týsdagur 25. august 2009síða 14

14 Nr. 159 - 25. august 2009 Sosialurin Rís og rós SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Eilen Anthoniussen eilen@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Elleby Andersen alvin@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00­20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Veljarakanningin, ið varð almannakungjørd í gjár, gav Sambandsflokkinum rós og Javnaðarflokkinum rís. At Sambandsflokkurin veksur í tíðum, sum hesum er einki óvanligt. Tað er sum løgmaður sigur: fólk velja tað trygga, tá útlitini eru døpur. Formaður Javnaðarfloksins er sum vera man ikki fegin, tí úrslitið er lítið hugaligt. Javnaðarflokkurin verður sendur 77 ár aftur í tíðina við undirtøku frá einans 14,4 prosentum, meðan Sambandsflokkurin er stóri vinnarin og fær 27,7 prosent.Versta val Javnaðarfloksins yvirhøvur var í 1994, tá flokkurin fór úr sløkum 28 prosentum niður í 15,4. Tað kann hvørki vera lætt ella hugaligt hjá formanninum at gera viðmerkingar til eitt slíkt úrslit. Formaðurin valdi ta klassisku frágreiðingina, nevniliga, at tað ikki var eydnast at greiða frá politikki floksins, boðskapurin var ikki komin út. Tað kann væl vera, at hetta er ein partur av orsøkini til aftirgongdina. Men nógv bendir á, at her er annað og meira, sum nívir veljarar floksins. Hugsað verður her um tann politikk, sum flokkurin meira enn hinir báðir samgonguflokkarnir er vorðin eitt við: sparingar, framdar so væl sum ætlaðar á økjum, sum raka pensjónistarnar. Fyrst varð heilivágstilskotið lækkað við tí úrsliti, at pensjonistar hava fingið dupult so stórar útreiðslur til heilivág, sum teir høvdu frammanundan. Her vórðu tjúgu milliónir tiknar frá pensjonistunum. Síðan kom ólavsøkupakkin, har ætlanin var og framvegis er at taka 25 milliónir frá pensjonistunum. Tað er ikki meira enn einir fjúrtan dagar síðan, at formaður Javnaðarfloksins í útvarpinum tvíhelt um, at hann skuldi hava 25 milliónir frá føroysku pensjonistunum. Er tað so løgið, at flokkurin missir undirtøku? Eftirhondin kann ein næstan fáa ta fatan, at einasta bjarging úr kreppuni er at nartla burturav frá pensjonistunum, sum frammanundan hava tungt við at fáa endarnar at røkka saman. Hetta virkar hvørki logiskt ella skilagott, tá hugsað verður um støðuna hjá pensjonistunum. So seint sum í gjár vísti næstformaðurin í Landsfelag Pensjonista á, at pensjonistar undrast á ráðini at venda gongdini við at fara eftir pensjónunum, tí sum kunnugt hevur útgjaldið av fólkapensjón til tann einstaka pensjónistin so at siga verið sama krónutalið tey seinastu 10 árini. Meðan lønir, prísir og ikki minst BTÚ eru vaksin nógv hetta tíðarskeiðið, hava bert teir fólkapensjónistar, sum fáa viðbót til fólkapensjónina, fingið eina minimala regulering av útgjaldinum. Pensjonistar hoyra uttan iva til allar flokkar, men Javnaðarflokkurin hevur síðan 1958 verið flokkurin, sum burturav hevur røkt áhugamál pensjonistana. Tað er tí kanska ikki av leið at hugsa, at Javnaðarflokkurin eisini eigur at finna orsøkirnar til afturgongdina í floksins støðu til pen- sjonskipanina bæði við atliti til ólavasøkupakkan og til framtíðarpensjonskipanina – tað sonevnda embætismannauppskotið. Landsstýrismaðurin í javn­ støðumálum sigur nú, at vit ikki kunnu hava javn­ støðu í nevndum og ráðum – tí 2000 færri kvinnur enn menn eru í Føroyum! Grundgevingar hansara tykjast meir og meir marg­ háttligar, tá talan er um javnstøðu. Átti landsstýris­ maðurin í javnstøðumálum ikki at veri hann, sum varpaði ljós á og í gerðum gjørdi sítt til, at hesar kvinnur flyta heim aftur? Kvotur ein møguleiki? ST­javnstøðunevndin mælir til kvotur, til tess at fremja javnstøðu. Haldi, at kvotur eru ein neyðloysn – men eisini eitt munagott amboð, sum kann vera neyðugt í eini skiftistíð. Vit hava prógvað, at tað gongst illa at fáa javnstøðu sum er. Eitt alt ov dýrabart tilfeingið fer fyri skeyti uttan javnstøðu. Fjølbroytni, eisini í nevnd­ um, er best gongda leiðin – og fleiri hava víst á, hvussu positivt tað er fyri trivnaðin og arbeiðsumhvørvið á einum arbeiðsplássið ella einari nevnd, at bæði kyn eru vælumboðað, og at fólk sum trívast, skapa betri úrslit. Um ein kvotuskipan hevði virkað í nøkur ár ímyndi eg mær, at tað hevði eggjað fleiri kvinnum til at hildi seg framat, umframt at tær kvinnurnar sum komu í nevndir og leiðarastørv eisini høvdu ‘peikað’ á fleiri kvinnur. Tí mangan sæst – tá størv skulu setast – at arbeiðsgevarar hugsa fyrst um ein tey ein longu kenna ella fólk, sum minna um tey sjálvi. Óførar í skúlanum, men Í summar var ráðstevna um javnstøðu í skúlunum í Norðurlandahúsinum. Har varð sagt at, tað er ein avbjóðing at fáa fleiri menn at útbúgva seg til og arbeiða sum lærarar. Skúl­ ar og stovnar ynsktu sær fleiri lærarar og námfrøð­ ingar, sum vóru menn! Men eitt sum tóktist løgi var hetta: genturnar skara framúr í skúlunum. Møta væl upp, fylgja væl við og fáa bestu próvtølini. Eisini verða tær betri útbúnar. Kortini er inntøka teirra nógv lægri enn hjá monn­ unum og tær manna sjáldan størvini við hægstu lønini ella størsta valdinum. Javnvág familju og arbeiðslív Ofta sigast kvinnur at velja vælløntu størvini frá, tí tær vilja hava betri tíð til familjuna. Skilji hugburðin og eri lutvís samd. Og júst tí tørvar okkum eina størri vitan um – hvørji átøk skulu til, til tess at familj­ urnar í Føroyum kenna størri javnvág millum arbeiðslív og familjulív. Nøkur boð kundu verið: · longt barnburðarfarloyvi · fleksiblari barsilsskipan · rætt til løn barnsins 1. sjúkradag · pápakvota · flekstíð · betri møguleikar at arbeiða heimanífrá · Men vit mugu fáa at vita, hvat veruliga skal til til tess at føroyska familjan kennir størri javnvág mill­ um familju og arbeiðslív. Hví flýggja tær? Norðuratlantsbólkurin gjørdi í 2008 kanning um, hví føroyingar velja at búseta seg uttanlands. Tvær orsøkir vístu seg at vera ov vánaligar sosialar skipanir og konservatisma í føroyska samfelagnum. Og sanniliga skilji eg grundgevingarnar. Børn og ung við serligum tørvi verða send av landinum, korini hjá støku uppihald­ arunum kunnu ikki saman­ berast við tey í øðrum norðurlondum, bústaðar­ møguleikarnir eru fáir. Verandi samgonga hevur heldur ikki tikið barsils­ skipanina upp á tunguna. Fyri ikki at nevna pápa­ kvotuna! §266b tók meir enn 25 ár at fáa samtykta og javnstøðulógin ártíggju! Nevndarvalið í Atlantsflog Í vár varð varpað ljós nevndarvalið í Atlantsflog. Eingin kvinna var í nevnd­ ini. Landsstýrismaðurin segði tá, at tað kravdi serligar førleikar, felagið var jú børsskrásett. Men hvørjir hesir serligu før­ leikarnir vóru fingu vit einki at vita um – ella júst hvat tað var, sum kvinn­ unum tørvaðu fyri at fáa møguleikan. Hvussu verða nevndarlimir valdir? Forkvinnan í Javnstøðu­ nevndini – Kristianna Winther Poulsen – sigur, at vit mugu fáa lýst: · Hví so trupult er at fáa kvinnur á privata arbeiðs­ marknaðin · Hvørjar eru røttu kvalifikatiónirnar · Hvussu ávirka vit til broytingar Haldi hetta ljóðar sera skilagott. Og fingu vit hesum spurningum svar­ aðum, tá bar ikki til hjá landsstýrsmanninum sum varar av økinum at koma við grundgevingum – sum teimum vit hoyrdu fríggja­ kvøldið. Og hvør veit! Kanska fleiri av teim 2000 kvinnunum fingu hug at flyta heim, um tær kendu, at tær sóust aftur – eisini í leiðarastørvunum í landinum! Vassa ikki longur út, Jóhan Dahl! BErgtórA HøgNAdóttIr JoENSEN Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – he­ vur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli.