mánadagur 6. apríl 2009síða 12

12 Nr. 67 - 6. apríl 2009 Sosialurin Havstovan SAMBAND eirikur lindenskov eirikur@sosialurin.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Tróndur Skaalum trondur@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Eilen Anthoniussen eilen@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað­leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Harald í Kálvalíð harald@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00-20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1330 Tað munnu valla vera fleiri meiningar tann stóra týdning, sum Fiskifrannsóknarstovan hevur havt fyri føroyska fiskivinnu og fyri samfelagið sum heild. Fiski­rannsóknarstovan er ein av okkara elstu náttúru­vísinda­ligu granskingarstovnum. Vit eru bundin at havinum og havsins livandi og endurnýggjandi tilfeingi. Tað er tí breið semja um, at gransking í øllum, sum hevur við havið, fisk og fugl, umhvørvi, veiðihættir og burðardygga veiði at gera hevur ómetaliga stóran týdning fyri Føroyar. Fyri fáum døgum síðani fylti fiskirannsóknarstovan fimti ár sum føroyskur stovnur. Havrannsóknir við Føroyar eru væl eldri enn so og vóru upprunaliga danskt málsøki burturav. Danir hava í meira enn hundrað ár framt havrannsóknir við Føroyar og Grønland og eru hesar rannsóknir sjálvsagt ein partur av støðinum undir teimum rannsóknum, sum vit sjálvi hava framt, eftir at hetta málsøkið varð yvirtikið, og vit fingu egna fiskirannsóknarstovu. Til nútímans fiskirannsóknir hoyrir sjálvsagt havrann­ sóknarskip, soleiðis, at vísindaliga starvsliðið fær framt ta feltgransking, ið er ein sera týðandi táttur í hesum granskingarøki. Tað byrjaði við Jens Chr. Svabo, sum var í so lítil til endamálið, síðan kom trolarin Magnus Heinason, ið nú má sigast at vera bæði ótíðar­hóskandi og ov lítil. Nútímans havrannsóknarskip er ein fortreyt fyri nøktandi gransking og haldgóðum granskingarúrslitum. Nýtt skip er liðugt projekterað og nú er bert eftir at fáa politisku avgerðina og endaligu fíggingina uppá pláss. Skipið er ikki við í verandi fíggjarlóg, og eingi útlit eru til at byrjast kann at byggja skipið í hesum fíggjarárinum. Hinvegin ber ikki til at bíða alt ov leingi við hesi verkætlan, tí nýtt havrannsóknarskip er ein fortreytin fyri, at Fiskirannsóknarstovan, sum nú eitur Havstovan skal kunna røkja sítt gransingar- og eftirlitsvirksmi til lítar. Onkur vil vera við, at Sjóstovan hevði hóskað betur, men navnið spillir ongan. Aðalmál Havstovunar er at veita myndugleikum og vinnu holla ráðgeving við støði í dyggari gransking. Hesa uppgávu hevur Havstovan higartil tikið í størsta álvara, men ikki kann altíð sigast tað sama um myndugleikar og vinnu. Mangan hava tilmælini frá Fiskirannsóknarstovuni, nú Havstovuni, elvt til drúgvan orðadrátt og politiska togan. Tað vil so vera og minkar hetta einki um tann týdning stovnurin hevur. Hóast Havstovan hevur dugað væl at grundgeva fyri sínum tilmælum, so hevur verið ov langt millum partarnar. Her eigur vend at koma í, og partarnir eiga at læra seg betur at samskifta, tí í longdini eru hesar ósemjur ikki til gagns fyri gransking og vinnu. Tað er hóskandi í hesum høpi at spyrja, hví gransking ikki er betur samskipað í Føroyum. Havstovan granskar ikki bert havsins livandi tilfeingi, men fremur eisini havfrøði­ liga gransking, ið hevur stóran altjóða ans og stóran týdning fyri eitt nú vitan okkara um veðurlagsbroyt­ ingar. Vit ynskja stovninum hjartaliga tilukku! Annað kann man ikki siga um tað, sum Tjóðveldi borðreiðir við til føroysku familjurnar, nú tey hava lagt uppskot fyri Løgtingið um at avtaka rentustuðulin yvir ávíst áramál. Upp­skot­ ið fevnir um bæði verandi og framtíðar sethúsalán. Eg kann undir ongum umstøðum taka undir við, at rentustuðulin verður tik­ in av fyri verandi set­húsa­ lán. Tær familjur, sum hava sett búgv seinastu árini, meðan sethúsaprísurin hevur verið methøgur, hava ikki havt annað val, um tey ynsktu at seta búgv, enn at seta seg í risastóra sethúsa­ skuld. Familjur hava sett búgv við teirri fortreyt, at tey fingu rentustuðul av rentuútreiðslunum. Hesar fortreytur vil Tjóðveldi nú broyta. Ein familja, ið hevur eitt sethúsalán á eina millión krónur, fær umleið 2.000 krónur í rentustuðli mánað­ arliga, og við teim sethúsa­ prísum, sum hava verið seinastu árini, eru tað ikki so fáar familjur, sum hava eina millión ella báðar tvær í sethúsaskuld. Fíggjarkreppan hevur við sær, at nógvar familjur hava trupult við at fáa endarnar at røkka saman. Verður rentustuðulin tikin av fyri verandi sethúsalán, so verður hetta steinur oman á byrðu fyri føroysku familjuna. Helst tann steinurin, ið fær korthúsið at rapa fyri mangar familjur. Er hetta páskareggið, ið Tjóðveldi hevur at borð­ reiða við, so kann ikki sigast annað enn, at hetta er eitt stak rotið páskaregg. Eitt rotið páskaregg, sum Javnaðarflokkurin undir ongum umstøðum vil senda út til allar føroyskar familjur í páskagávu. Broytingar eru neyðugar Tá hetta er sagt, so eri eg samdur við teimum, sum siga, at okkurt má gerast við rentustuðulin. Samlaðu útreiðslurnar hjá komm­ unu- og landskassa av rentustuðlinum vóru 160 miliónir krónur í 2008. Samstundis kann staðfest­ ast, at endamálið við rentu­ stuðlinum ikki er rokkið. Tá skipanin við rentu­ stuðli var sett í verk, var endamálið at gera tað lætt­ ari hjá familjum at seta búgv. Tað, sum hendi, var, at fíggingarstovnarnir inn­ roknaðu rentustuðulin í lánsmøguleikan hjá tí ein­ støku familjuni. Hetta hev­ ur havt við sær, at set­húsa­ prísurin hevur verið tillag­ aður á einum ov høgum støði. Familjan fær tí ikki tað burtur úr rentustuðli­ num, sum upprunaliga tilætlað. Rentustuðulin hevur einans havt tað við sær, at sethúsaprísurin er øktur við eini upphædd, sum svarar nøkunlunda til rentustuðulin. Rentustuð­ ulin er tí fyrst og fremst endaður sum ein stuðul til peningastovnarnar. Framtíðarlán Ein møguleiki hevði verið at niðurlaga rentustuðulin fyri framtíðarlán yvir eitt áramál soleiðis, at ongi nýggj lán komu inn í skip­ anina eftir t.d. 2015. Tað er ongin ivi um, at prísáset­ing­ in á sethúsa­marknaðinum hevði lagað seg til hesa niðurlaging soleiðis, at familjan hevði fingið bústaðin tað bíligari. Rentustuðulin farin av sporinum Haldi eisini, at tað í ávís­ an mun er neyðugt at herða krøvini bæði til verandi og framtíðarlán. Rentustuðul­ in verður ikki umsitin soleið­is, sum upprunaliga ætlað við lógini. Tað fram­ gongur av lógini, at rentu­ stuðul kann veitast av rentu­ útreiðslum upp til 120.000 krónur árliga (hetta svarar við verandi rentustøði til eitt lán á umleið tvær milli­ ónir krónur). Somuleiðis framgongur av lógini, at rentustuðul einans kann veitast fyri sethúsalán til bústað. Hóast hetta, so verður lógin umsitin soleiðis í dag, at hvør einstakur per­ sónur, sum stendur fyri láninum, kann fáa rentu­ stuðul av rentuútreiðslum á 120.000 krónur árliga. Tað vil siga, at hevur ein familja eitt bústaðarlán á fýra milliónir, og maður og kona bæði standa fyri láni­ num, so fáa tey rentu­stuðul av øllum rentuútreiðsl­un­ um (240.000 krónur). Somu­leiðis kunnu familjur, sum hava tveir bústaðir fáa rentustuðul til báðar bústaðirnar. Samstundis hava bankar­ nir innført eina skipan við skáalánum. Hetta hevur við sær, at møguligt er at fáa skáar á sethúsaláninum, meðan lántakarin t.d. rind­ ar lán til íløgur ella for­ brúks­lán til m.a. billán, flatskermar, uttanlandsferðir o.s.v. Tað, at vælhavandi fam­ ilj­ur vilja búgva í marglæti og seta búgv fyri fýra milliónir krónur, mugu tey sjálvi um, men tað er hvørki rætt ella rímiligt, at skattaborgarin skal vera við til at fíggja hetta marglætið. Tað, at vælhavandi fam­ iljur hava tveir bústaðir, mugu tey eisini sjálvi um, men tað er hvørki rætt ella rímiligt, at skattaborgarin skal fíggja hetta marglætið. Tað er sjálvandi eisini í lagi, at vælhavandi familj­ ur fáa sær skáar, meðan tey rinda lán til íløgur ella ymisk forbrúkslán, men tað er hvørki rætt ella rími­ ligt, at skattaborgarin skal rinda fyri hesar marglætar. Áheitan til Tjóðveldi Latið okkum endurskoða rentustuðulin, men væl­ signaði latið vera við at taka fíggjarliga grundar­ lagið undan føroysku familjunum. Rotið páskaregg frá Tjóðveldinum Aksel V. Johannesen Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – he­ vur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli.