hósdagur 20. august 2009síða 15

Nr. 157 - 20. august 2009 15 Tónleikarar í Tórshavn stovnaðu í febuar í ár ein arbeiðsbólk, sum hevði til uppgávu at arbeiða fyri at fáa eitt konserthús í Tórhsavn. Arbeiðsbólkurin arbeiðir somuleiðis fyri at betra umstøðurnar fyri tónleik­ arar og áhoyrarar í Tórs­ havn og øllum Føroyum. Tað, sum hevur fyrsta prioritet er eitt konserthús í Tórshavn, sum lýkur altjóða krøv. Arbeiðsbólkurin hevur javnan fund og arbeiðir í løtuni við stuðulstiltøkum sum vera í heyst. Í verandi løtu ber til at vitja bólkin »Konserthús í Havn« á facebook.com, har tú kann gera tína meining galdandi viðvíkjandi konserthúsi í Tórshavn. Á síðuni eru trý uppskot løgd fram um, hvussu konserthúsið skal verða. Í hesum sambandi kanst tú siga tína hugsan við at skriva eina viðmerking ella atkvøða fyri tí uppskotinum, ið tær dámar best. Vit eru somuleiðis í ferð við at víðka um bólkin, so vit hava eina enn breiðari umboðan. Arbeiðsbólkurin telur sjey fólk og umboðar í løtuni: · FUTT · Jazztónleikarafelagið · Fólkatónleikarafelagið · Einleikarafelagið · Felagið Føroysk · Tónaskøld · Mentón · Kórsambandið · Umboð fyri áhoyrarar · Havnar Jazzfelag · Konsertfelagið · TUTL · FUR Arbeiðsbólkurin fyri konserthús í Havn Ynskja altjóða konserthús í Havn Nú Sjúrður Skaale, løg­ tingslimur, hevur verið so hugdjarvur at leggja fram uppskot á Løgtingi um eitt hóskandi føroyskt alfabet, er tað áhugavert at so mong taka positivt undir við uppskotinum. Ikki tí okkurt illsinnisgleps er eisini at síggja í bløðunum, men hesi eru uttan reella grundgeving, men meiri á tann bógvin ­ soleiðis plaga vit ikki at gera. Uppskotið hjá Hammers­ haimb et al. frá 1846 Faktum er, at tað føroyska móðurmálið til dags dato ikki hevur havt ein nøktandi skrivtbúna, men hevur hjálpts við Uppskotið hjá Hammershaimb et al. frá 1846. Hetta Uppskotið, sum í høvðusheitum byggir á íslendskan málleist og ikki føroyskan, er tentativt (royndarætlað) og ikki normativ (fyriskrivandi) fyri føroyska móðurmálið. Men hóast tað, so hava nøkur í Føroyum forelskað seg í Uppskotinum og iden­ tificerað tað við føroyska málið og hava roynt at einsrættað føroyska málið, so tað passar inn í Uppskot­ ið ­ hug en hæl og klip en tå princippið. Hetta hevur í ávísan mun eydnast teim­ um, men av tí at henda hugsan byggir á eina máls­ liga missfatan og helst eisini á móðurmálsligt ómegn, er missnøgdin við førda málpolitikkin nú so stór, at føroya fólk krevur broyting, so okkara múla­ bunda móðurmál aftur kem­ ur til heiðurs og æru – bæði í skrivt og talu! Uppskotið hjá Hammershaimb var eitt neyðugt (royndarætlað) stig á leiðini, men tað er lítið meir enn systkinabarn við føroyska móðurmálið. Broytingin og Jóannes Patursson í 1896 kom upp­ skot um broyting í stavset­ ing, ið skuldi lætta um tað føroyska skrivtmálið og eisini leggja tað nærri upp at tí føroyska móðurmálin­ um. Uppskotið kom kom frá eini sjeymannanevnd vit góðum fólki: V.U. Hamm­ ershaimb, Dr. Jakob Jakob­ sen, J. Hammershaimb, J.C. Olsen, Chr. Bærentsen, C. L. Johannessen og Fr. Peter­ sen, men uppskotið vann ikki frama, tí Jóannes Patursson tvíhelt um tann íslendska málleistin heldur enn tann føroyska. Øll menning í Føroyum er komin frá Europa Tey seinastu mongu hundr­ að árini er stórt sæð øll menning í Føroyum komin frá Europa serliga via Týsk­ land, Danmark og Noregi. Bæði kristindómur og reformatiónin, yrkisfakligir sum intellektuellir førleik­ ar, læristovnar, skúlar og universitetir og ikki at gloyma musikkin og list­ ina. Alt hetta floymdi for­ nýggjandi og svalandi inn yvir okkara fjarskotnu og fámentu oyggjar, saman við hóskandi terminologi­ um ella orðfari avleitt av alskyns tungumálum og ikki minst frá tí ikki tosaða málinum, latíni. Við tíðini gjørdust hesi fyribrigdir ein integreraður partur av okkara móðurmáli, og tí er sjálvsagt neyðugt at hava eitt hóskandi føroyskt alfa­ bet, um vit skulu kunna festa móðurmálið á blað. Hetta alfabetið finna vit ikki við at venda okkum frá Europa men til Europa. Men hvat hendir. Hesi seinastu 50 árini hava nakr­ ir málsøknir puristar her á landi roynt at niðurbróta og tilonkisgera henda okkum so náttúrliga givna móður­ málsliga førleika og hava innført íslendsk hugtøk og onnur lættisoppa finn– upp–á hugtøk, samstundis sum okkara heimligu altjóða terminilogiir verða bannlýstar. Hetta hevur verið til óbøtaligan skaða fyri okkara mál, tí string­ ensurin í málinum hvørvur, og móðurmálið, sum skuldi verið grundstøðið undir allari menning og intellektuellari tilvitan, endar sum eitt nýføroyskt esperanto uttan sál, mið og mál! Kendi eysturríkski filosoffurin Ludvig Witt­ genstein (1889­1951) sigur tað sera greitt: »Eingin kann hugsa longri enn hann hevur mál til«. Frælsi til móðurmálið og føroyskt alfabet Tað er vælskiljandi, at onkur av puristisku mál­ pávunum eftir 50 ár við einaveldi og móðurmáls­ ligari misskiljing nú fær kaldar føtur, tí Sjúrður Skaale, løgtingslimur, nú tekur fyrsta stigið til frí­ gering av fjøtraða føroyska móðurmálinum, við at geva tí eitt alfabet so hósk­ andi skrivtbúni kann geva móðurmálinum frælsi og veingir til tað andans flog í altjóða høpi, vit føroyingar so leingi hava bíðað eftir. Góðan byr Sjúrður! Føroyska ABC’ið hjá Sjúrði Skaale - Ein fortreyt fyri at tað føroyska móðurmálið fær nøktandi skrivtbúna Regin eikhólm Tað var ikki einans blokk­ urin sum frysti í 2002. Fyri Helga Abrahamsen eru bæði tíðarrokning, visjónir og framtíðar møguleikar av hesi orsøk fullkomuliga blokk­eraðar. Tey gomlu høvdu sum høvuðsreglu at: ”Vit skuldu seta tering eftir nering”. ABC samgongan, sum Helgi er ein partur av, hevur havt buktina og báðar endarnar seinastu tvey valskeiðini, undan­ tikið nakrar mánaðar við CHE. Upphæddin á blokk­ inum er støðug ca. 635 mió, og sambært núverandi samgonguskjali er ikki ætlanin at hækka hesa upphædd: Ásannandi, at tað er umráðandi fyri samfelag okkara at vaksa seg til ein sjálvberandi búskap, er semja millum flokkar­ nar um, at ríkisveitingin verður lækkað við 15 prosentum av reella inn­ tøkuvøkstrinum av skatt­ um og avgjøldum hjá landskassanum við støði í meðal vøkstrinum sein­ astu 5 árini. Skipanin kemur í gildi í sambandi við fíggjarlógina fyri 2010. Kári á Rógvi løgtingsmaður hevur roynt at fingið greiði á loyndar­ málinum, hvussu omanfyri nevndi tekstur skuldi skiljast, og setti Jóannesi Eidesgaard landstýris­ manni í fíggjarmálum tveir § 52A spurningar, nr. 18 og nr.23. Svarið ting­ maðurin fekk, gjørdi ikki støðuna greiðari. Av tí at fíggjarliga støð­ an er sum hon er, verður spurningurin um heildar­ veitingina eftirmettur. Eisini tí, at ávís ógreiða er um orðingina í sam­ gonguskjalinum. Helgi, kann tú greiða frá, hvussu nógv ríkisveitingin lækkar eftir hesum frym­ linum og hví Sambands­ flokkurin hevur undirritað eitt samgonguskjal um blokkniðurskurð, sam­ stundis sum tú tekur frástøðu til avgerðir, ein meiriluti av Løgtinginum hevur samtykt fyri 7 árum síðani? Míni orð á tingsins røð­ arapalli vóru ein áheitan á samgonguna, at fíggjarligu byrðarnar vóru lagdar á breiðastu herðarnar(300­ 400 tús. og meira), tí í desember raktu øll trý spariuppskotini pensjón­ istarnar. Skattalætti til hægru inntøkurnar, rentufrítt lán til ávísar kommunur, at landið sjálvt ber allan kostnaðin í ávísa íløgu á mentanarøkinum móti siðvenju, íløgur fyri milli­ ardaupphædd í undirstøðu­ kervið sum fíggjarliga niðurbindur samfelagið nógv ár framyvir, er ikki tekin um skilagóða stýring, Avbjóðingin er stór, um vit fíggjarliga ikki skulu verða tikin av fótum. Ein tómur ólavsøkupakki rættar ikki samfelags­ skútuna, her skulu aðrir bollar í suppuna. Viðmerking til greinina: Ein risastór rokning til allar føroyingar løgtingsmaður káRi P. højgaaRd Seinnapartin og tíðliga á kvøldi í gjár vaks vindurin brádliga nógv, og er hetta helst komið óvart á mong. Løgreglan fekk í gjár onkra fráboðan um skaða av vindi 112 Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Í gjár gjørdist talan um nakr­ ar rættiliga harðar hvirlur seint á seinnapartinum og tíðliga á kvøldinum. Hetta kom helst eisini óvart á fólk, og onkur smávegis skaði stóðst av hesum. Ein bátur sleit í Hvalvík, men menn fingu tó skjótt surrað hann væl aftur. Ein fráboðan kom eisini um leys­ ar takplátur, ið lógu og fuku við rundkoyringina í Søldar­ firði. Hetta var helst í sam­ band við at eini hús í Søld­ arfirði eru undir umvæling. Um klokkan 18 fekk løg­ reglan eisini eina fráboðan um, at tveir kampingvognar vóru koppaðir við Leyna­ vatn. Eigararnir komu tó skjótt á staðið, og fingu surrað kampingvognarnar fastar, so eingin størri skaði stóðst av hesum. Kampingvognar koppaðu av vindi Hesir campingvognarnir fingu eina heldur harðliga viðferð í nógv vindinum í gjár Mynd: Jens Kr. Van