leygardagur 3. november 2001síða 13

8 Sosialurin Nr. 213 - 3. november 2001 C M Y K 24 ÚTGÁVA Turið Kjølbro Í gjár kom stóra verkið um føroyska skaldið Janus Djurhuus eftir Hanus Kamban út á donskum í tveimum bindum. Kirsten Brix hevur týtt til danskt og Odense Universitetsfor- lag gevur út. - Í byrjanini var ætlanin at gera eina minni útgávu á donskum ella onkrum øðr- um norðurlendskum máli, men tá samanumkom vísti tað seg ikki bera til, tí pilk- aði eg við heildina, datt alt niðurfyri, greiðir Hanus Kamban frá. Tí komu Hanus Kamban og Kirsten Brix ásamt um, at alt verkið skuldi týðast. Tað eydnaðist rímiliga skjótt og væl at finna eitt forlag, sum vildi geva verkið út á donskum. Od- ense Universitetsforlag er eitt av størstu forløgunum í Danmark. Janus gloymdur Í dag er Janus Djurhuus rættiliga ókendur fyri dan- ir. Tað hevur hann tó ikki altíð verið. - Tá ið hann var á lívi, var hann eitt sindur kend- ur, serliga í tríatiárunum og undir krígnum. Hann hevði nógvar vinmenn í Keyp- mannahavn, har var hann nógv at síggja í býarmynd- ini og í bløðunum. Nógv skrivaðu um hann, hansara skaldskap, eisini danir. Men nú er hann fullkomi- liga gloymdur. Hanus Kamban metir, at Janus Djurhuus er áhuga- verdur uppá nógvar mátar. - Bókmentasøguliga er hann áhugaverdur, tí hann er fyrsti føroyski veruligi yrkjarin. Síðani er hann áhugaverdur, tí hann var undangongumaður í tí at byggja upp eina føroyska mentan og føroyskt skalds- ligt mál. Eisini hevur hann áhuga sum skald. Ein part- ur av hansara yrkingum eru sum skaldskapur góð- ar. Tað er sjálvsagt umráð- andi, at hann verður týddur rætt. Tíðin er farin frá nógvum av týðingunum, tí máltónin er gamaldags og minnir um yrkjarar, sum livdu fyrst í 19. øld. Tí er neyðugt at týða hann av nýggjum til eitt aktuelt danskt mál, sum sigur nú- tíðar dananum nakað, sigur Hanus Kamban. Í ein vissan mun er hetta gjørt í donsku týðingini. Høvundurin og týðarin hava samstarvað við danska yrkjaran, Vagn Steen, ið hevur nakrar áskoðanir um, hvussu skaldskapur verður týddur til danskt. - Tað hevur avgjørt havt týdning fyri hesa útgávuna. Ein partur av skald- skapinum hjá Janusi Djur- huus er eksistensiellur og er tí áhugaverdar hjá øllum at lesa. - Tað er upplagt at týða eitt úrval av hesum til nú- tímans danskt ella svenskt, sigur Hanus Kamban. Lagt afturat Verkið um Janus Djurhuus snýr seg ikki bert um skaldið Janus. Tað snýr seg í líka stóran mun um før- oyska søgu og mentunar- søgu, um sambandið mill- um Føroyar og Danmark, Føroyar og Norðurlond, Føroyar og Evropa, og Føroyar og ta klassisku tíð- ina. - Á tann hátt meti eg, at hon er áhugaverd hjá lesar- um uttan fyri Føroyar. Jan- us er ikki bara alheimslig- ur, hann byggir brýr mill- um Føroyar og onnur lond. Sjálvur las hann grikskan, latínskan, evropeiskan og norðurlendskan skaldskap. Danska útgávan er eitt sindur øðrvísi enn tann føroyska. Í onkrum føri er lagt afturat, eitt nú um sambandið millum William Heinesen, Jørgen-Frants Jacobsen og Janus Djur- huus. Epilogurin er full- komiliga skrivaður um til eitt slag av niðurstøðu, har høvundurin staðsetir Janus bókmentasøguliga, um- framt at meiri er gjørt við innihaldið í skaldskapi Janusar. Eisini skrivar høv- undurin um sjónarmið Jan- usar um mentan og poli- tikk og hevur sett tey í samband við gongdina í Føroyum frá Heimastýris- lógini til í dag, vit hava eina fullveldisrørslu og nógv hóma olju í undir- grundini. - Eg havi roynt at kann- að, um sjónarmiðini hjá Janusi kunnu setast í sam- band við gongdina, sum hevur verið síðstu hálvu øldina, og um nakað per- spektiv er í teimum. Spurningurin er jú, um sjónarmiðini hjá Janusi, sum var humanistur, hava nakað at siga okkum í dag, og tað vil eg avgjørt meta. Hinvegin er Janus ikki ein- faldur, heldur er hann fløktur, sigur Hanus Kam- ban. Móttøkan Hanus Kamban hevur ar- beitt við Janusi Djurhuus og skaldskapi hansara síð- ani fyrst í áttatiárunum. Í 1987 fór hann at arbeiða burtur av við at savna og skipa tilfar. Umframt gjørdi hann samrøður við fólk, sum kendu Janus. Í 1991 fór hann undir at skriva handritið til ta fyrstu bókina. - Milllum 8-10 ár havi eg arbeitt burturav við Jan- usi, og so løgið tað ljóðar eri eg als ikki troyttur av honum. Tað kemst helst av, at hetta arbeiðið er ikki liðugt enn. Meiri kundi verið skrivað um hann. Og tað er ikki ómøguligt, at eg skrivi meiri um Janus. Skuldi tað verið, hevði tað verðið neyvt vísindaligt, sigur Hanus Kamban. Føroyska verkið um Jan- us er væl selt og nógv lis- ið, men hvat væntast kann av donsku týðingini um Janus, er ilt at meta um, heldur Hanus Kamban. - Tað kann henda, at hon als ikki verður nevnd, at hon verður sáplað niður, og at hon fær positiva um- røðu í onkrum blaði. Eg veit í grundini als ikki, hvussu hon fer at verða móttikin, sigur Hanus Kamban. Janus á donskum - Janus Djurhuus er avgjørt áhugaverdur hjá øðrum enn føroyingum at lesa um. Hann er ikki bara alheimsligur, hann byggir eisini brýr millum Føroyar og onnur lond, sigur Hanus Kamban, rithøvundur, nú danska útgávan um Janus Djurhuus er komin út Onki er so natúrligt fyri okk- um, sum at vísa samkenslu við øðrum, ið missa slekt, vin- ir og samstarvsfelagar. Men at bumba og myrða eiga vit ikki at góðtaka. Heldur eiga vit at stuðla og venda øði og frustra- sjón til at byggja brýr, leggja lunnar og slóða slóð. Atsóknin í heyst á ímyndina av vælferðini í vesturheimi- num, World Trade Center, og mótálopini á Afganistan aft- aná, vísir tíðiliga, at snævur- skygni og tørvandi tol ræður í heiminum. Í mongum førum er tað soleiðis, at ert tú upp- vaksin í og við vesturlendskari siðvenju, er ilt at skilja tey, sum standa aftanfyri atsóknina og vilja gera seg inn á væl- ferðarsamfelagið. Samstundis eiga vit at kunna at taka í egn- an barm og spyrja: Hvør sið- venja fær vælferðarsamfeløg og framkomnar tjóðir at stuðla USA og Bretland, nú tey sleppa bumbur, matvørur og teppir hvørt um annað oman yvir fólkið í Afganistan? Tey flestu hava í heyst verið vitni - og dómarar - til eina at- sókn, sum fá tordu at hugsa kundi henda. Tó sigur søgan, at fleiri stórir bygningar eru javnaðir við jørðina áðrenn World Trade Center. Søgan vísir eisini, at menniskju hava dripið ósek bæði undan og aft- aná ár 0 eftir okkara tíðar- rokning. Er tað ikki júst í hesum føri, sum fleiri vísa á, at vit eiga at vísa størsta varsemi og taka fram tað besta í okkum og á tann hátt vísa styrki! Er vilji til staðar, er neyðugt at vit steðga á og vísa á aðrar loysnir enn: Eyga fyri eyga siðvenju. Støðan versnar. Børn og onnur verjuleys líða undir vælferðarvápnum og -tøkni. Fjølmiðlarnir bera okkum tíð- indini og vit vita, at hetta er ikki filmur men veruleiki! og alt hetta verður gjørt við hondini á hjartað og orðunum »God bless Amerika«. Enn er tað soleiðis, at ein og hvør í sínum lag livir í vónini um, at tað ikki má henda einum sjálvum nakað ella nøkrum, sum standa ein- um nær. Hóast so er, kann alt tos um sjálvsvirði og virðing fyri øðrum ikki hvørva mill- um háhús. Eisini vit, sum búgva í Fjal- er á vestlandinum í Noreg hava í heyst verið vitni til at- sóknina. Noreg hevur sum limur í Natosamgonguni víst sín fulla stuðul til herferðina móti yvirgangi, men alt fleiri røddir tala at. Her á leið er ongin, sum tekur undir við atsóknini, heldur ongin av teimum 42 flóttafólkunum úr Afganistan, sum búgva her í kommununi. Eg komi í samband við nøkur í mínum arbeiði, spæli fótbólt saman við fleiri og vit, sum koma í barnagarðin dagliga, hava fingið samband við af- ganskar familjur við børnum. Tey eru sjálvandi týðuliga merkt av støðuni í heimlandi teirra. Hvat kunnu vit gera? Meðan bumburnar regnaðu yvir Afganistan á ST-degnum vóru 500 ungdómar, 13 -19 ár, frá Dale Vidaregåande skule, Fjaler Ungdomsskule og Unit- ed World College samlaðir til ymisk tiltøk løgd til rættis av næmingum og lærarum í fel- ag. Tey, sum tosa enskt til dag- ligt, fáa roynt seg á norskum, og øll, sum ikki tosa eitt skandinaviskt mál, sleppa at royna seg á enskum ella norskum. Undir paroluni »Skatten inni oss« kundu næmingarnir velja millum 20 ymisk bólka- arbeiði, tey vildu arbeiða við : Út at fiska, ein túr í fjøllini, dansa, gera afrikanskan mat osfr. Í hvørjum bólki skuldu allir skúlanir verða umboðað- ir. Á henda hátt fingu næm- ingar frá 90 ymiskum londum høvið til at vera saman um, tað teimum dámar best og tosa um, hvørjar uttari kreftir hótta tey. Dagurin endaði við sjón- leiki, tónleiki og skemti ført fram av teimum ungu. Tiltøk sum hetta verða nevnt í lokala tíðindablaðnum og eru við til at mynda prátið við køksborðið og á arbeiðs- plássum í eini lítlari kommunu við 3000 íbúgvum. Ein góður kurur ímóti for- dómum. Ein kurur ímóti fordómum TELDUBRÆVIÐ Frá: Jógvan Andrias Joensen, jaura@hotmail.com Til: turid@sosialurin.fo Evni: Vikuskifti Nr. 213 - 3. november 2001 25 Undirritaði teknar seg sum haldara av Sosialinum, og fái blaðið 5 ferðir um vikuna. Navn: Bústaður: Postnr.: Bygd/býur: Telefon nr: Undirskrift: Arbeiðsleysur: Jákup er liðugur í Herfølge Ítróttur, s. 13–28 Nr. 96 • týsdagur • 22. mai 2001 • 75. árgangur • Kr. 10,00 Dansurin gekk so lystiliga í Havn síða 4 Fyrstur við tí seinasta 5 ferðir um vikuna Ja! Sjálvandi vil eg halda Sosialin, fyri einans 400,- kr. ársfjóðringin og sparið 380,- í mun til leysasøluprísin. Ókeypis Verður sent ópostað Sosialurin rindar postgjaldið 64 Postsmoga 76 110 Tórshavn 25