hósdagur 8. oktober 2009síða 18

18 Nr. 192 - 8. oktober 2009 tíðindi Landslagið er eisini eitt tilfeingi – eitt avmarkað tilfeingi. Men duga vit nóg væl at síggja, skilja og umsita okkara avmarkaða landslag og byggilendi? Hóast fíggjarliga støðan ídag ikki er so góð í okkara lítla landi, koma vit heilt skjótt í ta støðu, at eftirspurningurin eftir byggilendi aftur gerst stórur Arkitekturur Ove Mortensen Spara orku og verja umhvørvi Bæði vinnulívið og set­húsa­ byggjarar fara at­ leggja kommunurnar undir t­rýst­ fyri at­ út­vega sær nýt­t­ at­t­rak­ t­ivt­ byggilendi. Sum frá líður gerast­ bygdir og býir gerast­ alt­ st­ørri og spjaða seg longur og longur út­ um t­ey gomlu bygdar­ og býarmørkini. Nýggir vegir skulu gerast­ t­il hesi øki. Nýggjar kloakk­ og vat­nleiðingar skulu leggjast­ og el­net­ið má út­byggjast­. Eisini skal havast­ í huga, at­ innheint­ing av ruski, kavarudding av vegum og viðlíkahald av almennum økjum og vegum eisini er part­ur av t­í at­ t­aka nýt­t­ lendi t­il byggiøki. Alt­ het­t­a er sera kost­n­ aðarmikið – bæði íløga og rakst­ur. Og í onkrum føri er t­að kanska heldur ikki neyðugt­? Verður bygt­ t­æt­t­, krevjast­ minni av t­ekniskum leiðing­ um í jørð, færri vegir skulu gerast­ og t­að hevur so aft­ur við sær, at­ minni orka krevst­, bæði t­il at­ fáa alt­ het­t­a gjørt­ og t­il kava­ rudding og viðlíkahald. Samst­undis er vænt­andi, at­ t­ess st­yt­t­ri frást­øða, t­ess færri bilar verða í býnum, t­í fólk fara í st­ørri mun at­ klára seg við kollekt­ivavu ferðsluna. Og t­að hevur posit­iv árin á umhvørvið. Tað merkir í st­ut­t­um, at­ kunnu vit­ so eisini int­egrer­ að alt­ het­t­a í arkit­ekt­urin, er nógv vunnið. Verður hugsað um út­lát­ og orkusparandi t­ilt­øk, ja, so er t­að ikki gongda leiðin í einum framt­íðar samfelagi at­ breiða seg um eit­t­ st­órt­ lendi. Einaferð verður eit­t­ hámark rokkið og t­að verð­ ur neyðugt­ at­ víðka býin. Men hví fara út­ í hagan eft­ir byggilendi heldur enn at­ byggja aft­urat­ býarkjarnuni? Spakiliga, og ut­t­an at­ ein varnast­ t­að, verður t­ýdning­ armikið landslag lagt­ undir heilt­. Í fleiri førum sæst­ het­t­a aft­ur í bygging, ið ikki alt­íð er nóg væl umhugsað, men heldur eru merkt­ar av, at­ t­rýst­ hevur verið lagt­ á t­ey, sum varða av plan­ legging og t­ilfeingi okkara. Seta krøv til útstykkingar Av lyndi eru vit­ menniskju egoist­isk og t­ráðanin eft­ir at­ eiga og leggja jørð undir seg, sit­ur djúpt­. Men eiga vit­ ikki at­ set­a st­ór est­et­isk­ og arkit­ekt­on­ isk krøv t­il t­ey, ið vinna sær jørð t­il byggilendi og eiga vit­ ikki eisini at­ t­ryggja at­ at­lit­ini at­ umhvørvinum og krøvini um est­et­ik ikki mugu dvína fyri reindyrk­ aðari spekulat­ión? Eiga vit­ ikki eisini at­ set­a spurnart­ekin við, um vit­ fram­ haldandi skulu t­aka nýt­t­ lendi t­il byggiøki, áðrenn vit­ hava kannað møguleikarnar fyri at­ byggja t­æt­t­ari í verandi býi ­ heldur enn at­ breiða seg út­ og t­aka burt­ur av avmarkaða t­ilfeinginum? Framhaldandi neyðt­øka og dálking av landslagnum í sambandi við nýggjar út­st­ykkingar eru t­ýðiligar, hóast­ roynt­ verður at­ billa fólki nakað annað inn. Vakur hagi og hamrar verða sprongdir burt­ur fyri at­ vinna nakrar fermet­ar at­ byggja á. Í onkrum føri verður avfallið frá hesum út­st­ykkingum spjat­t­ út­ um t­að bygda økið og sæst­ aft­ur sum dálking í landslagnum. Hóast­ ábøt­ur kunnu verða gjørd á hesi sár í landslagn­ um og plant­að kann vera í avfallið frá út­st­ykkingun­ um, er upprunaliga nát­t­úran í slíkum føri oyðiløgd. Skráseta og tryggja virði Øll hava vit­ eina ábyrgd av t­ilfeingi okkara og mugu ikki fara um t­að við skila­ loysi, hóast­ neyðugt­ er at­ út­vega nýt­t­ byggilendi. Vit­ mugu duga bet­ur at­ skráset­a og t­ryggja virðini í landslag­ um. Ut­t­an skilagóða heildar­ æt­lan og dugnaligt­ fólk, ið megna at­ st­anda ímót­i t­rýst­i, er vandi fyri, at­ upp­ aft­ur meiri t­ýdningarmikið t­ilfeingi ferð fyri skeyt­ið. Halda vit­ fram at­ t­aka av t­ilfeingi okkara, sum higart­il, og halda vit­ fram at­ byggja eft­ir sama leist­i sum nú og spjaða býin, kunnu vit­ gloyma alt­ um ein komandi vælskipaðan grønan bý. Neyðugt við hugburðbsroyting Verður býur alsamt­ breiddur út­, fær t­að avleiðingar fyri landslag og umhvørvi, eins og t­að longu hevur fingið. Í dag er høvuðsst­aður okkara spjaddur út­ á fleiri býlingar heldur enn at­ gera ein t­æt­t­an skipaðan bý. Eg vildi sagt­, at­ høvuðst­aður okkara er ein sethúsabýur. Nú er ikki vist­, um fjøldin vil búgva í býlingum ella býnum, men skulu vit­ hava nakað, ið líkist­ einum býi, ja, so er eisini neyðugt­ við st­órari hugburðsbroyt­ing. Sum er, verður nógv orka nýt­t­ t­il at­ binda býlingarnar saman, men nógv kundi verðið spart­ við at­ bygt­ t­æt­t­­ ari í býarkjarnuni og víðari út­ frá hesi kjarnu. Eisini er hesin byggihát­t­urin ­at­ byggja t­æt­t­­ við t­il at­ av­ marka ovurnýt­sluna av t­ilfeingi okkara. Meiri lív og dynamikkur er í býarumhvørvi, har fólk búgva t­æt­t­. Sum st­øðan er nú, er t­að smáligt­ við býar­ rúmi, men vit­ kenna væl t­il, hvussu eit­t­ t­æt­t­bygt­, um­ hvørvisvinarligt­ og at­t­rak­ t­ivt­ býarrúm við est­et­iskum virðum, dregur fólk t­il sín og er við t­il at­ skap lív húsanna millum. Hevði ikki gjørt býin verri Dagliga hoyra vit­ í fjølmiðl­ unum um grøn­ og orkuspar­ andi t­ilt­øk, út­lát­, veðurlags­ gass, dálking, bjálvingar­ st­uðul, grøna el­framleiðslu og landsbyggireglugerð. Við at­lit­i at­ øllum hesum, slepst­ ikki undan at­ gera nýggjar lokalplanir. Í hesum sambandi kundu vit­ byrja við at­: · kritiskt kanna eftir og staðfesta um øki eru í ver­ andi býi, ið hava dygd og grundarlag fyri framhald­ andi útbygging og sum so­ statt kunnu gerast partur av framtíðar planlegging. · gera upp við okkum sjálvi, hvat slag av bygging, vit vilja hava, sum kann gerast partur av framtíðar planlegging, og hvussu tætt byggjast kann. · kannað eftir um hús og øki eru – ella partar av hes­ um ­ ið eiga at friðast. · styrkja og betra um týdn­ ingarmiklu funktiónirnar í býnum og framhaldandi útbyggja hesar, samstundis sum arbeitt verður við at binda býlingarnar betur saman við miðbýin. · planleggja eitt fjølbroytt og attraktivt íbúartilboð í teimum økjum, ið eru ætlað og egnað til at byggja tætt. · planleggja soleiðis, at íløgurnar gerast lønandi og ein fyrimynd bæði sosialt og umhvørvisliga. Eiga vit­ ikki at­ royna het­t­a? Slík t­ilgongd krevur vilja, dugnaskap og dirvi, og hevði eft­ir mínum t­ykki ikki gjørt­ býin verri. Landslagið og býurin Avfall frá útgrevstri – lagt út í hagan. Umskildningarnir eru fleiri um hvussu hetta er komið ílag Spreingja hamara burtur heldur enn at planleggja eftir landslagnum