týsdagur 20. oktober 2009síða 15

15 Nr. 200 - 20. oktober 2009 viðmerkingar Hoyringsskriv til Løgtingsmál nr. 25/2009: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um lønarhæddaravgjald Inngangur Felagið Peningastovnar og Arbeiðsgevarafelagið hjá Fíggjarstovnum í Føroyum (AFF) harmast um, at omanfyri nevnda lóg ikki er send til hoyringar, áðrenn hon er framløgd í Løgtinginum. Hetta er tíverri ikki fyrstu ferð, at týðandi lóggáva verður løgd fram uttan at hava verið til hoyringar. Í uppskotinum verður skotið upp, at tvífalda lønarhæddaravgjaldið fyri ávísar vinnur ið koma undir lønarhæddaravgjald, nevni­ liga tryggingar­ banka­ sparikassa­ og fíggjarvirk­ semi og serligar elektron­ iskar tænastur, ið eru neyð­ ugar fyri hetta virksemið, úr 5% í 10% av útgoldnu A­lønarupphæddini. Í almennu viðmerking­ unum til uppskotið verður sagt, at “Uppskotið er part­ ur av sonevnda ólavsøku­ pakkanum, har skotið varð upp at hækka partafelags­ skattin hjá fíggjarstovnum (peninga­stovnar og trygg­ ingarfeløg). Pakkin skal síggjast sum ein heild og hevur til endamáls at tryggja virksemi í landi­ num, at rætta upp á bygnað­ arligar trupulleikar og steðga stóra útreiðsluvøkstri­ num. Landsstýrið metir tó, at ein hækking av lønar­ hæddaravgjaldinum, heldur enn ein hækking av parta­ felagsskattinum fyri fíggjar­ stovnar, er frægasti háttur at fremja ætlanina í verki” (okkara undirstriking). Í sjálvum Ólavsøku­ uppskotinum, síðu 14, verður m.a. sagt: “Sum eitt beinleiðis fram­ hald av marknaðarføringini av FAS, sum tíbetur tykist at hava havt ta avleiðing, at skip leggjast afturat skránni, verður farið undir at fyrireika eina markn­ aðarføring av Føroyum sum íløgulandi í einum meira breiðum høpi” (okkara undirstriking). Felagið peningastovnar og AFF er ikki samt í, at nevnda hækking av lønarhæddaravgjaldinum: • tryggjar virksemi í landinum, • rættar uppá bygnaðarligar trupulleikar, • steðgar útreiðsluvøkstri­ num, ella • tænir Føroyum sum íløguland Tvørturímóti er vandi fyri, at uppskotið minkar talið av størvum innan peninga­ stovnsvirksemið, avlagar skatta­ og avgjaldsbygnað­ in og er við til at máa støð­ ið undan Føroyum sum íløguland. Heldur ikki er uppskotið við til at steðga útreiðsluvøkstrinum innan tað almenna. Hinvegin økir tað útreiðslurnar hjá teim­ um avgjaldsskyldugu fyritøkunum og skaðar og avlagar teirra kappingar­ føri, uttan at Landstýrið hevur givið nakra haldgóða grundgeving fyri, hví júst eitt nú tryggingar­ og peningastovnar skulu bera hægri avgjøld. Lønhæddaravgjald er ikki nakað “vanligt” fyribrigdi Lønarhæddaravgjald er ikki nakað vanligt fyri­ brigdi og er tað bert Dan­ mark í Norðanlondum, ið hevur eitt slíkt og einans Danmark og Frakland í øllum EU ið hava hetta avgjald. Lønarhæddar­ avgjaldið var upprunaliga ætlað sum eitt slag av kompensatión fyri, at avgjaldsskyldugu fyritøk­ urnar ikki eru mvg­skrá­ settar. Onnur lond áleggja ikki lønarhæddaravgjald, hóast tey hava mvg. Fíggj­ ar og tryggingarfyritøkur í hesum londum eru heldur ikki mvg­skrásettar. Í Danmark er lønarhædd­ aravgjaldið 9,12%. Í Frak­ landi rinda allar fyritøkur, ið koma undir lønarhæddar­ avgjald, sama avgjald. Avgjaldið er progressivt, soleiðis at av lønum upp til uml. 55. tús. kr. mánaðar­ liga rindar avgjaldsskyld­ uga fyritøkan 4,25% í lønarhæddaravgjaldi. Er lønin hjá tí einstaka hægri, er avgjaldsstigið hægri, men í miðal má metast at tað ikki liggur serliga nógv omanfyri 4,25%. Uppskotið skaðar og avlagar kappingarførið hjá føroyska fíggjar­ geiranum Uppskotið til broytingar í løgtingslógini um lønar­ hæddaravgjald hevur við sær, at av teimum fáu lond­ unum, sum hava lønar­ hæddaravgjald, verður tað føroyska tað hægsta. Upp­ skotið ger tí føroyska fíggjargeiran minni kapp­ ingarføran mótvegis útlend­ skum kappingarneytum. Føroyskar fíggjarfyritøk­ ur eru í umfatandi kapping við altjóða fíggjarfyritøkur, t.d. innan vinnufígging, íløguumsiting, eftirlønar­ veiting og trygging. Hesir kappingarneytar (undan­ tikið úr Danmark og Frak­ landi) verða ikki álagdir at rinda lønarhæddaravgjald, og hetta stillar tískil teir útlendsku veitararnar betur enn teir føroysku. Sama er galdandi um hugt verður at teimum føroysku veitarunum, ið eru í beinleiðis kapping við peningastovnarar. Føroya Realkreditstovnur, Húsa­ lánsgrunnurin v.fl. eru sambært galdandi lóggávu frítiknir frá at gjalda lønara­ hæddaravgjald. Aftur her verður gjørdur munur á aktørum, og tað er kapping­ aravlagandi. Ætlaða hækk­ ingin av lønarhæddarav­ gjaldinum ger avlagingina munandi størri enn í dag. Uppskotið minkar virksemið í landinum Um uppskotið verður sam­ tykt, hækka starvsfólka­ tengdu útreiðslurnar hjá fíggjar­ og tryggingar­ fyritøkunum í Føroyum við heili 5%. Hetta er við til at skeikla kappingina um arbeiðsmegina innan tey øki, har hesar fyritøkur nýta sama slag av starvs­ fólki sum aðrar føroyskar fyritøkur. Um henda eyka­ útreiðslan ikki skal flytast yvir á kundan, er einasti háttur at lækka um útreiðsl­ urnar hjá fíggjarfyritøkun­ um, at lækka lønarútreiðsl­ urnar. Tað vil í veruleikan­ um siga, at starvsfólk mugu sigast úr starvi. Uppskotið avlagar avgjalds­ og skattabygnaðin Tað er avlagandi, at lands­ stýrið fer inn og leggur eyka avgjøld á einstakar vinnugreinar. Lønarhædd­ aravgjald er lagt á fíggjar­ og tryggingartænastur umframt á ávísar aðrar mvg­fríar tænastur, ístaðin fyri mvg. Nú er so talan um at hækka lønarhæddar­ avgjaldið einans fyri fíggjar­ og tryggingartæn­ astur og ikki fyri tænastur annars, sum eru fevndar av lógini um lønarhæddar­ avgjald. Heldur ikki verður mvg­ið broytt, hóast mvg­ lógin og lønarhæddarav­ gjaldslógin hanga saman. Uppskotið steðgar ikki útreiðsluvøkstrinum Útreiðsluvøksturin, ið sipað verður til í viðmerk­ ingunum til uppskotið, er helst tann hjá Landskassan­ um. Peningastovnarnir og tryggingarnar eiga ongan lut í hesum útreiðslu­ vøkstri, og hann steðgar ikki um lønarhæddar­ avgjaldið verður hækkað. Uppskotið er við til at máa støðið undan Føroyum sum íløguland Ein fortreyt fyri at Føroyar er eitt gott íløguland er, at fyritøkurnar í landinum hava góðar og álítandi vinnukarmar og at tær klára seg væl fíggjarliga. Uppskotið um tilvildarliga at áleggja peningastovnum og tryggingum eykaskatt (hetta byrjaði sum kunnugt við einum ætlaðum ser­ partafelagsskatti), gongur beint ímóti intentiónunum um, at marknaðarføra Føroyar sum íløguland! Ein tann størsta marknaðarføringin av Føroyum sum íløguland er farin fram seinastu árini, við tað at fýra føroyskar fyritøkur eru vornar børs­ skrásettar í Íslandi og Danmark og ein í Ong­ landi. Hesar fyritøkur hava gjørt eitt stórt – og fyri Landskassan ókeypis – arbeiði, at marknaðarføra Føroyar sum íløguland uttanlands, og hevur tað havt við sær, at eitt stórt tal av útlendingum hava gjørt íløgur í føroysku fyritøkurnar. Tá Føroya Banki varð einskildur gjørdi Lands­ stýrið nógv burturúr at vissa altjóða íleggjarum, at Føroyar høvdu stabilar íløgukarmar. Undir hesum fortreytum seldi Lands­ kassin túsundtals íleggjar­ um í Føroyum og uttan­ lands partabrøv í almenn­ um fyritøkum. Hesir íleggjarar hava – eins og teir ið hava keypt í hinum børsskrásettu fyritøkunum – keypt partabrøv í tiltrúgv til, at karmarnir fyri børs­ skrásettu fyritøkurnar, herundir tær sum Lands­ kassin sjálvur hevur selt, ikki tilvildarliga verða gjørdar verri enn fyri aðrar fyritøkur í Føroyum. Tí vil tað verða vandamikið so skjótt aftaná at broyta grundleggjandi karmar, serliga tá hetta er rættað móti nøkrum fáum fyri­ tøkum, herundir tveimum teimum størstu børsskrá­ settu fyritøkunum. Signal­ virðið í, at Landsstýrið áleggur eykaskatt, sum í alheimshøpi helst er hægst­ ur av sínum slag, á júst hesar fyritøkur, kemur óivað at ávirka íløguhugin hjá føroyingum eins og útlendskum íleggjarum neiliga. Tað fer at ávirka virðið av partabrøvunum í børsskrásettu fyritøkunum negativt og kann lættliga hava við sær, at útlendingar ikki vilja gera íløgur í føroyskar fyritøkur. Framatrættað kann tað eisini hava ávirkan, eitt nú fyri virðið, ið Landskassin frameftir kann vænta at fáa, um almennar fyritøkur verða einskildar. Eisini kann hetta ávirka álitið hjá reiðaríum, ið umhugsa at skráseta seg í FAS, tí álít­ andi vinnukarmar hava sera nógv at siga. Tí er umráðandi, at Føroyar halda støðið sum eitt væl regulerað og stabilt land at gera íløgur í. At marknaðarføra Føroyar sum íløguland og samstundis leggja serskatt á helvtina av teimum børsskrásettu feløgnum í Føroyum, er ein beinleiðis mótsøgn. Tí er lógarup­ pskotið beinleiðis í mót­ stríð við at marknaðarføra Føroyar sum íløguland og tær 10 mió. kr. um árið, ið ætlandi verða settar av til marknaðarføring, vóru betur spardar soleiðis at lønarhæddaravgjaldið kundi verið óbroytt. Tað hevði marknaðarført Føroyar munandi betur. Samanumtikið Uppskotið til broyting í lógini um lønarhæddar­ avgjald røkkur als ikki teimum málum, ið viðmerk­ ingarnar til uppskotið og Ólavsøkupakkin leggja upp til. Sum víst er á omanfyri; uppskotið: • tryggjar ikki virksemi í landinum, tvørturímóti, • rættar ikki uppá bygnað­ arligar trupulleikar, tvørtur­ ímóti, • steðgar ikki útreiðslu­ vøkstrinum, tvørturímóti, og • tænir ikki Føroyum sum íløguland, tvørturímóti! Peningastovnarnir hava frammanundan fingið sera tungar fíggjarligar byrðar at bera komandi árini orsakað av upptøku av statsgarantii og hybridum kjarnukapitali frá danska státinum. Hybridi kjarnu­ kapitalurin skal rindast aftur og tí hava føroysku peningastovnarnir – eins og flest allir peningastovn­ ar kring heimin – tørv á at konsolidera seg aftur kom­ andi árini. Økt avgjøld við­ virka ikki til konsolidering og tí er tað óskiljandi, um landsins myndugleikar á henda hátt leggja stein omaná byrðu. Føroysku peningastovn­ arnir og tryggingarnar hava ikki kostað Landskassan­ um eina krónu, nú heims­ kreppan hevur herjað. Hartil er vert at geva gæt­ ur, at føroysku peninga­ stovnarnir og tryggingarnar hava verið ein hollur skatta­ og avgjaldsgjaldari. Tað ynskja vit framhald­ andi at vera, men tað er bert møguligt, um kapping­ arførið verður varðveitt! Í uppskotinum er ongin grundgeving, ið á haldgóð­ an hátt undirbyggir tað skynsama í, at hækka lønarhæddaravgjaldið. Uppskotið fer at ávirka fíggjar­ og tryggingar­ virksemi í Føroyum og Føroyar sum íløguland á sera negativan hátt. Grundað á omanfyri­ standandi mælir fíggjar­ og tryggingarvinnan frá, at lønarhæddaravgjaldið verður hækkað. Vinarliga Felagið Peningastovnar Janus Petersen, form. Arbeiðsgevarafelagið hjá Fíggjarstovnum í Føroyum Marner Jacobsen, form. Fíggjarstovnar ikki hoyrdir í málinum um lønhæddaravgjald Janus Petersen Marner Jacobsen