mikudagur 7. oktober 2009síða 19

Nr. 191 - 7. oktober 2009 19 tíðindi rúm um, rúmd, litum, ljósi, ljóði og rúmi fyri at fáa eitt ávíst upplivilsi og estetiskt úrslit. 3. Hvat gera arkitektar? Meduna: Arkitektar snið geva, geva byggingini fokus ella mál: Hvat ætlar man at upplivaa í júst hes­ um ávísa bygningi? Hvat hósk ar til hesa og hasa ávísu funktónina. Arkitekturin hugsar um rúm. Hvussu tey verða hvør sær og saman. Hvussu far­ leið irnar fara at vera. Hvørj­ ar dygdir eru á júst hesum lendinum. Hvar er besti sólar gangurin, minsti vindur in og yvirhøvur best at vera? Síðani eru krøv um trygd, um brunarkrøv og byggi­ lógir, ið arkitekturin eisini skal taka hædd fyri og syrgja fyri eru í lagi. Arki­ tekt urin skal tí leggja tað so leið is til rættis, at øll fyrilit eru tikin og um hugs­ aði, áðrenn bygt verð ur. Arkitektar skulu duga at greina tað uppgávu ella tað arbeiði, ið skal gerast. Har eru krøv frá byggiharranum og eigaranum, sum t.d. funktiónir og placering. Har eru eisini krøv til hvus­ su brúkarin ella ánarin ætlar at innrætta seg. Haraftrat er fíggjarkarmurin og tíðar æt­ lan in at taka hædd fyri. Hvat slag av bygningi er talan um? Hvat skal hann brúk ast til? Hvørjar eru upp gávur nar, sum skulu loysast, áðrenn bygningurin virkar sum hann skal? Hvørj ir facilitetir og rúm skulu vera í bygninginum? Fyri at skilja korini fyri tí bygningi hann skal bygg­ ja, fer arkitekturin út og hyggur at staðnum, har byggj ast skal. Arkitekturin kann ar hvørjir møguleikar eru á staðnum. Hvussu lands lagi rundan um er, og hvussu bygdalagið er. Eru grann ar? Eru fyrilit sum skulu takast í hesum sa m­ bandi? Er byggisamtykt fyri staðið? Arbeiði frá fyrstu arki­ tektaskitsuni til bygningurin stendur liðugur, er nógv og drúgt. Tá ymisku krøvini til bygg ingina eru útgreinað, kem ur arkitekturin við ein­ um samanhangandi upp­ skoti um, hvussu bygn ing­ ur in skal sniðgevast, og hvussu tilfar og detaljurnar í bygninginum skulu vera. Arbeitt verður síðani við hug skotinum í tekning 2D og 3D og modellum so leið­ is, at til ber at meta um, hvussu og hvat skal gerast. í Hesum arbeiðinum sam­ starvar arkitekturin við ymisk um ráðgevum. Ráð­ gevar nir eru verkfrøðingar, byggi frøðingar og hánd­ verk arar, sum duga at ráð­ geva um byggitilfar, kon­ struk tión og tøkni. 4. Nær hevur ein tørv á arkitektum? Meduna: Tað er tørvur á arkitekti, tá ein hevur ætlan­ ir um, og fer I holt við at byggja og sniðgeva td. ein bygning, og tá farið verður at leggja ætlanir fyri býir, veg ir og landsløg. Tað er altíð hent at hava ein aftrat sær, sum hevur roynt hetta áður, og sum dag liga hugsar og arbeiður við hesum evnum. Ein fak­ persón, ið hevur kunnleika og yvirlit yvir, hvat krevst til uppgávuna, og hvussu far ið verður fram. SPURNINGAR KNÝTTIR AT TEMANUM: 1. Hvat er burðardygd? Meduna: Burðardygd er í stuttum, tá eitthvørt ber seg. Burðardygd er tá um hvørv ið, tað sosiala og tað fíggjarliga ber seg og gong ur upp í eina stórri eind. Bygging er um hvørvis­ liga burðar dygg, tá ein hev­ ur gingið brúkaratørvinum á møti, soleiðis at um hvørvið uttan um okkum ikki verður slitið, so kom­ andi ættarliðini ikki fáa nøk ta sín tørv. Tørvur brúkarans er tað funk tionella, tað tekniska, tað estetiska og tey krøv um hvørvið setur, og eisini tað, ein væntar sær av og til bygg ingina. Burðardygd er sjónarhorn, har ein sær, ella tekur støðu út frá fíggjarligum, sosial­ um, estetiskum og vist­ frøði ligum atliti. Fokus er á at leggja sivilisatiónina og menniskjasligan aktivitet so leið is til rættis, at tørv ur­ in at menna seg og spenna seg út í samfelagnum, og tá tørv urin hjá borgararnum verð ur nøktaður. Alt hetta, sam stundis sum "bio di­ versi tet urin" og økoskipanin verð ur uppihildin. Ætlanin er, at ætlan og handling skulu arbeiða eftir burð ar­ dyggum leisti í framtíðini. Burðardygd snýr seg tí um alt frá einstaka, lokala bygdar lagnum til alla verð­ ina. 2. Hvat er siðvenja? Meduna: Siðvenja er aftur vendandi tiltøk, sum verða endurtikin og upp­ aftur tikin umaftur og um aftur, frá ættarliði til ættar lið, ár erftir ári. 3. Hvat er tøkni? Meduna: Ítøkilig tøkni kann t.d. vera mekanikkur, streymur og verk frøðisupp­ gávur innan orkuútvinning, umhvørvi, tilfar og biogass. Tøkni kann eisini vera ein fram ferðarháttur; hvussu man ber seg at ella hvussu man byggir. 4. Hvussu setur omanfyri í samband við arkitektur? Meduna: Burðardyggur arki tekturur er tá ein í bygn­ ing um og bygging sum heild tekur burðardyg atlit. Tvs. tað snýr seg um at fáa so góðar burðardyggar karm ar og arkitektur fyri mennis kjalívinum sum til ber, við tí tilfari ein hevur at arbeiða við. VIð burð ar­ dyggum atliti í bygging og bygningum, er ætlanin at minka um umhvørvisliga ávirka n ina, ta bygda um hvørvi hevur á um hvørv­ ið. Hetta ber til við at velja rætta tilfarið, røttu orkuna, røttu rúmini og røttu góðsk­ una. Burðardyg sniðgeving og ætlan er tilvitað arbeiði, har ein hugsar og metir um, hvat ber seg best. SIðvenja í arkitekturhøpi snýr seg aloftast um, hvussu ein vanliga ger/ byggir, hvussu ein er vanur at arbeiða, og hvat tilfar er best hóskandi til uppgávuna. Sið venja er eisini aftur­ vendandi hættir at byggja og leggja ætlanir. Har um­ framt er siðvenja gomul hús ella siðbundin húsa­ bygg ing. Altso bygging, har man nýtir leistir og vitan, man hevur nýtt fyrr. Í einum burðardyggum høpi, velur ein ofta ta sið­ venjuna, ið er burðardyggast. Men tað kann eisini vera sið venja at nýta nýggja vitan og óvanligt tilfar um hettar ber seg betur. Í bygg­ ing snýr tað seg ofta um at økja um bygging og ætlan. Burðardygt tøkni í sam­ band við bygging er eisini optimer ing. Um ein velur røttu tøknina, ber til at spara orku, tilfar og fígging. Burðar dygt tøkni kann eisini vera at velja gólvhita held ur enn radiatorar, vind­ eygu, ið eru orkusparandi o.s.fr. Ein tosar tó eisini um, hvussu nógva orku man nýtir uppá at framleiða ymiskar bygningslutir. Samanumtikið ber til at síggja hetta sum ein stóran rokn skap, har arkitekturin hugs ar um og tekur hædd fyri ymisku virðini, so bygg ingin ber seg best. Ikki bert í dag, men eisini í fram tíðini. Burðardygg bygging er van lig bygging, har góðskan er hugsa inn í eina stórri heild til frama fyri brúkara­ num, teimum sum fíggja og til frama fyri umhvørvið. Góðskan er um estetikk, teknik, funktión og um hvørvi. Hví er efturspurningur eftir burðardyggari bygg­ ing? Samfelagið sum heild og brúkarar hugsa meira og meira um hvussu sunt bygdað umhvørvi er. Her hugs ar man t.d. um ar beiðs­ umhvørvið og inniklima. T.d. klára fyritøkur seg betri í kappingini við góð­ um og sunnum arbeiðs høl­ um. Umhvørvisliga góðsk­ an ger seg eisini galdandi fyri virði, og fyri prísin at byggja. Byggir man sjálvur fyri fyrstu ferð eru vandin fyri, at man fær minni fyri krónurnar størri, enn um man fær ein fakpersón at hjálpa sær, sum hevur roynt tað áður, og av hesi orsøk veit meira um evni. Meirvirðið sum burðar­ dygg bygging gevur, er eitt meirvirði í húsunum og er t.d. tað, at eigarin fær meir og betri fyri krónurnar, og eisini betri prís um hann selur tey. Bygging, nýbygging, rakst ur og viðlíkahald er um leið 50% av samlaðu orku nýstlu ni í samfelagnum. Her er tí nógv at vinna fyri øll.