mikudagur 13. mai 2009síða 10

MIÐvIkan 10 nr. 90 • 13. mai 2009 karaði eisini. Hesir karar eru fram­ vegis í barndómsheiminum, og í teimum sæst kullan, sum tummul­ in hevur sett eftir seg. Og so at binda tað hon kundi. Annars vóru tvær konur í bygdini, sum høvdu bindimaskinu, og tær plagdu at binda undirtroyggir og undirbuksur fyri fólk, eisini fyri okkum. Nú verða klæðir blakað burtur, tá hol kemur á, ella kanska fyrr enn tað. Hetta lýsir tann stóra munin á tíðini tá og nú. Mamma fór eins og einkjurnar tá í kolsvørt klæðir. Hon fór ikki eingong í ljósar sokkar. Tað gjørdu nakrar av einkjunum kortini, men ikki mamma. Stórsinnið hjá Sámali Annars gekk tað, sum eg minnist, væl við tí vanliga lívinum. Men eg undrist nú meira og meira yvir, at tað yvirhøvur bar til. Tað manglaði okkum ongantíð nakað. Vit høvdu eina kúgv og nakrar seyðir, men tað skuldu pengar til eisini. Tryggingin var tá betri, enn hon hevði verið frammanundan. Men pápi skyldaði pengar til sparikassan, tað sama sum aðrir. Vit áttu 10 gyllin av jørð. Sjey í Nesinum og tríggjar í Fjallinum. Nú máttu vit so selja tríggjar gyllin burturav fyri at gjalda skuldina. Sýslumaðurin Gunnar Dahl Olsen hjálpti okkum við hesum. Jørðin varð lýst til sølu í bløðunum, og vit seldu tríggjar gyllin. Sámal í Jákupsstovu segði, at “nú skal eg keypa jørðina fyri 3.000 krónur, 1.000 fyri hvørja gyllin, men um tit kunnu fáa meira fyri jørðina seinni, so skullu tit fáa jørðina aftur móti at gjalda mær hesar 3.000 krónurnar aftur, so fáa tit munin.” Kona Sámal og mamma vóru systkinabørn, báðar vóru úr Hvalvík. Tað gingu so nøkur ár, tá seta vit aftur jørðina til sølu. Tá er tað ein annar maður, sum bjóðar kr. 7.500 fyri jørðina. Vit fingu so hesa upphædd og lótu Sámal sítt, tá vóru 4.500 kr. eftir. Tað má sigast at vera stórsinnað. Hetta var ein beini, sum kom væl við tá. Sámal gekk burtur stutt eftir. Hann var skipari á Vesturfarinum. Tann 23. mars 1942 fóru teir av Hornafjørðinum til Onglands at selja. Teir vóru væntaðir inn í Føroyum á vegnum, men komu ongantíð fram. Við vóru átta mans. Sjey av teimum vóru úr Vestmanna, meðan tann áttandi var úr Hvalvík. Hetta var Haldor Olaf Edvard Joensen, systkina­ barn mammu. Hann var beiggi konu Sámal. Her kann vera nevnt, at Hans Jacobsen, sum fórst við Neptun, eisini var úr Hvalvík. Eg haldi, at tað vóru einar 1.500 kr. sum vóru eftir, tá alt annað var goldið. Eg fór so ein dag í sparikassan og lat teimum 1.500 kr. Tá var slætt borð har. Gamli moturin á Neptun kom at standa sína roynd Neptun fekk sum nevnt motorin, sum var ætlaður Doru. Nú stend­ ur gamli motorurin á Neptun í einum pakkhúsi í Vestmanna. Jákup Strømsten, eisini kallaður Oyra Jákup, var farin at sigla við koli við Coraliu. Við honum sigldu synirnir Severin og Kaj. Kona Jákup var eisini við. Nú hevði Jákup fingið uppí lastina av eingilskum koli og kom á Vestmanna at selja. Jákup visti av, at Neptun hevði skift motor. Hann kemur niðan til okkara at spyrja, um vit høvdu viljað selt honum motorin at seta í Coraliu. Vit vistu, at um motorurin ikki varð seldur, so bleiv hann standandi, til hann eina ferð varð burturbeindur. Jákup segði, at fekk hann motorin, skuldu vit fáa tvey tons av enskum koli afturfyri. Tað var ikki so galið, tí motorurin var so lítið verdur, og tvey tons av koli var til eitt ársforbrúk. Mamma spurdi so Gunnar Dahl Olsen, hvat hann helt. Hann helt, at hetta mundi vera tað frægasta at gera. Tað var jú ikki hvør sum helst, sum kundi fáa gagn av hesum motori. Ein góðan dag nú troppar Oyra Jákup upp við Coraliu við tveimum tonsum av koli. Tað vóru 40 sekkir. Tveir bilar vóru í bygd­ ini tá, og teir koyrdu kolið til hús. Teir bóru kolið inn í fjóskjallaran og stúrtaðu kolið úr sekkunum. So var at fáa motorin umborð. Coralia lá har við brúnna hjá Ólavi á Heygum. Tað var langt niður á dekkið. Motorurin mátti takast sundur væl og virðiliga fyri at fáa hann umborð. Eg fór so oman at hyggja at teimum. Dreingirnir hjá Jákupi knúlvaðu við motorin. Teir vóru so ótrúliga hegnigir og dugdu so væl at arbeiða. Eg var so hugtikin av hesum monnum. Gamli var eisini við, men tað vóru teir báðir, ið gjørdu arbeiðið. Eg hugsaði, at tað verður ringt hjá teimum at fáa settan motorin saman aftur, sum hann var komin umborð í stykkjum. Men eina ferð kemur Coralia aftir við koli, og motorurin gekk sum klokkan. Hann stóð fleiri ár í Coraliu. Vit kunnu bert rósa Oyra Jákup. Ein onnur søga um hann er, at tá ið sjómansheimið í Havn varð bygt, lat hann sandin ókeypis. Coralia endaði vist sínar dagar í Gøtu sum sandbátur við Oddfríð Gregersen sum skipara. Meslingarnir Í desember 1935 var tann kenda meslingagrindin í Gøtu. Mesling­ ar gingu í Gøtu, og grindamenn úr nógvum bygdum bóru smittuna við sær til heimbygdina. Nógv blivu sjúk og fleiri doyði. Heima hjá okkum blivu øll systkini sjúk. Sjálvur bleiv eg sera ringur og fór so illa at bløða næsablóð, sum var vanligt við meslingum. Mamma hevði úr at gera at passa okkum hesa tíðina. Hon bleiv ikki sjúk. Mamma hevði havt meslingar sum lítil í Hvalvík. Hetta kom okkum til góðar í hesum førinum. Hýsuævintýrið Tað hevði einki verið at fiska í langa tíð, í hvussu er her hjá okkum. Men so knappliga í 1936, tá kom hýsan. Hýsa hevði ikki verið at fingið her á okkara leiðum, tað menn vistu um. Ein dagin, táið eg var 14 ár, stóðu ein dagin nakrir mans undir einum húsum. Teir vóru abbi mín Grækaris, Kristoffur, sonur hansara, og Fjarða Pól, ein eldri maður. Eg fór at lurta. Tá fortelur Kristoffur, at hann hevur hoyrt niðri í bygdini, at saksuningar høvdu fingið hýsu á snøri. Hann sigur eisini, at fæst hýsa á snøri, so fæst hon betri á línu. Hann tekur aftur í aftur, at “eg veit einki um at hýsa hevur verið at fingið her um okkara leiðir í mínari tíð.” Tá var hann mitt í 60­unum. Tá svarar abbi til, hann var tá 87 ár: “Jú eg minnist væl hýsu á sandbotninum fra Saksun vestur á Dalarnar.” Kristoffur svaraði til, at hann mintist ikki hýsu á sandbotninum, men hann mintist tosk. Tá segði Kristoffur: “Eg eigi eitt sindur av línu og fari beinan vegin at seta hana í stand, so fara vit til útróðrar.” Eg fari so við. Tað varð nógv hýsa at fáa, og hon kom at standa víða hvar á sandbotni eisini aðra staðni. Hýsan kom fyrst í mai og bleiv standandi til ólavsøku. Hetta vardi til mitt í 60­unum, tá bleiv hýsan burtur. Men hon bjargaði fólkinum her í bygdini tá. Eg veit ikki, hvussu tað hevði verið vorðið, um hýsan ikki var komin beint uppundir kríggið. Eingin livdi bara av útróðri, sum hann var. Menninir, sum sigldu, vóru jú uppá seg fáir í tali undir krígnum. Hetta gjørdi tað ikki lættari. Nettup hesi fyrstu árini var trolaraflotin so stórur sum ongantíð. So merkiligt kundi tað vera. Fyrstu árini varð hýsan sera smá. Hon varð saltað í tunnur til egið brúk. Prísur fekst ikki fyri hana, bert 5 oyra pundið. Vit avreiddu eitt sindur, men tað loysti seg illa. Saltað hýsa var fínur matur. Men tá vóru fólk heldur ikki so kræsin sum Minnisvarðin í Vestmanna Í Vestmanna vóru nógv skip. Málningur hjá Kristin í Geil Tummas Christoffersen Christoffer Christoffersen. Hesir tríggir vóru brøður Óla Jákup ➘ Elias Christoffersen