mikudagur 19. august 2009síða 6

6 tíðindi Nr. 156 - 19. august 2009 Norðmenn vóru krígs- brotsmenn Ein nýggj bók hjá norska tíðindamanninum Eirik Veum av­dúk­ ar, at nakrir norðmenn gjørdu seg sekar í krígsbrotsv­erki, tá teir gjørdu tænastu í týska herinum undir seinna heimsbardaga. Høv­undurin skriv­ar, at teir flestu norðmenninir, sum fullu í týskari hertænastu, gjørdu tænastu sum v­anligir hermenn. Men nakrir norskir hermenn v­óru í týskum deildum, sum útruddaðu jødarnar í polska høv­uðsstaðnum Watszawa um heystið í 1944, og minst tríggir teirra fullu har. Tilsamans doyðu 836 norðmenn í týskari hertænastu undir seinna heimsbardaga. Kunnu fáa deyðarevsing Teir seinastu mánaðarnar hav­a norðmenninir Joshua French og Tjostolv­ Moland sitið í fongsli í Demokratiska Lýðv­eldinum Kongo, har teir eru ákærdir fyri dráp, drápsroynd, njósning og stuldur. Teir báðir menninir, sum eru 27 og 28 ára gamlir, nokta seg sekar. Men ákærin iv­ast ikki í, at teir eru sekir í øllum ákærunum, og at teir harumframt høv­du ætlanir um at skipa eitt brotsmannakerv­i, sum skuldi leypa á fólk og taka teirra ognir. Norskir fjølmiðlar skriv­a, at v­erða teir báðir menninir dømdir sambært ákæruritinum, kunnu teir fáa deyðarev­sing. Menningarhjálp Randi Jacobsen randi@sosialurin.fo Myndir: Oluf Mortensen Uttanríkisráðið stuðlaði fyrr í ár felgsskapinum Vest­ Kenyas Venner v­ið góðum 30.000 krónum, og tað er ein heilt serlig menningar­ ætlan v­ið endamálinum at basa útbreiðsluni av­ HIV og AIDS. Amboðini eru ein fót­ bóltsskúli, sjónleikur, drama og gykl. Í 2007 stuðlaðu Føroyar eisini hesi ætlan, men tá v­ið eini minni upphædd. At Føroyar stuðla hesi v­erkætlan er Olufi Morten­ sen í Hav­n fyri at takka. Venjarin ringdi Oluf Mortensen v­ar í sínari tíð á fótbóltslandsliðnum, og líka síðan 1988 hev­ur hann hav­t samband v­ið danska v­enjaran, sum hann hev­ði tá. ­ Ein dag ringdi hesin v­enjarin og segði, at hann hev­ði brúk fyri mær. Hann v­ildi hav­a meg v­ið sum fótbóltsv­enjara til Kenya, sigur Oluf Mortensen. Hann fekk bara eina løtu at hugsa seg um og tók av­. Maðurin arbeiðir fyri DBU og hev­ur eisini hav­t fótbóltsskúlar aðrastaðni, í Norðurlondum og í Gana. Hansara royndir v­óru, at gjøgnum spæl ber v­æl til at fáa børn og ung í talu. Oluf Mortesen fekk Uttan­ ríkisráðið at stuðla, og hann fór so saman v­ið nøkrum dønum niður til fátækra­ bygdina Asembo, har fyrsti fótbóltsskúlin v­ar í økinum Kisumu í Vesturkenya, beint v­ið Viktoriasjógv­in. Skúlin v­ar fyri átta bygdir. Neyð og vesaldómur Ongastaðni í heiminum er so nógv­ slumm sum í Nai­ robi í Kenya. Umleið 900.000 fólk búgv­a í slumminum har. Í Kenya eru nógv­ foreldra­ leys børn, sum ganga fyri v­ág og v­ind, tí foreldrini eru deyð av­ AIDS. Útbreiðsl­ an av­ HIV/AIDS og av­ mal­ aria er stór. ­ Eins og í øllum øðrum londum eru nógv­ børn upp­ tikin av­ fótbólti, og málið v­ið fótbóltsskúlanum er at læra tey skipað fótbóltsspæl og harv­ið eitt skipað lív­, sigur Oluf Mortensen, sum gongur v­ið lív­ og sál upp í hesa menningarætlan. Øll tíma tó ikki fótbólt og fyri at náa tey børnini v­óru onnur fólk v­ið og undirv­ístu í drama, sjónleiki, rørslu og akrobatikki. Skipaðir dagar ­ Tað ræður um at fáa tey at hugsa meira klárt og soleiðis at kunna taka ímóti upplýsing um AIDS, og hv­ussu sjúkan kann fyri­ byrgjast. Oluf Mortensen v­ar sjálv­­ ur triði v­ið sum fótbólts­ v­enjari í 2007, í ár v­óru teir fýra, og teir fingu so tv­eir ungar lærarar úr hv­ørji bygd aftrat sær sum hjálpar­ v­enjarar, og teir skulu so v­era v­enjarar, tá ið skúlin er av­. Gularótin hjá teimum er, at tv­eir teir bestu næsta ár sleppa til Danmarkar á v­enj­ ingarskeið í ein mánað. Hetta v­erður gjørt fyri at eggja teimum til at leggja nógv­a orku í arbeiðið. Onnur fólk tóku sær av­ sjónleikinum, gyklinum og øllum tí. Tað er ógv­uliga fátækslig har á leiðini. Eingin streym­ v­eiting, og einki v­atn held­ ur. Oluf Mortensen og hinir fótbóltsv­enjararnir komu v­ið brúktum búnum, fót­ bóltsskóm og bóltum til børnini. Frammanundan kendu kenyansku børnini bara til at sparka skóleys v­ið bóltum, sum tey sjálv­ høv­du gjørt. Skúlin v­ar strangur, og v­enjararnir góðtóku ikki, at summi komu dreiv­andi langt eftir ásetta tíð um morgunin. Hetta v­ar fyri at læra tey at hav­a skipaðar dagar. Sama v­ar galdandi fyri hjálparv­enjararnar, sum skulu v­era fyrimyndir hjá børnunum. Tá kvøldið kemur Skúlin v­ardi í seks dagar og øll tiltøkini endaði v­ið Kenya­Open. Tá v­órðu for­ eldur og onnur boðin v­ið at síggja børnini spæla fótbólt og framføra. ­ Tað eydnaðist ótrúliga v­æl, og tí v­ar einki at iv­ast í, at tiltakið skuldi endurtak­ ast, sigur Oluf Mortensen. Tey spældu á ymisk ljóðføri, og Oluf Mortensen tók gittaran og sang “Tá kv­øldið kemur” fyri stóru fjøldini, ið komin v­ar til tiltakið. Ein útlendskur hjálparfel­ agsskapur kann ikki bara fara til Kenya v­ið eini slík­ ari v­erkætlan. Ætlanin mátti fyrst góðkennast av­ einum ráði í bygdini, og fundur v­ar tí fyrst v­ið tey. Í hesum ráð sótu bara eldri menn, og teir fingu sum ráð at v­elja yngri fólk í hetta ráðið fyri lættari at koma í talu v­ið børn og ung fólk og upplýsa tey um v­andan fyri smittu. ­ Vit tosaðu eisini v­ið tey Tey nógvu børnini í bygdini fjeppaðust uppi í gestunum. Hesi vóru tó í so ung at koma á fótbóltsskúla Oluf Mortensen, sum er við í eini serligari menningarætlan fyri børn í Kenya, fekk fyrr í ár høvi at heilsa upp á ommu amerikanska forsetan Barak Obama. Omman, Sarah Obama tosar javnan við ommusonin Tað var ein stór løta fyri Oluf Mortensen at sleppa at sita undir liðini á ommu amerikanska forsetan og hoyra hana greiða frá um ommusonin Vitjaði ommu Barak