týsdagur 9. juni 2009síða 18

18 vinnan Nr. 107 - 9. juni 2009 Tað vakti ans, tá tað herfyri kom fram, at bara tvey oljufeløg høvdu boðið sær til at leita eftir olju í íslendskum øki. Okkurt bendir á, at ov harðar skattareglur hava fingið onnur feløg at halda seg burturi Oljuvinna Árni Joensen arni@sosialurin.fo Seinnapartin tann 15. mai hevði íslendska orku mála­ ráðið fingið umsóknir frá tveimum feløgum, sum søgdu seg vera sinnað at leita eftir olju og gassi undir havbotninum á Drekaleiðini, sum er í landnyrðing úr Langanesi. Tá umsóknirnar nakrar dagar seinni vórðu brotnar upp, vísti tað seg, at onnur var frá Sagex Petrol­ eum, og at hion var frá Aker Exploration. Hóast verkætlanarstjórin hjá orkumálaráðnum, Krist­ inn Einarsson, segði seg vera væl nøgdan við, at tvær umsóknir vóru komn­ ar, vakti úrslitið av útbjóð­ ingini ans. Eitt var, at bara tvey feløg vístu útbjóðingini áhuga, og eitt annað merkis­ vert var, at einki av teimum stóru feløgunum lá framvið. Sambært Kristini Einarssyni høvdu onnur feløg spurt seg fyri, og hann segði seg vænta, at tey fara at gera vart við seg á øðrum sinni. Men hví var áhugin fyri at leita á Drekaleiðini so lítil? Norski viðmerkjarin og ráð­ gevin Hans Henrik Ramm heldur, at fyri ís lendingar má tað vera eitt vónbrot, at bara tvey feløg søktu um leiti loyvi, og at hvørki SattoilHydro ella onn ur altjóða feløg lógu fram við. Hinvegin hevur einki felag so góðar fyri treytir í ís ­ lendskum øki sum Sagex, tí felagið hevur fyrr verið ráð­ gevi hjá íslendsku myndug­ leikunum. Men verk ætlanin er merkt av stórari óvissu og stórum váða, og tað fer at taka langa tíð, áðrenn tær fyrstu inntøkurnar koma upp av Drekaleiðini. skrivar Hans Henrik Ramm í viðmerk ing artænastu síni Behind The News. Hørð skattalóg Norski viðmerkjarin heldur, at tað eru ov harðar skatta­ reglur í Íslandi, sum hava fingið fleiri oljufeløg at leggja íslendsku útbjóð ing­ ina til viks. Í september í fjør kunngjørdu íslendsku myndugleikarnir eitt upp­ skot um eina skattalóg fyri kolvetnisvinnuna. Upp skot­ ið bleiv mett sum lagaligt, men tá tann endaliga lógin bleiv samtykt í Altinginum í desember, var innihaldið broytt munandi frá tí upp­ runaliga uppskotinum. Hans Henrik Ramm ivast ikki í, at tað vóru hesar broy tingarnar, sum fingu fleiri oljufeløg at leggja Ís ­ land í skufftuna á hesum sinni. Íslendska kol vetnis­ skatta lógin arbeiðir við tveimum tíðarskeiðum. Tað fyrra skeiðið umfatar tíðina, til avlopið kemur upp á 20 prosent av framleiðslu virð­ inum, og í hesum skeiðinum skal felagið rinda royalty av bruttoframleiðsluvirkinum uttan nakran frádrátt fyri útreiðslur. Framleiðslu virð­ ið er avgerandi fyri, hvussu nógv felagið skal rinda, og er talan um eitt økið, ið framleiðir nakað tað sama sum tað norska Åsgard, kann gjaldið koma upp á heili 70 prosent. Sambært Hans Henrik Ramm er íslendska skipanin soleiðis háttað, at royalty­ gjaldið kann fara upp um 100 prosent á leiðum, sum framleiða meiri enn 200 milliónir tunnur um árið. Hansara niðurstøða er, at ein oljuleið á Drekaleiðini ella aðrastaðni á Jan Mayen­ rygginum skal vera rættiliga stór, skal tað yvirhøvur løna seg at útvinna olju úr henni. Kreppan broytti lógina Íslendska fíggjarmálaráðið hevur sagt, at myndug leik­ arnir valdu ta samtyktu kol­ vetnisskattalógina fyri at útv ega ríkiskassanum inn ­ tøkur so tíðliga sum gjør ligt. Hans Henrik Kvamm sigur, at tað er ikki torført at ímynda sær, at tað íslendska fíggjarmálaráðið hevði ta tilstundandi krepp una í hug­ anum, tá tað upp runaliga upp skotið um kolvetnis­ skattin bleiv broytt seinasta heyst. ­ Men hetta má kallast stuttskygni, tí tað fara at ganga mninst tíggju ár, áðrenn tær fyrstu inntøk ur­ nar koma, og tá er sjálvt tann íslendska fíggjar krepp­ an av, skrivar norski við­ merkjarin. Ein annan vansa við teirri herdu skatta lógini heldur hann vera, at hetta fær oljufeløgini at drála við at taka tær enda ligu avgerð­ irnar um at seta íløgurnar í verk, og tí væntar hann, at íslendingar verða noyddir at broyta lóg ina. Vóru í Føroyum Íslendingar kunnaðu seg um føroyska lóggávuna á kolvetnisøkinum, tá teir fyrireikaðu sína egnu. Petur Joensen, virkandi stjóri á Jarðfeingi, sigur við Sosial­ in, at umboð fyri Orku­ stofnum og vinnumálaráðið í Reykjavík vóru í Føroyum og kunnaðu seg um ta før­ oysku kolvetnislógina, sum regulerar sjálvt kolvetnis­ virksemið, men at minni dentur varð lagdur á kol­ vetnisskattalógina, tí tað arbeiðið bleiv gjørt í fíggjarmálaráðnum. Petur Joensen vil ikki gera viðmerkingar til ís lendsku kolvetnisskatta lóg ina, og um hon kann hava ávirkað áhugan hjá olju feløgum at leita á Dreka leiðini. Hann ásannar tó, at tann íslendska lógin er øðr vísi enn tann før­ oyska, og at tað tykist, sum at tann "vanligi" skatt urin er lægri í Íslandi enn í Føroyum, men at teirra royalty tykist hægri enn okk ara. Har aftur at tykist ser skatturin vera hægri enn í Føroyum, sigur Petur Joen sen. Hann leggur afturat, at at ein sam an ber andi mynd av skatta trýst inum fæst tó ikki við at samanbera tey ein støku ele mentini í skatta­ skipanunum. Til tess neyð ugt at gera út rokningar uppá nakrar hugs aðar verkætl­ anir. Oljufeløg ræðast íslendska kol­ vetnis skattin Drekasleiðin er partur av Jan Mayen-rygginum millum Jan Mayen og Ísland Kort: Morgunblaðið) Fyri aðru ferð hevur Royal Greenland tørv á fíggjarligari hjálp úr landskassanum, men hesaferð er tørvurin nógv størri enn fyrru ferð Grønland Árni Joensen arni@sosialurin.fo Tann nýggja samgongan í Grønlandi fer at veita al ­ mennu fyritøkuni Royal Greenland 500 milliónir krónur í almennari hjálp. Tað váttaði komandi lands­ stýrisformaðurin Kuupik Kleist í gjár í samrøðu við danska kringvarpið. Royal Greenland er í fíggjarligum trupulleikum, og fyritøkan hevur brúk fyri einari hálvari milliard krón­ um, skal hon ikki fara í gjaldssteðg, sigur DR. Tað samsvarar ikki við tað, sum stjórin í Royal Greenland, Flemming Knudsen, hevur sagt. Hann viðgekk í gjár, at fyritøkan hevur fíggj ar­ ligar trupulleikar, men segði, at eingin vandi var fyri gjaldssteðgi. Sambært stjóranum hevur Royal Greenland drigist við alt ov stóra skuld líka síðani byrj­ anina. Grønlendska heimastýrið eigur allan partapeningin í Royal Greenland, og hetta er aðru ferð, at fyritøkan má fáa hjálp úr lands kass­ anum. Fyru ferð var hjálpin 200 milliónir krónur. Øll vistu tað Fráfarandi landsstýris for­ maðurin, Hans Enoksen, sigur, at tað eigur ikki at koma óvart á nakran í tí politiska umhvørvinum, at Royal Greenland var í álvarssomum fíggjarligum trupulleikum. Hans Enoksen segði í gjár, at bæði landsstýrið og fíggjarnevndin hjá Lands­ tinginum vórðu kunnað um støðuna longu í november í fjør. Hans Enoksen skilir ikki, at Finn Karlsen úr Atassut skal seta fram spurningar um Royal Greenland nú, tí Finn Karlsen var sjálvur á fundinum hjá lands­ stýrinum, tá tað viðgjørdi støðuna í november, sigur hann. Royal Greenland fær hálva milliard úr landskassanum Flemming Knudsen er stjóri í Royal Greenland (Mynd: KNR) Chrysler-sølan útsett Hægstirættur í USA hevur steðgað royndini at lata italsku fyritøkuna Fiat keypa ta stóru amerikonsku bilverksmiðjuna Chrysler. Avgerðin hjá rættinum kom eitt sindur óvart á fleiri, tí fyri nøkrum døgum síðani segði stjórnin í Washington, at tað kann fáa álvarssamar avleiðingar, um arbeiðið at selja Chrysler verður seinkað, ella forðingar verða lagdar í vegin. Men tað fekk ikki stórvegis ávirkan á hægstarættardómaran Ruth Bader Ginsburg. Hon hevur gjørt av, at sølan skal ógildast, meðan rætturin kannar, um tað er neyðugt við hoyringum í sambandi við, at nakrir pensjónskassar hava mótmælt, at Fiat sleppur at keypa Chrysler. Pensjónskassarnir halda ikki, at teirra áhugamál eru nóg væl vard við søluni.