hósdagur 16. apríl 2009síða 20

20 Nr. 72 - 16. apríl 2009 Vit hava fingið nógv at vita um V.U. Hammers­ haimb, men tey fægsti munnu vita, at hann eisini er “umboðaður” í kirkju­ garðinum á Svínaryggi Havn, har systirin og tvey børn eru grivin. Tey vóru bert tvey systk­ in. Systirin Maria Louise varð grivin her í 1873. Hon eigur tann vist elsta grav­ steinin í kirkjugarðinum, har dagfesting sæst. Tað, sum vit vita um Mariu, stendur í lívssøguni hjá V.U. Hammershaimb “Træk af mit Livsløb,” sum er prentað í ritinum Frá Færøerne/Úr Føroyum, sum í síni tíð varð útgivið av Dansk Færøsk Samfund. Vit fara at endurgeva brot úr hesi frásøgn, sum snúgva um Mariu og um felags lívið hjá teimum báðum systkjunum. Maria var trý ár eldri enn Vensil, og foreldrini hjá teimum vóru Armgard Maria f. Egholm og løg­ maðurin Jørgen Frantz Hammershaimb. Vensil var bert ársgamal, tá ið pápin doyði í 1820. Í 1822 máttu tey fara av løgmans­ garðinum Um hetta skrivar V.U. Hammershaimb m.a.: Óhugaligt at flyta til Havnar Den første erindring fra min barndomstid er den dag, da min moder med sine to børn ved hånd måtte forlade Stegård, mødt på vejen af Sande­ vågs befolkning med kærlighed og rørende tak til den kære “løgmans­ kona” for godt samvær, ja, denne dag står for mig som en dag, hvor mit barne­ hjerte følte en stor sorg og smertelig bevægelse ved befolkningens tårefyldte øjne og rørende afskeds­ hilsen som fulgte os til landingsstedet “úti í Hølk”, hvor baaden lå, som skulde føre os til Thorshavn. Ja, til Thorshavn gik farten, hvor vi i fremtiden skulde have vores ophold hos min gamle mormoder i Nystue, Helene Christine Egholm f. Lund, enke efter skibs­ fører Samuel Egholm, hvor vi blev modtaget i kærlighed. Der var en stor forand­ ring fra det venlige Steig med de skønne omgivelser og rigelige indtægter, i gode år kunde der slagtes 2.000 får. (Hetta er ikki prentvilla!). I fremtiden måtte moder lade sig nøje med pension på 80 rigsdal­ er om året. Ja, der var for­ skel fra den skønne Vågø med de gode indtægter og frie liv til den lidet tiltal­ ende handelsstad Thors­ havn med de tarvelige indtægter. Vel var lejligheden i min bedstemors hus indskrænk­ et, men dog var det godt at være, thi der var hjertelig­ hed og kærlighed, så der kunde være plads for andre. Således blev enken efter pastor Bechmann på Suder­ ø, Henriette Tobiesen, ved hendes mands tidlige død med sin spæde datter optag­ et i Nystue, da hun følte sig så ene i Lejre præstegård og tog til Thorshavn og blev der hen ved et år. Súreplir fyri 180 árum síðani Mine barnedage henleved­ es altså i Thorshavn, og der fandt jeg til min glæde og oplivelse godt kammerat­ skab flere jævnaldrende sønner af embedsmænd, deriblandt landchirurgen Claus Manikus to sønner, August og Emil og flere færøske drenge, hvori­ blandt jeg særligt nævner Johannes Joensen under Klett, den senere mange­ årige hospitalforstander, som fik min gamle ”lunda­ pisa” ved min afrejse fra Færøerne. En særlig anledning til, at disse mine legekammer­ ater ofte besøgte Nystue var den, at en gammel kone Birthe på Klett i Thorshavn daglig kom til os og sad og strikkede i nordre stue, og hun var utrættelig at fortælle søgur, og hun fortalte godt, så August Manicus sagde til sin moder: “Hvorfor har vi ikke sådan en Bebbe (omma) her, som de har i Nystue?” Vi legekammerater kom ofte sammen, snart hos den ene, snart hos den anden, dog mest hos Mørks, hvor der var stor lejlighed og plads til at tumle og røre sig inde i pakhuse og gårdpladsen. Et sted blandt andre i Thorshavn, hvor jeg gerne kom, var ude på Reyn hos min moders farmoder, Armgard Maria Egholm f. Weihe. Når der kom skib fra Danmark fik hun ofte fra sin sønnedatter Anna Maria Hesselberg i Birke­ rød rød frugt tilsendt. Når den gamle oldemoder så mig komme, lod hun sin tjener Heina Poul gå hen i den store dragkiste for at lede et par gode æbler ud til den gode Vensil. Fór niður at lesa Hetta er so tann barndóm­ ur, sum Maria eisini hevur verið ein partur av. Tað góða, sum hann hevur not­ ið, man hon eisini hava fingið. Tá ið Vensil var 11 ár, varð avrátt eftir tilmæli frá próstinum Pram Gad, hans­ ara seinni verfaðir, at hann skuldu fara niður at lesa. Hetta góðtók mamman, hóast hennara inntøkur vóru smáar. Tann 20. oktober 1831 fór Vensil saman við mammuni við skonnart­ brigguni Aurora til Dan­ mark, meðan Maria var eftir hjá ommuni. Tey fingu ein ringan túr niður. Hann tók fýra mán­ aðir. Mamman hjálpir Ven­ sil at finna seg til rættis, og hon fer heim aftur. Tá ið omman í Nýggju­ stovu doyr í 1834, gera mamman og systirin Maria Louisa av at búseta seg í Keypmannahavn, so tey øll trý kundu búgva saman. “En billig lejlighed fik hun ved siden af Borger­ dydskolen, hvor vi førte et lykkeligt samliv med hver­ andre, og skønt lejligheden var meget indskrænket, var det muligt af og til at se gode venner hos os, ja, endog en gang at holde færøsk dans der, hvor organist Berggreen (eisini kendur sum komponistur) og student Svend Grundt­ vig (kendur fyri sín íblástur til føroyska sjálvstýris­ rørslu) var indbudne med. Der kom ofte en eller anden skolekammerat, som havde siddet over på skol­ en og var træt eller træng­ ende til en lille pibe tobak og bad om lov til at hvile sig lidt.” Ein gestur tann 19. mai 1844 var Niels Skaale, hosumakari við kongaliga handilin, sum var á vitjan í Danmark. Hann er fyrr umrøddur í hesi røð. Aftaná, at tey høvdu fingið drekka fóru tey øll í kirkju til prestavíglsu. Kom væl við at tosað var føroyskt heima Tað gekk væl hjá Vensil í skúlanum. Hann fer at lesa til prest. Eina ferð kemur ein professari Malan frá Kalkutta í India til Keyp­ mannahavnar at kunna seg um norrøn mál. Hann vendi sær til etatsråd Rafn, maður­ in aftanfyri okkara Føroy­ ingasøgu, at fáa onkran at tosa føroyskt við. Hann setti seg í samband við Vensil. Hann sigur, at nú kom tað væl við, at hann, mamman og systirin Maria tosaðu føroyskt við hús. Vensil verður giftur við Elisabeth Augusta Christ­ rine Gad, dóttir próstin Pram Gad. Tey flyta í 1855 øll aftur til Føroyar saman við systkinabarnið Elisa­ beth Christiane Schrøter, vanliga kallað Guggan, sum kom at halda hús hjá Vensil. Tey ferðast við Havfruen, sum var eitt skip hjá kongaliga einahandli­ num, har tað eisini var pláss fyri teirra innbúgvi. Men hetta gjørdist ein drúgv ferð, tí tað var nógv­ ur mótvindur. Ferðin til Føroya vardi í 21 dagar, og kona Vensil var ring av sjóverki. Endiliga komu tey til Havnar í besta veðri, men nú var stilli, so tað var ikki siglandi. Tá tað hendan dagin var grindadráp í Havn, hoyrdist ikki á landi, at teir skutu eftir loðsi. Morgunin eftir kom bát­ ur eftur teimum og førdi tey inn á eystaru vág. Tá var framvegis fult av grindamonnum í býnum. Leiðin gekk heim í Nýggjustovu. Vensil fekk sítt fyrsta starv sum prestur í Kvívík. Tað skrivar hann eisini nógv um. Her vóru eisini tey fyrstu børnini fødd. Tey fingu eisini vitjan úr Danmark, millum annað av systrunum hjá konuni. Mamman og systirin Maria komu eisini norður til Kvívíkar at ferðast, har tær eisini vóru á umferð við honum. Ta einu ferðina Hammershaimb er grivin í gamla kirkjugarði Í hesum døgum minnast vit, at 100 áru liðin síðan V.U. Hammershaimb doyði. Nakað samstundis vóru 190 ár liðin, síðan hann var føddur Óli Jacobsen olij@sosialurin.fo Hammershaimhjúnini saman við døtrunum Maria og Nanna. Tað ber ikki til at siga hvør er hvør, men Maria er tann eldra av teimum. Hon var fýra ár eldri enn Nanna MARIA LOUSIE HAMMERSHAIMB F. 4. DECEMBER 1815 D. 31. JULI 1873 KVINDENS PRYD… (Hetta er byrjanin til eina gravskrivt, sum annars er illa lesilig. Men hesi orðini geva so eina ábending um boðskapin