mánadagur 11. mai 2009síða 4

4 tíðindi Nr. 88 - 11. mai 2009 Jóannes Eidesgaard, landsstýrismaðurin í fíggjarmálum, sigur, at mótbrekkan er brøtt og at tey ikki hava ráð til at heilagar kýr Hall Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Allar heilagar kýr skulu vig­ ast og kamelar skulu slúk­ ast. So rámandi kann politiska avbjóðingin hjá samgonguni sigast á myndamáli. Sum tað sæst í greinini omanfyri, vísa nýggjar met­ ingar, at inntøkan hjá lands­ kassanum verður einar 250 milliónir minni í ár, enn roknað varð við, tá ið fíggjarlógin varð samtykt. Jóannes Eidesgaard, landsstýrismaður staðfestir, at mótbrekkan er brøtt og at tey politiska inntrivini, sum skulu gerast, fara at krevja eitt ómetaligt dirvi av Løg­ tinginum. Hann sigur, at samgongan arbeiðir av kraft fyri at semj­ ast um ein búskaparligan pakka sum skal fáa skútuna aftur á beint. Men tað verður ikki fyrr­ enn Løgtingið fer í summar­ frí hósdagin, at verulig gongd kemur á arbeiðið, tí tingarbeiðið fer við øllum kreftunum beint nú. Hann sigur, at tað verður neyðugt at taka alvorlig stig fyri at fáa gongdina aftur á beint, tí hendir ikki ein avgerandi vend í búskapin­ um er tað so skjótt, at hallið á fíggjarlógini kann verða ein milliard næsta ár og tí er neyðugt at fáa tálma gongdini so tað munar. Fleiri treytir Men í hesum arbeiðnum, eru tað fleiri treytir, sum skulu haldast. ­ Yvirskipaða avbjóðingin verður at halda hjólunum malandi og at syrgja fyri, at fólk ikki missa arbeiðið og flýggja av landinum ella mis­ sa hús og heim, sigur lands­ stýrismaðurin í fíggjarmál­ um. Samstundis skal tað førast eitt neyvur og harður fíggj­ arpolitikkur fyri at fáa hallið á fíggjarlógini burtur. ­ Men tað skal gerast uttan at nerva heilsuverkið, almannaverkið, skúlaverkið og aðrar grundleggjandi skipanir í einum vælferðar­ samfelagi, staðfestir lands­ stýrismaðurin í fíggjarmál­ um. Samstundis staðfestir hann, at tað tískil verður alneyðugt at hyggja eftir øllum postum á fíggjarlógini og at lúka burtur úr, uttan at ávirka tann grundleggjandi raksturin Í hesum sambandi nevnd­ ir hann rentustuðulin til set­ húsaeigarar, mvg stuðul til sethús, mvg stuðul til komm­ unurnar, sjómannafrádráttin og aðrar serskipanir, sum eru á fíggjarlógini. Samstundis kunnu kanska onkur tiltøk gerast, sum virka beinanvegin, men hann vil ikki fara í smálutir? Ongar heilagar kýr Hann er greiðir yvir, at summi av hesum málum eru heilagar kýr hjá summ­ um flokkum og summum politikarum. ­ Men í teimum politisku avgerðum, vit skulu taka í næstu framtíð, hava vit ikki ráð til at hava heilagar kýr og tað er eisini greitt, at kamelar skulu slúkast. Bæði Kaj Leo Johannesen, løgmaður og Anfinn Kalls­ berg, formaður í fíggjar­ nevndini, hava staðfest, at almennu útreiðslurnar kunnu ikki veksa eina krónu næsta ár? ­ Seinastu árini eru útreiðslurnar vaksnar nógv og tí má yvirskipaðu mál­ setningurin vera at reka før­ oyska samfelagið fyri sama prís næsta ár, sum tað kostar í ár. Men nú er tað greitt, at løn­ irnar hækka 3% næsta ár. So antin mugu almennu útreiðsl­ urnar hækka, ella mugu sparingar setast í verk? ­ Tað havi eg ikki so nógv­ ar viðmerkingar til. Høvuðs­ endamálið er at útreiðslurnar skulu ikki hækka, men hvussu vit koma hartil, er ein spurningur um politiskt handalag og, hvørja politiska semju, vit fáa í samgonguni, sigur Jóannes Eidesgaard. Kann tað hugsast, at skatt­ ur og avgjøld fara at hækka? ­ Sum støðan er nú, kann alt hugsast! Heilagar kýr skulu drepast og kamelar skulu slúkast Spildurnýggjar inn­ tøkumetingar hjá fíggjarmálaráðnum vísa, at hallið á fíggj­ arlógini í ár verður 250 milliónir størri enn roknað varð við, tá ið fíggjarlógin varð samtykt. Fremsta orsøkin til tað er, at før­ oyingar eru mestsum hildnir upp at brúka pengar Hall Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Hallið á fíggjarlógini í ár verður 750 milliónir krónur. Tað vísa tær feskastu inn­ tøkumetingarnar hjá fíggjar­ málaráðnum. Fíggjarmálaráðið hevur nú tikið samanum gongdina fýra teir fyrstu mánaðirnar í ár og útfrá tí eru nýggjar metingar gjørdar um, hvussu inntøkurnar hjá landskass­ anum fara at vera í alt ár. Metingin vísir, at henda ongar stórvegis broytingar, fer inntøkan hjá landskassan­ um at verða 247 milliónir minni í ár, enn mett varð, tá ið fíggjarlógin varð samtykt. Upprunaliga varð mett, at fíggjarlógin í ár fer at geva eitt hall upp á 500 milliónir krónur. Men sambært nýggjastu metingunum, fer hallið at verða heilt tætt við 750 milli­ ónir krónur. Hildnir uppat at brúka pengar Høvuðsorsøkin til aftur­ gongdina er, at føroyingar eru at kalla givnir at brúka pengar. Metingin hjá fíggjarmála­ ráðnum vísir, at a­inntøkur­ nar eru 3% lægri enn somu tíð í 2008. Tó eru skattainntøkurnar bara 1% minni enn í fjør og tað kemst av, at í 2008 vórðu lætnir skattalættar, meðan eingin skattalætti verður latin í 2009. Hinvegin vísir gongdin fyrsta ársfjórðing í ár, at før­ oyingar eru blivnir ógvuliga varnir at brúka pengarnar, teir forvinna. Inntøkan hjá landskassan­ um av mvg og øðrum avgjøld­ um, er nevniliga nógv minni í ár enn hon var í fjør. Soleiðis er inntøkan av mvg og øðrum avgjøldum 25% minni fyrsta ársfjórð­ ing í ár, samanborið við fyrsta ársfjórðing í fjør. Tó væntar fíggjarmálaráð­ ið, at munurin fer at javna seg seinni í ár og at inntøk­ urnar hjá landskassanum av mvg og øðrum avgjøldum, verða góð 7% minni í 2009 enn í 2008 tá ið avtornar. Tá fíggjarlógin í ár varð smíðað, varð roknað við eini inntøku upp á góðar 1,724 milliard í tolli og avgjøldum, men nú verður mett, at hendan inntøkan verður ikki meiri enn 1,595 milliard. Inntøkan var mvg varð mett at geva 1,2 milliard, men hon fer at geva 80 milli­ ónir minni og inntøkan av skrásetingargjaldi av nýggj­ um bilum, varð mett at geva 60 milliónir, men fer ikki at geva meiri enn 30 milliónir. Harafturat vísir nýggja uppgerðin hjá fíggjarmála­ ráðnum, at inntøkurnar av partafelagsskatti skrambla niðureftir. Á fíggjarlógini í ár varð roknað við 180 milliónum í partafelagsskatti, men nú verður mett, at inntøkan verð­ ur ikki meiri enn 110 milli­ ónir. Mett verður, at ein orsøk til tað eru teir ovurstóru skipahandlarnir, sum vórðu gjørdir fyri einum tveimum árum síðani og sum parta­ feløgini nú hava at dragast við. Samanlagt verða allar inn­ tøkur landskassans mettar at fara at verða góðar 360 mió. kr. minni í 2009 enn í 2008. Men tá ið fíggjarlógin varð løgd, varð mett, at góðar 113 milliónir minni enn í fjør og sostatt verður inntøkan hjá landskassanum í ár 247 milliónir minni enn roknað varð við á fíggjarlógini. Nýggjar inntøkumetingar: Hallið verður 750 milliónir Hallið á fíggjarlógini í ár verður 250 milliónir størri, enn roknað hevur verið við og Jóannes Eidesgaard, landsstýrismaður í fíggjarmálum sigur, at fyri at fáa skútuna aftur á beint, skulu bæði heilagar kúr drepast og kamelar slúkast Danmark kann røkka málinum Danir kunnu røkka ST­málinum um at skerjua CO2­útlátið 90 prosent innan ár 2050, men treytin er, at teir leggja um til burðardygga orku burturav, sleppa teimum reyðu búffunum og fáa sær elbilar ístaðin fyri bensinbilar. Tað er í hvussu er niðurstøðan í einari frágreiðing hjá danska verkfrøðingafelagnum. Sambært verkfrøðingunum kunnu danir spara 13 milliardir krónur í 2015, tí avgjøldini á koli og olju minka. Sparingin fer at veksa støðugt og verður oman fyri 35 milliaqrdir krónur í 2050. Connie Hedegaard, ráðharri, er fegin um frágreiðingina, sum eftir hennara tykki kann halda. Ov fáar býráðskvinnur Okkurt bendir á, at kvinnur í Mið­ og Vesturjyllandi hava ikki so góðan hug at fáast við kommunupolitikk sum kvinn­ urnar aðrastaðni í Danmark. Hóast nógv fleiri kvinnur sita ín býráðunum nú enn fyrr, er hendan broytingin ikki komin til Herning, tí har eru bara fimm av teimum 30 býráðslimunum kvinnur. Samanumtikið eru bara 22 prosent av býráðslimun­ um í Mið­ og Vesturjyllandi kvinnur, meðan meðaltalið fyri alt landið er 27 prosent. Danska kvinnufelagið vil hava ásett við lóg, hvussu stórur partur av einum býráði skal vera kvinnur. Líknandi skipanir eru í Noregi og Spania.