mánadagur 28. september 2009síða 30

30 Nr. 184 - 28. september 2009 Um at krevja og ikki vilja gjalda Fyriuttan at avgreiða skip hevur ein havn, í Føroyum ella uttanlands, eisini aðrar uppgávur. Hon fremur vanligt eftirlit á sjóøkinum út til kommunumarkið, sum eru havnamerkini. Eisini er havnaumsitingin av landsmyndugleikunum áløgd nakrar eftirlitsupp­ gávur. Hesar eru • Lóg um havumhvørvi • Kunngerð um vernd • Góðkenning sum havn, ið tekur móti førum úr ikki­ Schengen øki Hesar eftirlitsuppgávur seta greitt ta fyritreyt, at havnin hevur myndugleika á sjóøki, innsiglingarleið og á bryggju, og hevur eina vaktarskipan, sum kann fremja hetta eftirlitið. Allir skattaborgarar høvdu óivað verið glaðir, um teirra skattakrónur til aðrar vaktarskipanir, t. d. løgregluna, bert vóru nýttar tá brúk var fyri tí, tvs tá politistarnir máttu út á gøtuna og »gera nakað til nyttu«, men eftirlit og vaktarhald virka ikki soleiðis. Ein er noyddur til at hava eina umsiting og tilbúgving, sum er har, tá brúk er fyri henni. Hetta er tað okkara landsmyndugleikar í snævurskygni gera seg til talsmenn fyri. Fyrst gera teir sjóøki hjá Tvøroyrar Havn til einkis við at sáa iva um myndugleikan og at siga, at Smyril siglir ikki inn á Tvøroyrar Havn, harnæst hava teir einki ímóti at brúka Trongisvágsfjørð sum miðstøð, men vilja ikki vera við til at gjalda fyri ta umsiting og eftirlit, teir sjálvir eru við at krevja gjøgnum lógir og kunngerðir. Hvør eigur bóltin? Borgarstjóri Kristin Michelsen Tjóðaskaparfólk siga, at eg fyrst og fremst eri før­ oyingur, og at eg fyrst finni mín sanna identitet, tá vit fáa fullveldi. Eftir at hava búð uttan­ lands í nógv ár flutti eg til Føroyar. Eg flutti ikki heim fyri at finna ein kollektivan føroyskan identitet, men vegna arbeiði og familju mína. Eg eri komin til ta niður­ støðu, at eg ikki havi nakað meiri felags við ein persón, bert tí hann er føroyingur. Tað er ikki stuttligari at vera saman við føroyingum enn øðrum. Eg fyritrekki at vera saman við fólki, sum hava somu áhugamál/ virðir, sum eg sjálvur. Eg síggi meg sum »eg«. Tað er fultkomiliga irrele­ vant, um eg eri føroyingur, danskari ella kanska kines­ ari ....... Tað, sum hevur týdning, er at eg eri eg. Hetta undirbrotliga tjóðskaparliga stemplið, ið onnur vilja hanga rundan um hálsin á mær, vil eg gjarna sleppa av við. Eg síggi meg sum alheims borgara. Eg vil liva í einum landi, ið brúkar sínar avmarkaðu ressoursir á ein rationellan hátt, so at ressoursir verða til yvirs til tey veiku, sjúku og pensjonistarnar. Eg vil ikki betala fyri dýrar óneyð­ ugar dupultfunktiónir, sum vit longu hava. Hetta landið ger júst tað mótsatta. Hvar eru tey rationellu argumentini í loysingar­ rørsluni? Eg dugi ikki at síggja annað enn følilsir og undir­ lutakenslir. Eg gangi inn fyri einum rationellum landi og at útdelegera allar tær tænastur, sum ikki eri kjarnutænastustur. Hetta kunnu vit í ríkisfelags­ skapinum. Tað, sum hevur týdn­ ing, er at hetta landið fungerar, er rationelt og kann kappast við onnur lond á høgum stigi. Tað finnast vigtigari ting í lívinum enn at fáa »Made in Føroyar« stempul á reyvina. Tí velji eg ríkisfelagsskapin Martin Pauli Jacobsen Nú frættist, at Deild 1 á Psykiatriska Deplinum vegna sparingar letur aftur 1. oktober og árið út. Sama dag sum deildin letur aftur er gildiskoman fyri nýggju psykiatrilógini. Lógin skal millum annað: tryggja, at uppihaldið hjá sjúklingun­ um á sjúkrahúsi fer fram undir tíðarhóskandi um­ støðum og kørmum, verður sagt í viðmerkingunum. Letur deild 1 aftur er lít­ ið samsvar millum orð og gerðir, eftir mínum tykki! Tey sum verða innløgd á deild 1 kunnu til dømis vera: • Fólk, sum eru innløgd vegna sálarsjúku fyri fyrstu ferð • børn og ung sum hava tørv á innlegging – eftir­ sum eingin barnapsyki­ atrisk deild er • fólk, sum hava verið sera sjúk, og kanska verið á afturlatnari deild, men sum nú hava tað frægari, men ikki eru klár at verða útskrivað kortini • Yngri fólk við etinga­ rólagi, sum til fyri fáum árum síðani oftani vórðu send til viðgerðar í Danmark • Fólk í øllum aldri við tunglyndi og svárari angist Færri songarpláss Tá deild 1 letur aftur, verða brádliga 14 seingjarpláss færri til sálarsjúk fólk. Á Psykiatriska Deplinum eru í dag 50 seingjarpláss. Av teimum eru 20 seingjar­ pláss, sum verða brúkt av liðugtviðgjørdum sjúkling­ um, sum bara bíða eftir einum bústaðartilboði í Nærverkinum. Nøkur teirra hava verið á deild­ unum síðani í 70­unum. Sostatt eru tað 30 songar­ pláss til viðgerð av sjúkl­ ingum, sum hava her og nú viðgerðartørv. At tað so­ leiðis verða skorin burtur 14 songarpláss vil siga, at songarplássini til fólk við aktuellum viðgerðartørvi verður skorið við við 50 prosentum. Tað fer at hava svárar avleiðingar fyri psykiatriskar sjúklingar, tað sum eftir er av árinum. Tað merkir, at bíðilistin til innlegging verður longri. Fólk verða helst útskrivað fyrr ynskiligt í summum førum, og tey sum verða innløgd verða verri fyri enn áður, tí rúm ikki er fyri teimum, tá tey hava tørvin. Tað merkir, at viðgerðar­ tíðin verður enn longri. Birta vón, hvør hjá øðrum Tað sum kanska eisini eyð­ kennir deild 1 er, at sjúk­ lingarnir hava fótað sær so mikið, at tey kunnu spegla sær og birta vón hvør hjá øðrum. Tosa verður við tey um útbúgving og arbeiðs­ markna og kanska funnið verður útav, hvussu tey kunnu koma til arbeiðis aftur. Nú deildin letur aftur, missa sjúklingarnir hendan møguleika. Tá tey eru innløgd á deild 1 fáa tey alla ta professionellu hjálpina tey hava tørv alt samdøgrið – fleiri teirra hava ikki orkuna til at taka av ambulantu viðgerðini. At vera á aðrari yvirfyltari deild á stovu saman við fleiri og nógvari órógv er ikki besta sálarbótin. Eingin barna – og ungdómsdeild Ein barna –og ungdóms­ psykiatrisk deild er ongan­ tíð raðfest ovaliga politiskt, og tí hevur deild 1 vanliga verið deildin hjá børnum, ungum og teirra familjum, tá illast hevur viljað til. Nú er afturlatin deild ella ein deild, har fólk eru sera illa fyri sálarliga einasti møgu­ leikin. Ein alt annað enn ynskilig støða fyri barnið, hin unga og familjuna. Vandi at missa starvið Fleiri teirra, sum í dag verða innløgd á deild 1 hava ein arbeiðsgevara, men nú sjúkralegan kann gerast væl longri enn í dag, eru tey í størri vanda fyri at missa starvið. Ofta hava tey ikki orkuna til at varð­ veita sambandi við arbeiðs­ gevarní longu sjúkraleguni. Vandin fyri at missa starv­ ið verður alsamt størri, jú longri tey eru sjúkrameld­ að. Missa tey starvið, kann sjúkralegan gerast enn longri og ein negativ ringrás er byrjað. Starvsfólkini hava megnað nógv Psykiatriski depilin hevur megnað nógv nýggj við­ gerðartilboð, nógv nýggj átøk, umframt at útbúgva starvsfólkini væl, at rekrutt­ era og fasthalda góðum starvsfólkum, hóast vón­ leysu karmarnar og lítla politiska raðfesting. Ikki raðfestur Mangt bendir á, at Psykiat­ riski Depilin hevur havt avbera lága politiska rað­ festing øll árini. Fleiri prógv eru um hetta: Verandi karmarnir hjá Psykiatriska Deplinum tala fyri seg. Fysisku karmarnir eru niðurslitnir og á allar hættir ótíðarhóskandi. Ofta eru fleiri sjúklingar á hvørjari stovu – hvør við sínum tørvi. Felags toilett og baðirúm er eisini gerandiskostur. Ætlanir um at byggja nýggjan depil ella umvæla verandi depil er útsettar fleiri ferðir. Á Psykiatriska Deplinum búgva framvegis fólk – nøkur teirra síðani í 70­ unum – tí eingin hevur raðfest polititiskt, at byggja teimum eitt hóskandi heim. Tí tey búgva á Psykiatriska deplinum fáa tey einans lummapening og ikki fyri­ tíðarpensjón, sum tey høvdu fingið, um tey høvdu havt eina varda íbúð ella búð í einum sambýli. Nýggja psykiatrilógin Fyrsti oktober er gildis­ koman fyri nýggju psykiat­ rilógini. Viðmerkingarnar hjá Heilsumálaráðnum til hesa vóru millum annað: “tryggja, at uppihaldið hjá sjúklingunum á sjúkrahúsi fer fram undir tíðarhóskandi umstøðum og kørmum, so sum bygn­ ingar og høli, normering av seingjum og av starvsfólki .................... at landsstýrið skal bjóða sjúklingunum, at uppi­ haldið á sjúkrahúsi fer fram undir tíðarhóskandi umstøðum, sum eru í samsvari við góðan psykiatriskan sjúkrahús­ standard, við tí í hyggju at fyribyrgja og avmarka nýtsluna av tvingsli.” Sjálvan gildiskomudagin fyri nýggju psykiatrilógini 1. oktober, letur deild 1 aftur restina av árinum. Í hesum ljósi tykjast við­ merkingarnar margháttligar – fyri ikki at siga pínligar. Framtíðin Vóni, at bæði eykajáttanin til landssjúkrahúsið og komandi fíggjarlóg fara at bera brá av, at vit taka nýggju psykiatrilógina og viðmerkingarnar til henn­ ara frá Heilsumálaráðnum í størsta álvara. Lat okkum veruliga tryggja – ikki bert við føgrum orðum – at uppihaldið hjá sjúkling­ unum á sjúkrahúsi fer fram undir tíðarhóskandi um­ støðum og kørmum. Virða vit nýggju psykiatrilógina? bergtóra høgnadóttir Joensen At kalla allir føroyskir journalistar er polit­ iskir. Tí var tað sum eitt frískligt lot at hoyra ein seriøsan viðmerkjara í útvarpinum greina politiska støðu á einum neutralum grundarlagi Í útmerkaðu sendingini Eygsjón eftir tíðindini á miðdegi, sum útvarpið er farið undir, var á miðdegi mikudagin greinan av innanhýsis støðuni í Sambandsflokkinum. Politiskur og ópolitiskur viðmerkjari Tveir viðmerkjarar vóru bodnir at greina støðuna innanhýsis í Sambandsflokkinum. Annar var Brynhild Thomsen, journalistur og blaðstjóri á Dimmalætting, sum tíverri eins og flestu føroysku journalistarnir ikki megnaði at halda síni egnu politisku áskoðan burtur og var meira upptikin av at viðgera Sambandsflokkin út frá egnari politiskari áskoðan heldur enn sakliga. Álvaratos, hvar er fakligi stoltleikin, Brynhild? Hin viðmerkjarin var stjórnmálafrøðingurin Hjørdis Gaard, sum við síni sakligu og róligu viðmerkingum viðgjørdi málið, so sum tað eigur at vera. Gott Hjørdis, soleiðis eigur ein viðmerkjari at vera og gera! Løgmaður veikur ella strekur? Brynhild vildi eisini gera løgmann til ein veikan løgmann. Javel, er tað, at vera diplomatiskur og sakligur og megna at halda saman upp á eina samgongu, sum spennur frá ytsta samband til ytstu loysing, og vera væl dámdur av Føroya fólki, er tað at vera veikur, ja so er løgmaður veikur. Men eg vildi heldur sagt, at tað er at vera sterkur! Og tað tykjast alt fleiri og fleiri føroyingar eisini at halda. Gott Hjørdis! Johan Petersen viðmerkingar