa undan spurn­ inginum um ríkar og fátæk­ ar kommunur. Vit sleppa undan spurn­ inginum um útlíkning. Vit sleppa undan stríðn­ um um uppgávu­ og valds­ býti millum land og komm­ unur. (Hvussu hevur eldra­ økið ikki verið eitt stríðs­ mál millum land og kommunur?) Allir borgarar verða eins fyri, uttan mun til hvussu kommunan er fyri fíggjarliga. Kanska fáa vit eisini tann vinning, at samlaða fyrisitingarliga orkan av hesum landi kundi verið nýtt betri, soleiðis at færri verða at klippa hvørjum øðrum, og gera størri samfelagsliga nyttu á øðrum økjum. Havandi í huga teir góðu samskiftismøguleikar, eins og væl útbygda infrakervi vit hava í dag, hevði einki forða fyri at nýggja lands­ umsitingin varð skipað kring landið alt, sum eisini hevði verið heilt natúrligt. At varðveita eina skipan, sum fyrst og fremst byggir á nærdemokrati, sum í dag ikki sýnist at hava nakran týdning, gevur onga mein­ ing. Tí eigur stigið at hava so fáar kommunur sum gjørligt at takast fult út. Ongar kommunur. Tíðin farin frá kommununum Tórfinn SmiTh Vit hava í dag eina virk­ andi felags foreldra lóg sum enn ikki er nøktandi. Eg havi í longri tíð bíðað eftir svar frá okkara góðu monnum í Tinganesi. Hvørki Høgni Hoydal ella Kaj Leo Johannesen ynskja at svara mínum brævi. Fyrsta brævið, eg sendi til Høgna, var tann 1. juli 2008, tá hann var lands­ stýrismaður í uttanríkis­ málum. Í einum svari eg fekk frá Anders Fogh Rasmussen við fyrispurningi um ta nýggju foreldralógina, sum kom í gildi her í Føroyum tann 01.04.2007 var onki til hindurs fyri at (forældre­ ansvarsloven) eisini kundi virka í Føroyum. Men hett­ ar fingu føroyskir politikar­ ar sett stopp fyri, tíanverri. Tá (foreldremyndighed og samvær) kom í gildi í Føroyum, vóru tað nógv sum hildu, at tað fór at blíva tann sama lógin, sum skuldi virka í øllum ríkin­ um. Men so var ikki. Vit fingu í staðin eina lóg, sum ikki kundi brúkast í Danmark. Eg tosaði einaferð við Finn Helmsdal, sála, sum tá hevði málið um hendi fyri at hoyra, hvat henda lógin gekk út upp á, og hví vit skuldu sita eftir við einari lóg, sum ikki var góð nokk í Danmark. Hann segði, at tað var onki sum politikararnir í Føroyum kundu gera nakað við. Hett­ ar var ein lóg, sum varð trýst yvir høvdið á okkum, og har var onki at gera. Men nú havi eg fingið tað váttað í brævi frá Anders Fogh Rasmussen, svart upp á hvítt, at hettar er ikki í trá við tað, sum Finnur Helmsdal segði. Í brævinum frá Anders stendur millum annað: »Som sagt så er forældre­ ansvarsloven nu gennem­ ført i Danmark, og hvis der fra hjemmestyrets side måtte være et ønske om, at loven sættes i kraft for Fær­ øerne, er vi fra dansk side naturligvis helt indstillet på at medvirke hertil« Eg vil heita á politikarar í Føroyum um at taka hett­ ar í álvara og ikki bara sita og hyggja at, meðan nógvir menn muga niður við flagg­ inum. Grundin til, at eg sigi menn, er tí, at tað í flestu førum eru menn, sum verða settir uttanfyri, og muga bara gjalda tað, sum teir eru dømdir til, uttan at hava nakra ávirkan á síni egnu børn. »Foreldremyndighed og samvær« er ein lóg, sum virkar við góðum úrsliti í londum rundan um okkum. Tí hevði tað verið eitt ynski, um hon eisini kundi virka í Føroyum. Felags foreldralóg Eiði AndriAS hAmmer Sveinur Tróndarson, blað­ maður á Dimmalætting, skrivar grein á síðu 2 og 3 í morgun um tað, sum er farið fram í Atlantic Air­ ways um keypið av egnum partabrøvum. Lat meg byrja við at siga, at stóð navnið hjá Sveini ikki undir greinini, ivaðist eg onga løtu í, at talan er um eitt partsinn­ legg, tí longur frá sannleik­ anum um tað, sum farið er fram í hesum máli, ber neyvan til at fara. Niðurstøðan í greinini er, at tað eri eg, sum havi skapt alt rumblið, tí eg skal hava givið seljarunum eitt tilboð, sum hevur sett leiðsluna upp ímóti nevndini. Lat meg sláa fast, at eg í hesum máli einans havi roynt at medvirka til at loyst og ikki skapt trupul­ leikar til frama fyri Atlan­ tic Airways. Tað eri eg vís­ ur í, at Sveinur kann fáa váttað frá mínum starvs­ feløgum í nevndini og øðrum limum av leiðsluni. Eg skal minna á, at hóast eg eri stjóri í sp/f 07.12.07, eri eg ikki eigari av felagn­ um, sum eigur 5.6% av partapeninginum í Atlantic Airways. Eigarin er útlend­ skur íleggjari. Mín lutur í søguni hjá Atlantic Airways var at vera ein av stovnarunum av felagnum í 1987 og ein av teimum, sum fyrireikaðu stovningina vegna lands­ stýrið. Tilsamans havi eg verið í nevndini valdur av landsstýrinum í 12 ­13 ár, harav 10 ár sum formaður. Øll hesi árini havi eg ein­ ans arbeitt fyri áhugamál­ unum hjá Atlantic Air­ ways og tess eigara. Í 2001 segði eg meg úr nevndini, men játtaði at taka við aftur sum nevnd­ arlimur í fjør, tá ein stórur partur av privatu partaeig­ arunum heitti á meg um at taka við hesum starvi. Hetta seinasta árið havi eg, eins og áður, einans arbeitt fyri áhugamálun­ um hjá Atlantic Airways og øllum eigarunum. Atlantic Airways – søgugerð og sannleiki eyðfinnur JAcobSen Gerhard, eg taki undir við tí mesta, tú sígur í Sosi­ alinum týsdagin. Men at fara og trýsta Sandoyar sýslu undir Havnina, tað eri eg so avgjørt ikki við til. Eg haldi, at vit hava nokk av havnarmonnum. Vit skulu ikki trýsast undir miðstaðarøkið. tað, sum vit eiga at gera, er at fáa lagt allar sýslurnar saman og so eiga vit sum helst hann minsta komm­ unan at fáa serrættindi sum tann minsta komm­ unan, soleiðis at vit kunnu klára okkum at stýra sjálvir. Vit eiga ikki at gloyma tað, at vit eiga dýra mentan í Sandoynni og ikki at gloyma Skúgvi og Dímun. Og hetta eiga vit saman við iøllum øðrum at røkja sjálv. Hygg at skilamanninum hjá tær í Dímun, har hann saman við hinum fólkun­ um har leggur rygg til nýtt arbeiðspláss, sovorðnum fólkum eigur man at hava eyguni eftir og stuðla. Eg eri sera spentur upp á at fáa lagt sýsluna saman, í serstøðu, eftir fólkatalin­ um. Eg nýtist ikki at siga tær, hvussu góða oyggj, vit eiga, og ikki minst báðar útoyggjarnar, sum vit øll eiga at standa saman um at menna. Tað seinasta, sum Ger­ hard Lognberg skrivar, er soljóðandi: Sandoyggin er so mikið lítil, at tað er bara eitt hjá okkum at gera, og tað er at standa saman sum ein maður, og tað ere tað vit vinna við. Tað einasta vit kunnu gera er at standa saman og lyfta í felag. Ja, Gerhard, her eru vit so hjartaliga einigir báðir. Men lat okkum royna sjálvir at koma fram, og ikki nálgast uppi í havnar­ monnum. Viðmerking til Gerhard Lognberg Sandur SólviT SimonSen viðmerkingar