týsdagur 25. august 2009síða 15

Nr. 159 - 25. august 2009 15 “Tey gomlu høvdu sum høvuðsreglu at: “Vit skuldu seta tering eftir nering””. Tað sigur Kári P. Højgaard í einum aftursvari til mína grein, sum kallaðist “Ein risa­ stór rokning til allar føroyingar” Hesum taki eg fult undir við. Vit kunnu ikki í óav­ markaða tíð brúka meira enn vit forvinna. Tí er um­ ráðandi, at vit gera eina langsiktaða ætlan fyri, hvussu inntøkurnar fáast at vaksa, ella útreiðslurnar at minka, nú landskassin hev­ ur risastórt undirskot. Tað var hetta sum fekk meg at spyrja Kára P. Højgaard, í løgtinginum, hvør skal hava rokningina fyri mistu inntøkuna av blokkniður­ skurðinum. ­ Hvør skal “tera” minni, nú stórur partur av “neringini” er burtur? Og Kári P. Højgaard svaraði, at byrðarnar áttu at verða lagdar á tey sum høvdu meira enn 300 til 400.000 krónur í inntøku. Eg havi síðani roknað út, at tað roknistykkið hongur als ikki saman, og at rokningin tí eisini fer at merkjast væl hjá teimum, sum hava lítla “nering” og tí lítið at “tera”. Spyr, men svarar ikki Nú spyr Kári meg tveir spurningar. Tað skal hann sjálvandi vera vælkomin til, men eg fari tó at minna á, at eg í eini blaðgrein um ársskiftið setti honum 15 spurningar um somu viður­ skifti, sum hann framvegis ikki hevur svarað. Kanska koma tey svarini í eini komandi grein? Stórur munur á CHE og ABC Kári endurgevur úr sam­ gonguskjalinum, har tað stendur, at tað er umráð­ andi at samfelagið veksur seg til ein sjálvberandi búskap, og at tí hava sam­ gonguflokkarnir gjørt av at lækka ríkisveitingina við 15 prosentum av reella inntøkuvøkstrinum av skattum og avgjøldum hjá landskassanum. Hann spyr so, hvussu nógv ríkisveitingin lækkar eftir hesum frymlinum, og hví Sambandsflokkurin hevur undirritað eitt sam­ gonguskjal um blokk­ niðurskurð. Lat meg byrja við tí seinna spurninginum: Áðrenn Sambandsflokkur­ in skipaði samgongu sam­ an við Fólkaflokkinum og Javnaðarflokkinum, høvdu vit CHE samgonguna, sum ætlaði at minka heildar­ veitingina við 117 mió. krónum longu í ár. Minnist meg rætt, so bjóðaði Sjálvstýrisflokkurin seg fram at vera stuðulsflokkur hjá hesi samgonguni, tá meiriluti ikki fekst fyri tí politikkinum longur. Tær 117 milliónirnar skuldu burtur, líkamikið um inntøkurnar stóðu í vøkstri ella vóru minkandi. Har var ikki spurt um “nering” ella “tering”. Rokningin skuldi enn einaferð sendast til Føroya fólk – eisini til tey við teimum lægstu inntøkunum ! Núverandi samgonguskjal Núverandi samgonga sigur, at ein treyt fyri at minka heildarveitingina er, at aðr­ ar inntøkur vaksa. Ríkis­ veitingin kann minka við 15 prosentum av tí, sum fæst meira inn í skatti og avgjøldum. Vaksa inntøkur­ nar við 100 mió. krónum, so kann ríkisveitingin minka við 15 mió. krónum, soleiðis at samlaði vøkst­ urin verður 85 mió. krónur. Vaksa skatta­ og avgjalds­ inntøkurnar ikki, so minkar heildarveitingin heldur ikki. Hetta er tað, sum vit kalla at “vaksa okkum til ein sjálvberandi búskap”. Tað er vøksturin í inntøk­ unum, sum er avgerandi fyri, um heildarveitingin minkar ella ikki. Onkur kritikari segði, tá samgonguskjalið var skrivað, at tað fór at taka 365 ár at fáa allan blokk­ stuðulin burtur eftir hesum leistinum. Hesum ivist eg í, men hetta var semjan, sum allir tríggir flokkarnir, við sínum ymiskleika, kundu liva við. Hin spurningurin Og so var tað hin spurning­ urin: Hvussu nógv fer blokkstuðulin at minka eftir hesum leistinum? Har má eg svara, at tað velst um inntøkurnar. Hann fer í hvussu so er ikki at minka meira enn tað sum aðrar inntøkur vaksa, og tann árliga upphæddin kemur ikki í nánd av teimum 117 milliónunum hjá CHE samgonguni og Sjálv­ stýrisflokkinum. – Sum maðurin segði: “Tering” eftir “nering”. Tering eftir nering løgtingsmaður Helgi AbrAHAmsen Stór undirtøka er á Føroya Løgtingi fyri at savna allar maritimar útbúgvingar í Klaksvík. Tað kom fram undir viðgerðini av óavsøku­ røðu løgmans. Samgong­ an hevur eisini sett sær fyri at loysa hølistrupul­ leikarnar hjá Trygdar­ miðstøðini. Verða hesar ætlanir veruleiki, fæst eitt mennandi lestrar­ umhvørvi í Norðoyggjum burturúr, og tað er neyðugt fyri aftur at skapa vøkstur í økinum Maritimu útbúgving­ arnar til Klaksvíkar Við at flyta maritimu út­ búgvingarnar til Klaksvíkar afturat verandi útbúgving­ armøguleikum í økinum, fæst eitt mennandi lestrar­ umhvørvi burturúr. Hetta er neyðugt fyri at menna og varðveita Norðoyggjar, sum “kraftsentur” uttanfyri høvuðsstaðin. Fiskivinnan fer ivaleyst frameftir at vera drívmegin í økinum her norðuri, men neyðugt er við fleiri møguleikum, serliga á útbúgvingarøkinum, um komandi ættarlið skulu støð­ ast og vera við til aftur at skapa vøkstur og framburð. Við at flyta Vinnuháskúl­ an úr Havnini gerst eisini meira upplagt at menna Fróðskaparsetrið og gran­ skingarumhvørvið í høv­ uðsstaðnum og fer tað at verða øllum landinum til frama. Tað er tí ikki rætt, tá ført verður fram, at politikarar søkja at Havnini, tá tosað verður um at skipa mari­ timu útbúgvingarnar í Klak­ svík. Tvørturímóti eigur hetta at verða sæð, sum ein roynd at lyfta landið alt á eitt hægri stig á útbúgving­ ar­ og granskingarøkinum. Stórur tørvur er á betri hølisumstøðum bæði hjá Fróðskaparsetrinum og innan gransking í Føroy­ um. Bygningarnir hjá Vinnuháskúlanum eru upplagdir til hesi endamál. Tróndheimur í Noreg, Akureyri í Íslandi og Oulu í Finnlandi eru dømi um júst tað sama. Lærdir há­ skúlar og hátøknilig fram­ leiðsla verða raðfest, fyri at skapa “kraftsentur” uttan­ fyri høvuðstaðarøkini, sum kunnu geva høvuðsstaðar­ økinum samstarvsmøgu­ leikar, mótspæl og kapping øllum landinum til frama. Undirtøka á Føroya Løgtingi Stór undirtøka er á Føroya Løgtingi fyri at savna mari­ timu útbúgvingarnar í Klaksvík. Tað kom fram undir viðgerðini av ólav­ søkurøðu løgmans. Tí eig­ ur landsstýrið at smíða, meðan jarnið er heitt, taka politisku avgerðina, fara undir at fyrireika ætlanina og síðan seta hana í verk alt fyri eitt. Komið er eisini fram, at ætlanir liggja í Mentamála­ ráðnum um at byggja nýggjan Vinnuháskúla, eftir at nautisku og maskin­ útbúgvingarnar vóru lagdar saman. Tí skuldi verið lag á manni at farið undir at bygt nýggjan Vinnuháskúla í Klaksvík. Ein slík byggi­ verkætlan hevði eisini ver­ ið rættiliga arbeiðsskap­ andi í økinum, nú fiski­ vinnan so at siga er steðg­ að upp og talið av arbeiðs­ leysum er munandi økt. Seinnu árini er nógv gjørt við at útbyggja sam­ ferðslunetið við ferjum, vegum, brúm og tunnlum. Hesar útbyggingar hava verið neyðugar, men tað er umráðandi, at tær ikki einans eggja til einvegis ferðslu. Tí er neyðugt, at almenni myndugleikin eisini hugsar geografiskt við at spjaða alment virksemi um alt landið. Nýggja Trygdarmiðstøð í Klaksvík partur av maritima umhvørvinum Undanfarna ABC­sam­ gonga var komin langt áleiðis við fyrireikingunum til tess at fara undir at byggja nýggja Trygdarmið­ støð í Klaksvík. Peningur var eisini settur av til endamálið. Ætlanin varð tó fullkomuliga slept, tá CHE­samgongan tók við. Sitandi ABC­samgonga hevur aftur sett málið á dagsskrá og hevur í sam­ gonguskjalinum ásett, at: “Hølistrupulleikarnir hjá Trygdarmiðstøðini verða loystir”. Eisini í álitinum til fíggjarlógina fyri 2009 verður mælt til at: “fyrireik­ ingarnar at byggja nýggja trygdarmiðstøð í Klaksvík eiga at halda fram”. Nú landsstýrið aftur arbeiðir við at gera tillag­ ingar í samband við íløgu­ ætlanina, og í tí sambandi fer at leggja fram eyka­ játtanarlóg fyri Løgtingið í heyst, eigur spurningurin um Trygdarmiðstøðina at verða tikin við og loystur. Fari av somu orsøk at mæla landsstýrismonn­ unum í fiskivinnu­ og fíggjarmálum til at laga tillagingarnar á íløguætl­ anini soleiðis at farast kann undir at byggja nýggja Trygdarmiðstøð alt fyri eitt, ella í øðrum lagi, at hóskandi høli verða keypt í Klaksvík, og sum verða umbygd til endamálið. Ein nýggj trygdarmið­ støð kann soleiðis gerast fyrsta stigið í arbeiðnum at skapa eitt fjølbroytt lestrar­ umhvørvi í Norðoyggjum, har maritimi parturin og tilknýtið til sjógvin verður berandi, men har aðrar útbúgvingar innan onnur øki eisini gerast partur. Maritimt lestrarumhvørvi í Norðoyggjum løgtingsmaður bjørn KAlsø Demokratia | 100 Tórshavn Tlf. 212848 | www.demokratia.fo Fyrilestur við Inge S. Enge Mikukvøldið 26. august kl. 19.30 heldur Inge S. Enge, norskur stór­ tingslimur, fyrilestur fyri Demokratiu. Hon fer at røða um týdningin av javnstøðu í politikki og um egnar royndir. Fyrilesturin verður hildin í Miðlahúsinum. Tiltakið er alment og ókeypis. Øll eru hjartaliga vælkoMin. vónandi møta nógv. DeMokratia Sosialurin/KvR 34 18 00