mikudagur 17. juni 2009síða 17

Nr. 113 - 17. juni 2009 17 Ein atomroyndarspreing­ ing fleiri túsund kilometr­ ar burtur hevur havt eina sjónliga ávirkan í Føroy­ um og fyllir nærum alla síðu 9 í Dimmalætting 11. juni. Talan er ikki um vandamikið geislavirkni, men um málburð. At Út­ varpið í eini tíðindasend­ ing hevur loyvt sær at siga, at Norðurkorea ”und­ irgrevur støðufesti”, hev­ ur fingið ilt í heiðamannin Jóhan Petersen ið vísir á, at teir í staðin kundu sagt, at Norðurkorea ”undirgrev­ ur stabilitetin í økinum”. Haldi at okkara málfrøð­ ingar saman við Útvarpi­ num hava hava gjørt eitt megnar dygdargott arbeiði at savna og varð­ veita málsliga dýrgripin, tí vit eiga eitt fjølbroytt, ríkt og livandi mál í talu og skrift, ikki minst sendingini Orðabókin fyri at takka. Haldi somu­ leiðis, at okkara málfrøð­ ingar mangan hava verið hepnir við at smíða nýggj føroysk orð, sum við tíðini fella náttúrliga fyri okkum at nýta s.s. tyrla og telda. Vit eiga, at kunnu loyva okkum at vera varin um málið, uttan at eyðmerkjast sum puristar. Gongur ella rennur Miðflokkurin undan? Í aðrari grein hartar Jóhan Petersen formann Miðflok­ sins Jenis av Rana, løg­ tingsmann fyri at renna undan sínum egna skugga og sigur, at hesin í sep­ tember 2001 keypir yvir­ tøkur fyri 366 milliónir og hálvt ár seinni ikki vil gjalda. Jenis av Rana svarar: ”Grundhugsan mín um blokkin er annars, at hann er ogn okkara. Eingin meining er í við einvísari minking, at geva einum ríkum landi sum Danmørk pening, sum vit og eftir­ komarar okkara eiga”. Bill Justinussen vísir í svargrein 12. juni, at Mið­ flokkurin ikki rennur und­ an nøkrum sum helst, men gongur undan og vísir veg. ”Vit føroyingar, skulu gjalda okkara egnu rokning­ ar”. Víst verður til støðuna hjá Jenis av Rana í 2002 um fíggjarligu uppgerðina við danir. Vil Miðflokkurin ikki minka ríkisveitingina? Tann 02.02 – 2008 bleiv eitt samgonguskjal undir­ ritað millum Tjóðveldi, Javnaðarflokkin og Mið­ flokkin. Undir Ríkisveiting verður sagt. Málsøki Serumsorgan verður yvirtikið. Kostn­ aðurin er 117 milliónir. Upphædd av ríkisveiting­ ini verður árliga sett til viks at røkka hesum máli. Fíggjarmálaráðharri var Karsten Hansen úr Mið­ flokkinum. Hóast roknað varð við einum hallið áljóð­ andi tvey til 300 milliónir var ætlanin, at samráðing­ arnar við danir seinasta heyst skuldu viðføra niður­ skurð 60 milliónir á Ólav­ søku og at samlaða skerj­ ingin í blokkinum 117 milliónir skuldi verða framd 1. januar 2010. Fyri Sjálvstýrisflokkin var altav­ gerandi, at bleiv skerjing framd var ein fortreyt, at tilsvarandi avlop var á fíggjarlógini, sum gjørdi eina lækking møguliga. Vil Sambandsflokkurin ikki minka blokkin? Tá BAC samgongan bleiv skipað,varð eisini ein áseting viðvíkjandi ríkis­ veitingini í samgonguskjali­ num. Undir yvirskriftini Ríkisveiting stendur. Ásannandi, at tað er umráðandi fyri samfelag okkara at vaksa seg til ein sjálvberandi búskap, er semja millum flokkarnar um, at ríkisveitingin verður lækkað við 15 prosentum av reella inntøkuvøkstri­ num av skattum og avgjøld­ um hjá landskassanum við støði í meðal vøkstrinum seinastu 5 árini. Skipanin kemur í gildi í sambandi við fíggjarlógina fyri 2010. Er politiska semjan sostatt ikki rættuliga breið um, at gongdin við ríkis­ veitingini er einvegis ? Johan Petersen og hinir í Sambandsflokkinum hava við verandi samgongu­ skjali framt eina royndar­ spreinging við sterkari løðing. Nú eru sambands­ menn til reiðar at lækka blokkin óheft av yvirtøkum og óheft av fíggjarorku – hvør undirgrevur tá stabilitetin? løgtingsmaður Kári P Højgaard Karsten átti uppskotið um blokkniðurskurð. Jenis sigur at vit eiga blokkin, atkvøddi fyri yvirtøkum, sum kostaðu blokkniðurskurð, men atkvøddi móti niðurskurðinum. Bill sigur, at føringar skulu gjalda egnar rokningar. Argumentatiónin er høpisleys. Heldur Miðflokkurin føringar vera býttar? Uppskotið um at skerja blokkin átti eingin annar enn Karsten Hansen, sum nú er tingmaður hjá Miðflokkinum! Jenis vil yvirtaka, men ikki gjalda Jenis av Rana roynir í blaðgrein at forsvara, at hann atkvøddi fyri yvirtøkum, sum komu at kosta 366 mió kr. í blokkniðurskurði, men tá uppskotið um at skerja blokkin, sum var prísurin fyri yvitøk­ unum, kom, atkvøddi hann ímóti. Fall uppskotið, var ongin yvirtøka – so einfalt er tað! Og nú trínur Bill Justinussen eisini fram í blaðgrein og forsvarar Jenis. Men hann sigur, at vit føringar skulu gjalda okkara egnu rokningar. Miðflokkurin gongur í trimum Altso átti ein núverandi miðflokkatingmaður uppskotið um blokkniðurskurð. Annar atkvøddi fyri at yvirtaka, hóast hann visti, at tað kostaði 366 mió. kr. í blokkniðurskurði, men atkvøddi ímóti at gjalda. Og tann triði sigur, at vit skulu gjalda sjálvi. Heldur Miðflokkurin føringar vera býttar? Álvaratos, argumentatiónin er høpisleys. Hetta er at blaka torvmold í eyguni á føringinum. Heldur Miðflokkurin føringar vera býttar? Torvmoldspolitikkur Miðfloksins joHan Petersen Ætlanin er at broyta fólka­ pensjónina, soleiðis at løntakarar sjálvir skulu spara upp til sína fólka­ pensjón. Gjaldast skal 15% av lønini hjá løntak­ aranum, sum so verður goldin út aftur sum pen­ sjón 30­40 ár seinni. Eisini er meiningin, at gjaldast skal av ALS, barsilsgjaldi og av nøkrum fyritíðar­ pensjóns­ og forsorgar­ veitingum. Hettar verður gjørt, fyri at tað skal sleppast undan at hækka skattin, til eitt nú 60% : Hetta fer eisini at gera tað, at landskassin fer at hava orku at røkja eldratænast­ unar í framtíðini. Tann størri trupuleikin verður helst, at tað verða ov fá fólk eftir at røkta okkara gomlu, tí megin­ parturin av fólkinum rýmir av landinum. Hildið verð­ ur, at um skatturin verður hækkaður, fara fólk at flyta av landinum, men við hesum nýggja broytingar­ uppskoti um tvungna pensjónsuppsparing, verður enn størri orsøk til at flyta av landinum. Um eitt ungt par, í nýggjum húsum við tveimum ella trimum børnum, skal gjalda 15% av lønini aftaná møguliga at hava goldið 45% í skatti, ­ er ikki nógv eftir at liva fyri.. Ætlanin er ikki at henda gjaldsskipan bert skal verða fyri eitt styttri tíðarskeið, nei hon verður helst varandi. Sum eg skilji, kunnu tey sum longu hava eina pen­ siónsskipan (sum antin er 100% arbeiðsgevara­ fíggjað ­ t.v.s. at arbgev­ arin rindar 15%,10% ella hvussu høg pensjónin nú einaferð er, ella løntakarin rindar 5% av lønini og arbeiðsgevarin rest) halda áfram í hesi skipan. Tey sum ikki eru í eini slíkari skipan, skulu gjalda 15% av lønini, t.v.s gjalda alt sjálvi. Er hettar ikki eitt sindur órættvíst? Tað stendur heldur einki um tey, sum av einari ella aðrari orsøk ikki eru arbeiðsfør. Hvussu verða tey stillaði? Átti fólk ikki at fingið vanliga eftirløn eftir 60 ára aldur, um tað kann ávísast, at viðkomandi ikki fær arbeitt vegna slit. Fleir­ talið av teimum sum gerast pensionistar nú og tey komandi árini, hava jú arbeitt síðani tey vóru heilt ung ­ og tað er ógvuliga tungt og mannminkandi hjá hesum, at skula til tað almenna at 'bidda peng­ ar'. Bæði tað at skula biðja um olmussu og so sjálvt tann stirvna skipanin við langari málsviðgerð v.m. Tann skipan sum var, við at ein pensionistur kundi vinna 58.100,00 kr um árið, uttan at tað ávirkaði pensiónina, fellur burtur. Nú skal alt mótroknast. Pensjónsaldurin skal hækka ­ men er tað lætt at varðveita ella fáa starv, tá ið ein er komin upp um tey seksti? Nei, her eru fleiri ting sum gera tað fíggjarliga torført at liva ídag og eisini fyri tey, sum nú nærkast eftirlønaraldri. Tað er nógv uppi í tíðini at tosa um lívsstíl og hvussu vit skulu liva fyri at hava tað betri og liva longur. Men tað sær ikki út til at verða "pláss" fyri at tað verða fleiri eldri fólk, sum næstan sigur seg sjálvt. Ein kemur ongan veg við at gera tað ”tyngri” hjá fólki at fáa endarnar at røkka saman. Sjálvandi má ein taka hædd fyri at tað verða fleiri eldri fólk við tíðini, Men ein kann ikki leggja alla byrðuna á fólkið, tí tað førir bara til fráflyting. Vit mangla átta túsund fólk sum ongantíð komu heim aftur aftaná krepp­ una, so vit hava so sanni­ liga ikki ”ráð” til at fleiri fara av landinum. Hoyrdi í Kringvarpinum í gjár, at ætlanir nú aftur eru frammi um tilfangisgjald á fiskivinnuna fyri at fáa pengar í landskassan. Samtíðis kemur tilmælið um stóran niðurskurð í fiski­ dagatalinum fyri næsta fiski­ ár, serliga fyri línuflotan. Hettar við tilfangisgjaldi hevur verið frammi nú í nøkur ár, og fer kravið helst at økjast, sum frá líður. Havi í nøkur ár í orða­ skiftinum um fiskidagar roynt at tosað fyri eini skipan, sum ístaðin fyri tilfangisgjald so heldur at kravt nøkur oyru fyri hvørt avreitt kilo til at keypa skip út úr vinnuni fyri. Má viðganga, at undir­ tøkan fyri hesi hugsan hevur ikki verið til staðar, kanska var tíðin við góðum fiskiskapi ikki tann rætta at fara í gongd við stórar broytingar, og eisini bert nøkur fá ár eftir, at tað almenna gjøgnumførdi eina upphøggingarskipan. Men nú burdi tann laga­ liga løtan verið til staðar, tí fleiri skip liggja vegna manglandi manning og onnur so dánt sleppa út. Fæst polittisk semja og semja við vinnuna um, at øll skip, sum avreiða, gjalda nøkur oyru fyri hvørt kilo landaðan fisk tað kundi verði 5 oyru pr kilo fyri tey bíligu fiska­ sløgini og 10 oyru pr kilo fyri tey dýraru fiskasløg­ uni, so er talan um einar 7 til 9 milliónur um árið í nøkur ár. Um landsstýrið og vinn­ an settu seg saman við pengastovnunum og funnu ein fíggingarleist, so høvdu allir verið vinnarir. Onkrar smærri detaljur skulu sjálvandi tosast nærri um.Verður tikið rívan til, so kundi longu til næsta fiskiár, sum byrjar 1. september, sloppist undan einum nevnuverdigum niður­ skurði av fiskidøgunum og einum polittiskum eljastríði um fiskidagar. Kjansurin at gera eina størri broyting er betur nú enn nakrantíð. Nú er kjansur HenriK old Framtíðar pensjónsskipanin jóna Mortensen Sum ein av nærmastu grannum til ferðslu­ forðingina, ið gjørd er norðanvert bygdina í Sandavági, sleppur tú ikki undan at síggja, hvat gagn hon ger fyri at seta ferðina niður. Og tað er null. Um ein bilførari ikki heldur seg til tey týðiligu skelti, sum sett eru upp, er púrasta óneyðugt hjá honum at seta ferðina niður, tí vegurin er nærum beinur. Havi onkuntíð staðið og eygleitt bilar, sum koma inn í bygdina, teir koma heilt upp á 90 km/t har »forðingin« er gjørd. Stutt sagt, so er talan um burturspiltar almennar pengar, ­ um altso »oyggin« ikki bara er gjørt til pynt. Ferðsluforðingin í Sandavági gagnleys joHn s. MyllHaMar Stabilitetur viðmerkingar