mikudagur 19. august 2009síða 15

Nr. 156 - 19. august 2009 15 nøvn Hósdagin 20. august hevur Jóhann Mortensen 25 ára starvsdag í Útvarp Føroya, nú útvarpið hjá Kringvarpinum. Tillukku við degn­ um Jóhann við ynski um mong góð ár aftrat í fjølmiðlabransjuni. Jóhann fekk longu áhuga fyri at skriva á ungum árum og eisini at taka myndir. Stóri áhugin og for­ vitnið fyri øllum, sum hendi rund­ an um hann, her bæði í samfelag­ num, úti í náttúruni og ikki minst í mentanarlívinum, gjørdi tað náttúrligt fyri Jóhann at velja sær journalistikkin sum lívsleið. Herfyri var áhugaverd grein í ólavsøkusosialinum um tríggjar floksvinir í studentaskúlanum í Hoydølum, sum allir valdu journal­ istikkin sum lívsstarv. Jóhann var ein av teimum, og skoðsmálini hin­ ir báðir núverandi starvsfelagarnir góvu Jóhann vóru nettupp hesi, at Jóhann hevði ein serstakan persón­ ligan og náttúrligan áhuga fyri tí, sum fór fram rundan um hann. Við serliga áhuganum fyri fotolistini varð eisini ruddað slóð fyri jour­ nalistikkinum, tvær greinar, sum í mongum líkjast og fylgjast at. Eftir lokna journalistútbúgving í Århuus vendi Jóhann sum so mangir aðrir í fakinum heimaftur á klettarnar. Í praktikktíðini hevði hann arbeitt bæði á Sosialinum og á Dimmu. Og eftir lokna útbúgv­ ing gekk leiðin aftur á Sosialin, men tað skuldi vísa seg, at loft­ miðilin gjørdist framtíðar lívs­ starvið, hóast tað lá sera væl fyri hjá Johan at skriva til bløð. Hann byrjaði í ÚF í 1984. Tað fyrsta nógva vit komu at hoyra til henda tá unga journalistin var, tá hann saman við Sigmundi Poulsen, ið eisini var ein av lov­ andi journalistunum í útvarpinum, gjørdi eina sendirøð um granna okkara Hetland. Teir gjørdu ikki færri enn 10 sendingar um sam­ felagið, mentanina, vinnuna, olj­ una oa.har. Longu tá varð bitið merki í, at hesin nýggi journalist­ urin hevði serstakar gávur at við­ gera samfelagslig viðurskifti og fara í dýpdina. Tú fekst ikki bara eina yvirfladiska sending men har­ afturímóti livandi sendingar, sum góvu lurtaranum innlit og nógv at hugsa um. Jóhann arbeiddi mest við so­ kallaðum programsendingum fyrstu árini í Sortudýki. Eftir boð­ um og góðum ráðum frá Niel Juul og Jógvani leitaði Jóhann við mikrofonini út um Havnina at finna spennandi fólksligt tilfar. Og hetta gav eisini úrslit, heilar tvær vetrarhálvur virkaði hann sum útvarpsmaður úti á bygd, eitt arbeiði, sum útvarpið tíverri í stór­ an mun hevur slept síðani. Og at valið fall á júst Jóhann til hesa uppgávuna var neyvan av tilvild. Tí hann hevði her eina barlast sum fáur. Hansara stóri áhugi fyri fólki og teirra mentan og fyri náttúruni úti um landið gjørdi tað lætt hjá feðgunum í útvarpsleiðsluni at velja Jóhann til hesa uppgávuna. Jóhann hevur altíð havt stóran áhuga fyri føroyska vinnulívinum, og fiskivinnutátturin gjørdist tí eisini eitt skifti partur av hansara arbeiðsdegi. Hetta var ein sending, sum hevði nógvar lurtarar. Breiði sjónarringurin og stóri áhugin hjá Jóhann fyri politikki og samfelagsviðurskiftum sum heild mundi eisini vera ein orsøkin til, at hann er komin víða um í trúgvu tænastu síni í ÚF. Tá hann hevði fingið sær royndir í bygda­ og fiski­ vinnusendingum fór hann við jøvn­ um millumbili út um landoddarnar at gera sendingar. Umframt Het­ land so gekk leiðin eisini til Grøn­ lands, Norðurnoreg, Hirtshals, har nógvir føroyingar búðu, Guernsey, Jersey og ikki minst Estland, har ein heil sendirøð varð gjørd í sam­ bandi við, at landið skuldi loysa frá Sovjet, og har hann hitti nógv av teimum fremstu innan politikk, vinnu, mentan, kirkju, andstøðu osfr., meðan hermenn framvegis gingu við maskinpistólum og ans­ aðu eftir fólki. Eisini blivu tað til sendingar um føroyska fiskiskapin í Eystursjónum. Ráðini hjá føroyskum miðlum eru avmarkað, og tí hevur tað sjálv­ sagt nógv at siga, hvussu leiðslur­ nar raðfesta. Men gott er við leiðsl­ um, sum ikki bara raðfesta tíðindini hægst men sum síggja journalistisk virði í at dekka føroyska samfelagið í øllum sínum mongu lutum og geva journalistum, sum eiga íborn­ ar gávur at dekka ávís evni og øki, henda møguleika, ja troyta teirra evni, har hesi eisini kunnu koma øðrum og tí føroyska samfelagnum til góða. Tað gjørdi leiðslan í ÚF, og gott í hana, tá hon ístaðin fyri at seta Jóhann í tíðindastólin frá snimma á morgni til út á kvøldi, gav honum frítt flog at fara út í før­ oysku náttúruna at endurgeva fyri okkum lurtarum tað hann, sum góður og kompetentur eygleiðari sá og hoyrdi. Í heili 14 summur, haldi eg tað var, gjørdi Jóhann ta sera vældámdu og nógv lurtaðu náttúrusendingina ”Frítíð og Nátt­ úra”, sum mong enn sakna og fregnast efir. Áhugin fyri náttúru og umhvørvi kom til sín rætt. Send­ ingar um fugl, gróðurseting, túrar til vøkur og forkunnug pláss, einar 30­40 tilsamans, um náttúruvernd, seyð, ræning, fleyg, tjalding, umhvørvi o.s.fr. Alt hetta er bara nakað av tí nógva, sum Jóhann Mortensen hevur megnað at borð­ reitt við fyri lurtarunum hjá Útvarp­ inum. Her mugu vit heldur ikki gloyma tann almenna týdning, sum sendingar um orku og alter­ nativa orku hava havt. Og her eis­ ini útbyggingarnar hjá SEV. Tað var ikki fyrr enn fyrst í 90­ unum, tá stórar avbjóðingar vóru í vanliga tíðindajournalistikkinum, at Jóhann varð settur at arbeiða við tíðindum. Hetta var ein spennandi tíð men eisini sera strævin, tí búskaparkreppan við øllum sínum mongu vinklum kravdi sín mann og meira enn tað. Tá vóru Helgi Jac­ obsen og Jóhann Mortensen á tíð­ indadekkinum og gjørdu sína skyldu, syrgdu fyri, at lurtararnir frá morgni til kvøld kundu fylgja við í kreppuni. Her fór tíðindajour­ nalistikkurin eitt stig longri og var entá frammanfyri útviklingin annars. Jóhann hevur altíð verið sera bevístur um tað hann fór í gongd við, og eftir nøkur spennandi og strævin ár á tíðindadeildini tók hann í 1995 við sum tíðindaleiðari og hevði ábyrgdina av tíðindapart­ inum til í fjør, tá hann eftir egnum ynski fór frá, tí hann hevði hug aft­ ur at gera sendingar. Í hesum tiðar­ skeiði royndi hann at byggja upp eina góða tíðindadeild, og tað eydn­ aðist at fáa nógvar av fremstu jour­ nalistunum at manna deildina. Hetta eru eisini týðandi eginleikar hjá einum leiðara, tí tú ger einki utt­ an dugnalig starvsfólk. Tá tíðinda­ deildin var í hæddini mundi hon helst vera tann fremsta redaksjónin, sum hevur verið her á landi ­ við Dagmar, Óluvu, Karolinu, Solby, Dia, Dánjali, Helga, Jón Briani, Elini, Sigmari, Gunnari, Høgna og Inga. Møguliga er onkur gloymdur. Hesi fólkini gjørdu so eisini aktual­ itetssendingar, eitt nú 5­aran, Før­ oyar í dag o.a. Tíðindaflutningurin mentist nógv hesa tíðina. Fyrstu árini varð høvuðsdenturin lagdur á politikk, pengar og tosk. Síðani broyttist hetta til eisini í størri mun at fevna um bleytu virðini, sosial­, heilsu­, skúla­ og mentamál, har kvinnurnar gingu undan. Ein kann altíð spyrja, um raðfestingarnar bara hava verið rættar, um ikki ÚF í størri mun eisini átti at gravað djúpri í týð­ andi samfelagsmálum. Men við avmarkaðum ressursum mást tú gera eitt val, og tað er ikki altíð lætt vita øll, sum arbeiða í miðla­ bransjuni, og ein týðandi fortreyt er eisini at hava góð og væl­ útbúgvin fólk. Jóhann Mortensen eigur at gleð­ ast um hesi 25 árini í útvarpinum eins og vit onnur eiga at gleðast. Eitt dømi um ein nærlagdan og seriøsan føroyskan journalist, sum við innliti og áhuga fyri øll­ um tí, ið fer fram rundan um okk­ um, hevur ríkað føroyska fjøl­ miðlaheimin og samfelagið. Hvussu ­ vónandi mongu árini aftrat innan hetta yrkið ­ fara at laga seg hjá Jóhann veit neyvan nakar. Vit kunnu bara vóna, at hann kanska fer aftur til tað, sum hann var so serliga góður til: at geva okk­ um sendingar um okkara náttúru og umhvørvi og alt tað livandi, sum her finst. At lata eygu og oyru okk­ ara upp fyri okkara egna samleika. Tað vit eiga og skulu verja og hjúkla um. Nettupp í tíðum við álvarsligum ávaringum móti dálking av náttúr­ uni er brúk fyri journalistum, sum ikki bara hava innlit í hesi viður­ skifti men sum eisini hava ein inniligan tokka til evnið – sum í síni frítíð hava sameint seg við føroysku náttúruna og djóralívið. Við jøvnum millumbili verður tosað um føroyskan journalist­ skúla. Hann er harðliga tiltrongdur, og ein av uppløgdu undirvísarunum á einum vónandi komandi skúla vildi verið Jóhann, sum við sínum mongu royndum hevði verið góð­ ur fyri komandi ættarlið av jour­ nalistum: at givið teimum gott í beinið, at fingið teir at fáa eygu og oyru upp fyri øllum tí vakra, sum finst á hesum oyggjum og ikki minst: at fingið teir at síggja tað týdningarmikla í at varðveita eitt reint og vakurt umhvørvi. So Jóhann, tín tíð sum aktivur og gevandi journalistur eigur ikki at vera av enn á sinni. Og meðan bíð­ að verður eftir skúlanum skuldi tú kanska farið í gongd við at skriva onkra biografi, nakað, sum títt nærlagni og innlit vildi verið ein borgan fyri. Fari saman við mongum øðrum av tínum starvsfeløgum í journal­ istyrkinum at ynskja tær tillukku við starvsdegnum. Vónandi fær tú og tey, ið standa tær nær, mong mong góð ár aftrat. Jan Jóhann Mortensen 25 ára starvsdag í Útvarpinum Mynd: Jens Kristian Vang