fríggjadagur 3. apríl 2009síða 7

Nr. 66 - 3. apríl 2009 7 tíðindi Tá ið Kári á Rógvi í gjár vardi phd ritgerð sína, var tað fyrsta ferðin yvirhøvur, at ein føroyingur gjørdist doktari í lóg PHD VERJA Í REYKJAVÍK Jóannes Hansen Í skránni stóð skrivað, at tað skuldi ganga fyri seg í há tíðar sali­ num í høvuðs bygn ing inum í Háskúla Ís lands, og har vóru eini hálvt hundrað fólk savnað seinna­ partin hósdagin, og har var tað hátíðarligt. Stolta íslendska Fróð­ skap ar setrið hevði 1. oktober í fjør havt lógskúla í hundrað ár, og millum áhoyrarnar til phd verjuna hjá Kára á Rógvi vóru fleiri av væl út búnu starvsfólkunum, sum Kári trý ára skeiðið 2005­2008 arbeiddi saman við, tá ið hann við fíggjar ligum stuðli frá útlendsku olju feløgunum BP og Amerada Hess var í Reykja vík. Hesi árini undirvísti Kári bæði í Reykjavík og á Akur eyri, og sam starvs­ felagar hjá honum í hesum báð­ um plássunum vóru mill um áhoyraraskarðan, ið eisini taldi nakrar før oy ing ar, sum í øðrum ørindum vóru staddir í Reykjavík í gjár. Stívliga tveir tímar eftir, at Kári fór undir verjuna av West­Nordic Constitutional Judicial Review – A Com pa ra tive Study of Scan di ­ nav ian Judi ci al Re view and Judi­ c ial Rea son ing, boðaði Róbert R. Spanó, professari á lóg deild ini á Háskóla Íslands frá, at Kári av Rógvi hevði stað ið royndina, og at hann tískil nú er doktari í lóg. Hetta var søguligt, tí hetta var fyrsta ferðin yvirhøvur, at ein føroyingur er vorðin doktari í lóg. Kári var rørdur, tá ið hann takkaði fyri. Serliga konuni, ið var eftir heima í Føroyum við syn unum báðum og for eldru num Sunnuvu og Eyð uni á Rógvi, sum undir verj uni sótu millum tey frems tu, og eftir lokið verk háls fevndu sonin og ynsktu honum tillukku. Tað kendist sum stórur lætti og fagn að ur, at tað nú var komið hag ar til, at Kári hevði fingið staðfest formligu viður kenn ingina fyri lokið stríð og fína og livandi verju. Gamaní vórðu røður ikki hildn­ ar av myndugleikunum í landi og býi, men kortini kendist tað sum um, at løtan var stór! Millum áhoyrararnar var eisini Jóan Pauli Joensen, rekt ari á Fróðskaparsetri Før oya, ið er arbeiðsgevi hjá Kára, sum fyri ikki so langari tíð síðani varð settur at vera fyrsti lektari í lóg á Fróðskaparsetri Føroya. Jóan Pauli Joensen og Kári ar beiddu í síni tíð nógv sam an í grundlógarnevndini og stjórnar­ skipan ar nevnd ini, har Kári á Rógvi fyrst var skrivari og seinni næst formaður. ­Í roynd og veru var tað í sambandi við arbeiðið í grund­ lógarnevndini, at áhug in fyri hesum evninum av álvara kveiktist. Eftir at eg hevði lokið løgfrøðiligt em bætisprógv í Keyp­ manna havn, las eg eitt skifti Master of Laws í Aberdeen. Bæði undir lestrinum í Keyp mannahavn og í Aber deen, tá ið eg var við til at skriva bók, sum snúði seg um løgfrøðisliga lýsing av før oyskari vinnulóggávu, hevði eg størstan áhuga fyri vinnu ni og løgfrøði, sum hevði við vinnuna at gera, men tá ið eg gjørdist skrivari í grundlógarnevndini, vaks áhugin fyri hesum, og nógvu tey seinastu árini havi eg í løgfrøðini fyri tað mesta fingist við hetta, greið ir Kári á Rógvi frá. Tað var meðan hann var skrivari í grund lógar nevnd ini, at Kári á Rógvi í 2000 saman við øðrum fór undir útgávu av Lógarriti, har á huga verdar greinar um før oyska løgfrøði hava verið at sæð. ­ Tørvurin á lógarritinum var og er stórur. Føroyar hava altíð verið egið løg dømi við egnum lógum og dóm um. Talið av lógum, dóm um og avgerðum, ið bert hava gildi í Føroyum, er stórt. Og nú eru lógir, ið bert eru skrivaðar á før oysk um. Trupulleikar og óvis­ sa standast av, at hvørki lýsi ng av mannagongdum alla ástøðilig viðgerð fer fram innan føroyska lóg. Tí er tað neyðugt, at almennar avgerðir eiga at koma á prent, tí tær hava týdning, um vit til fulnar skulu skilja rættar støðuna. Í flestu lóg um eru spurningar um tulk ing, sum kunnu avgerðast á ymsan hátt. Bert við at kenna avgerðir ­ serliga frá kærunevndum og dóm­ stólum ­ kunnu vit til fulnar siga, hvør rættarstøðan er, er sjónarmiðið hjá Kára á Rógvi og øðrum løg frøð ing um. Tað var hetta, sum var upp run in til lógarritið, og tað er hetta, sum skundaði undir arbeiðið við ritgerðini, sum Kári vardi í gjár, og sum heilt víst fer at síggjast aft ur í framtíðini. Ritgerðin snýr seg um sammeting av lóg og rætti í Íslandi, Noregi og Danmark saman við Før oy um og Grønlandi, sum søguliga hava so nógv í felag á hesum økjum í søgu, politikki og út búgv ingar liga. Lóg er lóg, og lóg skal haldast, plagar at verða tikið til, men tað kann sam bært arbeiðnum hjá Kára á Rógvi við ritgerðini verða lagt aftrat, at tað skal vald ast, hvussu lóg skal haldast. Eitt er sjálvur lógartekst ur in, og hvussu hann verður vi g aður og lagaður sammett við, hvussu normar og fata nir í samfeløgunum eru og broytast, og eitt annað er tað, hvussu eitt nú altjóða ásetingar og dómar ávirka, hvussu tað verður vigað og dømt, t. d. europeiski manna rætt indar dóm stólur in og altjóða manna rætt ind ar sáttmálin hjá ST. Tað vóru teir báðir, í s lend­ ingurin Guðmundur Al freðs son, sum nú er pro fessari á lærda háskúlanum á Akureyri og í Strasbourg, og norðmaðurin Eivind Smith, sum er professari við lærda háskúlan í Oslo, sum vóru opponentar. Báðir eru teir kendir og virdir inn an hetta økið, sum rit gerð in hjá Kára á Rógvi snúði seg um. Dreymurin og veruleikin Tað var longu í fjør, at Kári á Rógvi, ið hevur havt Eirik Tómasson, professara á lógar­ deild ini á Háskúla Ís lands sum høvuðs veg leiða ra, var liðugur við rit gerðina. Seinastu mánað ir nar hevur Kári verið í hál v tíð arstarvi á Fróð skapar setri num, samstundis sum hann er tingmaður. Á Fróðskaparsetrinum hev ur Kári saman við øðr um í fleiri ár undirvíst í grund skeiði í lóg, og tað er hann eisini nú í holtur við: ­Áhugin fyri at útbúgva seg í føroyskari løgfrøði er ógvu liga stórur. Tað sæst aftur í umsøkjaratalinum. Mill um teirra, sum arbeiða við føroyskum samfelags viður skiftum, kennist tørv u rin vera stórur fyri at fáa stør ri innlit í løgfrøðislig viður­ skifti, sum serliga hava við Føroyar og før oy ingar at gera. Eitt nú er hetta galdandi fyri tey í um sitingini, innan almenna fyri­ siting, fyri pen inga stovn ar nar, sjálvstøðug vinnu rek an di og sjálvandi ei si ni fyri tey, sum lesa á Fróð skaparsetrinum. Tað er í heilum, at tey, sum hava lokið grundskeiðið ella eru í holtur við tað, fregnast og spyrja, nær vit fara undir master í lóg, og tað kemur eisini ofta fyri, at tey, sum eru undir juralestri uttan lands spyrja, nær møguleiki fer at verða fyri at taka vakfak í Føroyum. Avtala er undirskrivað um hetta mill um Fróðskaparsetrið og lærda háskúlan í Keyp manna havn. Í løtuni er játtan ar trotið orsøkin til, at hesi tilboðini ikki eru veru leiki. Tað er harmuligt, men eg vóni og rokni við, at tað fara at verða betri vánir fyri lestri av hesum slagnum. Áhugin vísir, at tað er brúk fyri tí, staðfestir Kári á Rógvi, doktari í løgfrøði. Tá ið tosið dettur inn á gransk­ ingina, er tað talan um føroyskt lendi, sum so at siga er ódyrkað: ­Hesin parturin av sam felags­ lívinum hevur ikki verið í hondunum á før oy ing um. Danir hava umsitið dóms valdið. Nógvar út skiftingar hava verið, og har við hava fyritreytirnar fyri at savna og skipa dómar og aðrar avgerðir ikki verið góðar. Men tað hava verið undantøk, og í tí sam­ bandinum eigur at verða víst á framúr verkið hjá E. A. Bjørk, sála, sum granskaði í og skrivaði um før oyskan bygdarætt, og á tað, sum løgtingsmaðurin og løgfrøðingurin, Poul Peter sen, sáli skrivaði, vísir Kári á Rógvi á. Á teimum báðu síðstu reglunum í 222 síðu stóru rit gerðini sigur Kári á Rógvi, at hann vónar, at tað í framtíðini fer at bera til at sam starva við íslendingar eitt nú um at nýta ástøðið, sum hann hevur ment at brúka í kanningini av ítøki lig um sakarmálum. Tað kenn ist eina sovorna løtu upp lagt og sum avbjóðing, ið kann fara at vísa seg at fáa stóran týdning. Kári skrivaði søgu í Reykjavík