leygardagur 13. oktober 2001síða 4

6 Nr. 198 - 13. oktober 2001 Nr. 198 - 13. oktober 2001 7 Nýggja barsilsskip- anin ger, at kvinnur, sum eiga børn við stuttum millumbili, og taka eyka farloyvi við vælsignilsi frá arbeiðsgevara sínum, tí tey ikki fáa barnið ansað orsaka av langari bíðitíð til stovnspláss, eru verri fyri í teirri nýggju skipanini enn teirri gomlu BARSILSSKIPANIN Ingrid Bjarnastein Grundin til, at kvinnur eru verri fyri er, at við tí nýggju skipanini skulu tær arbeiða eitt ávíst tíðarskeið fyri at forvinna sær rætt til nøkt- andi barsilsløn, sum svarar til inntøkurnar tær hava fingið. Nýggja skipanin roknar barsilsløn út frá arbeiðsinn- tøkuni teir seinastu 12 mán- aðarnar. Úr teimum 12 seinastu mánaðunum verða seks teir bestu samanhang- andi mánaðirnir tiknir úr, og verður barsilslønin roknað út frá tí. Um tú so ikki hevur 12 ella seks teir seinastu mán- aðarnar at fella aftur á, kemur tú undir ein bólk, ið eitur »nýggj í starvi«, og verður barsilslønin roknað út frá trimum teimum sein- astu arbeiðsmánaðunum. Um tú so til dømis bert hevur ein ella tveir mánað- ar, verða teir tiknir og býttir við trý, fyri at fáa hesa tríggjamánaðaskipan at ganga upp. Bjargað av egnum sáttmála Maria Heradóttir, sum er lærari í Hoydølum, er ein, sum á ein hátt verður revs- að. Hon kundi í dag verið rakt meint, tí hon fyri góð- um ári síðani longdi barns- burðarfarloyvi við 10 mán- aðum. Hetta varð gjørt vegna vantandi ansingar- pláss. Maria Heradóttir er nú aftur við barn, men eftir nýggju skipanini hevði hon fingið verri barsilsløn hesuferð, um tað ikki var fyri hennara egna sáttmála, sum gevur henni rætt til fulla løn í 24 vikur eftir barnsburð. – Eg varð noydd at leingja um farloyvið av tí, at eg ikki fekk nakað ans- ingarpláss til dóttrina. Hetta fekk eg loyvi til frá arbeiðsgevara mínum, við tí fyri eyga, at eg byrjaði aftur tann 1. august 2001, sigur Maria Heradóttir. – Ætlanin var hesuferð at fara í farloyvi tríggjar vikur áðrenn eg skuldi eiga við løn, tí hesum loyvir nýggja skipanin, greiðir Maria frá. – Men av tí, at eg bert hevði arbeitt ein mánaða, kundi hetta ikki lata seg gera, tí so hevði barilslønin verið alt ov lág. Eg hevði arbeitt eitt ov stutt tíðarskeið til at for- vinna mær nøktandi bars- ilsløn. Sjálvt um eg hevði arbeitt hálvan annan mán- aða, hevði eg bert fingið barsilsløn fyri ein. Hetta av tí, at skipanin telur ikki ein mánaða fyrr enn lønin er útgoldin, og tað er ikki fyrr enn síðst í mánaðanum. Tískil var tað ikki møguligt at gevast hálvan september. Maria Heradóttir heldur, at hendan skipanin útihýsir kvinnur, sum eiga fleiri børn innan eitt stutt tíðar- skeið. Eyka farloyvið, ið hon tók, fíggjaði hon sjálv. – Tað tykist sum um skip- anin nú revsar meg. Ikki bert meg, men eisini onnur, ið møguliga eru í somu støðu sum eg, sum hava verið noydd til at leingja um farloyvið, sigur Maria Heradóttir. Korini ov lítið at siga Allir útvegir eru kannaðir, og einasta loysnin vísti seg at vera, at Maria arbeiddi inntil tveir mánaðar vóru farnir. Um hon var givin áðrenn hevði hon gingið nærum ein mánaða við eini løn, ið als ikki kann brúkast sum grundarlag fyri eina familju. Maria Heradóttir sigur, at tað hevði komið sum ein dyggur smeitur, um hon bert hevði fingið barsilsløn fyri ein mánaða. Hennara løn er høvuðsinntøkan í húsinum av tí, at maðurin er lærlingur. – Ongin stuðul er fyri foreldur, ið velja at fara í farloyvi. Munur skuldi ver- ið á, hví tú ert burtur frá arbeiðsmarknaðinum. Um tú velur tað, ella ert noydd- ur til tess, heldur Maria. – Tú kanst ikki hugsa langt fram í tíðina, tað kann ikki vera rætt. Nær eg fái børn ella um tað kemur illa fyri, tí eg noyðist at hava arbeitt eitt ávíst tíðarskeið fyri at fáa eina barsilsløn, sum ein familja kann liva av, sigur Maria Heradóttir. Sambært Mariu hava kor- ini alt ov lítið at siga. Hon er bangin fyri, at um skip- anin verður broytt aftur nú, so verður tað, ið kemur ístaðin uppaftur verri. Ein spurningur sum, hvat hevur ein barnafamilja brúk fyri, verður als ikki tikin upp. Tosað verður heldur um, um viðkomandi kostar ov nógv. Hetta sigur so mikið sum, at fólk, ið eru í somu støðu sum Maria kunnu lættliga koma í klemmu av nýggju skipanini. Skipanin hevur eitt hol, har fólk, sum Maria Heradóttir lættliga kunnu detta ígjøgnum og koma illa fyri. Nýggja barsilsskipanin revsar kvinnur – Tað tykist sum um skipanin nú revsar meg, sigur Maria Heradóttir í Havn. Tað er hvørki yvir- bjóðing, ábyrgdar- leyst ella valagn at tryggja okkara gomlu eina hækking í fólkapensiónini. Tað er okkara skylda. Og landsstýrið var kunnað um upp- skotið, áðrenn fíggjarlógin varð løgd fram, sigur Helena Dam á Neystabø FÓLKAPENSIÓN Edvard Joensen Tað er ikki beint, tá sam- gongulimir siga, at teiy ikki kendu til uppskot Sjálv- stýrisfloksins fyrr enn eftir, at fíggjarlógin var løgd fram. Skriv um hetta varð sent landsstýrinum tann 16. september, meðan fíggjar- lógaruppskotið varð lagt fram tann 28. september, sigur Helena Dam á Neystabø, formaður í Sjálvstýrisflokkinum, sum eigur nógv umrødda upp- skotið um hækkan av fólka- pensiónini. Helena Dam á Neystanbø vil ikki hava sitandi á sær, at hon er komin við hesum uppskotinum í yvirtíðini bara fyri at gjara út og egna upp undir val. Hon heldur tað vera løgið, at tað bara er, tá tosað verður um tey gomlu og teirra pensiónir, at talan skal vera um valagn. Er hinvegin talan um risastórar íløgur upp á fleiri hundrað- tals milliónir krónur ella flyting at almennum stov- unum og stýrum í egið valdømi, er ikki talan um valagn, vísir hon á. Enn løgnari tykir tað Helenu Dam á Neystabø, at tað skal vera púra ókent fyri samgongulimum, at neyðugt er at hækka fólka- pensiónina enn einaferð. Í øðrum heimi Formaðurin í Sjálvstýris- flokkinum heldur, at tann, sum sigur seg ikki hava frætt um ætlanir floksins um at hækka pensiónirnar, livir í eini aðrari verð ella bara ikki vil minnast tað, sum ført hevur verið fram bæði í skrift og talu. Sjálvstýrisflokkurin heldur tað ikki vera ábyrgd- arleyst at krevja hækkandi fólkapensiónir. Tvørtur í móti hevði tað verið ábyrgdarleyst ikki at kravt tað, sigur Helena Dam á Neystabø. Pensiónirnar hava ofta verið til viðgerðar bæði í Løgtinginum og samgong- uni, sigur hon. Og hvørja ferð hevur Sjálvstýris- flokkurin ført fram, at hann vil styrkja ta samhaldsføstu skipanina. Tí tey, sum eru gomul í dag, fáa als onga nyttu av eini eftirlønar- uppsparing. Tað fer at ganga ov long tíð, áðrenn pengar eru tøkir til eina líkinda útgjalding. Finna loysn Helena Dam á Neystabø sigur, at hon ivast onga løtu í, at ein virðilig loysn verð- ur funnin, sum tryggjar, at eisini tey gomlu fáa lut í tí framburði, sum er í Før- oyum í dag. Øll vita, sigur hon, at alt er vorðið nógv dýrari, enn tað fyrr hevur verið. Eisini vanliga húsarhaldsvørur, sum er stórur partur av tí, pensionistarnir brúka. Tá so er, plaga lønirnar vanliga eisini at hækka, sigur Helena Dam á Neystabø. Bara ikki hjá pensionistunum. Tær standa í stað og minka reelt í virði. Tí vil Sjálvstýrisflokk- urin hava eina hækking í fólkapensiónini, sum mun- ar í minsta lagi líka vlæl sum tann, sum gjørd varð í fjør, tá umleið 1.000,- krónur vórðu lagdar oman á viðbótina. Helena Dam á Neystabø, formaður í Sjálvsstýris- flokkinum, sigur, at flokk- urin gjørdi greitt frá fyrsta degi, hendan samgongan fór til verka, at sjálvstýris- gongdin má ikki ganga út yvir tey veiku í samfelag num. Tað eru teir breiðu herðarnir, sum skulu bera tær eyka byrðarnar, sum koma. Landsstýrið var kunnað Landsstýrið var kunnað um fólkapensiónsuppskotið, áðrenn fíggjarlógaruppskotið varð lagt fram, sigur Helena Dam á Neystabø Tað skal ikki vera loyvt at spekulera við handilsligum vinn- ingi av fiskiloyvum, sigur løgmaður. Tað kemur at standa í nýggjari lóg um vinnuliga fiskiskap, sum ætlandi kemur í gildi á nýggjárinum FISKILOYVI Edvard Joensen Spekulatióni við vinningi av at selja fiskiloyvi skal gerast ólóglig, sigur løg- maður. Nýggj fiskivinnu- lóg er á veg, og har verður tann møguleikin tikin burtur. Vilhelm Johannesen, løg- tingsmaður, hevur í sam- band við fyrstu viðgerð av fíggjarlógini spurt løg- mann, um tað er loyvt at selja fiskiloyvi, sum per- sónur ella skip hava fingið frá landsstýrinum. Vilhelm Johannesen hevur sett spurningin tvær ferðir í tinginum, uttan at hava fingið svar, segði hann á tingfundi mikudagin. Tað er loyvt Anfinn Kallsberg, løgmað- ur, sigur í viðmerking, at grundin til, at hann ikki svaraði Vilhelmi Johanne- sen, tá hann setti spurn- ingin fyrstu ferð, er stutt og greitt tann, at hann fekk ikki tíð at svarað við teirri stuttu tilmáldu tíðini, hann fekk á røðarapalinum. Men svarið upp á spurn- ingin, sum hann var settur, er stutt og greitt: »Ja«, sig- ur løgmaður. Sum lógin um vinnuligan fiskiskap er orðað í dag, ber væl til at ríka seg upp av at selja fiskiloyvi, sum ein hevur fingið fyri einki. Tá skip verða seld í dag, hava tey at kalla einki virði, um ikki veiðiloyvi og har- við eisini fiskiloyvi fylgir við. Talan er um tvey loyvi, sum gera, at fiskast kann við skipinum. Fyrst eitt veiðiloyvi, sum gevur rætt til yrihøvur at hava reið- skap í sjónum. Síðan eitt fiskiloyvi, sum skal fylla veiðiloyvið út. Tað vil siga at geva ásetta talið av fiski- døgum. Tá hesi loyvi eru fingin, hevur veiðifarið virði og kann verða handlað fyri nógv meira, enn sjálvt skipið í veruleikanum er vert. Og tí hava summir ivaleyst gjørt sær dælt av. Verður ikki loyvt Men tað fer landsstýris- maðurin við fiskivinnu- málum nú at broyta, sigur løgmaður. Nýggj lóg er á veg, og har verður hædd tikin fyri, at sonevndir kvotabarónar ikki sleppa at sita og ríka seg upp av slíkum handli. Í nýggju lógini fer fram- vegis at vera gjørligt at handla við skipum á sama hátt sum í dag. Tað vil siga, at tey verða seld við loyv- um. – Annars ber als ikki til at sleppa av við eitt skip, sigur løgmaður. Men tann, sum selir skip og loyvi, kemur undir heilt aðrar og harðari treytir, enn gjørt verður í dag. Nýggja lógin fer at siga, at verða skip og loyvi seld, skal allur vinningur av hes- um koma vinnuni sjálvari aftur til góðar. Tað vil siga, at teir skulu setast í aftur onnur skip. Tað veri seg nýtt ella størri. Verður hinvegin selt fyri at sleppa sær burtur úr vinnuni, skal avgjald leggj- ast á vinningin, soleiðis, at peningur, sum vunnin verður av almennari ogn, ikki bara verður stungin í lumman. Í dag er vinningur av sølu av fiskiloyvum skattafríur. Tað er ein merkilig niður- støða, sum onkur er komin til, sigur løgmaður, ið ikki rættiliga dugir at skilja hana. Grundgevingin skal vera, sigur hann, at tað er ikki loyvt at selja fiskiloyvi, og tí heldur ikki ber til at skatta vinningin. Men vit vita, at fiskiloyvi verða seld, hóast tað bara eitur, at skipini verða seld fyri ein prís, sum er kunstiga skrúvaður upp. – Tað er verri enn so nóg gott og verður eisini broytt í nýggju lógini um vinnuliga fiskiskap, sum ætlandi kemur í gildi á nýggjárin- um, lovar løgmaður. Spekulatiónin skal burtur Nú skal endi fáast á spekulatión við almennum fiskiloyvum, lovar løgmaður C M Y K 7 6