mánadagur 9. november 2009síða 16

16 Nr. 214 - 9. november 2009 Í dag eru 20 ár liðin síðani Berlin-múrurin fall. Nú eru bert nøkur fá spor at hóma av tí stóra múrinum, sum deildi týska høvuðsstaðin sundur Heri Simonsen heri@sosialurin.fo Eingin sum er yvir 30 ára gamal gloymir dagin fyri 20 árum síð­ ani. Tórshavnar Býráð við Poul Michelsen, borgarstjóra á odda hevði júst fingið felags antennu­ ætlanina »Rás Tórshavn« upp at koyra hetta heystið, og tað var ein góð timing hjá Tórshavnar Býráð. Við BBC World Service í hvørj ari stovu í høvuðs staðar­ økinum bar til saman við øllum øðrum europearum at fylgja við tí spennandi gongdini, tá Berlin­ múrurin fall hendan minniliga dagin fyri 20 árum síðani. Stóð í 28 ár Múrurin stóð í 28 ár sum ein ónd ímynd av kúging og ófrælsi. Fyrstu tíðina var talan um 12 kilometrar við betongi, og 137 kilometrar við píkatráði. Verk­ ætlanin hjá kommunistisku DDR­stjórnini at gera ein saman­ hang andi betongmúr byrj aði í 1965. Tá alt stóð liðugt var talan um 106 kilometrar við 3,5 metra høgum betong múrum, 67 kilo­ metrar við 3­5 metrar høgum píkatráði. Tað vóru 116 eftirlitstorn og 20 bunkarar, 105 kilometrar við pansaragrøvum. Nógv vaktarfólk og hundar ans­ aðu eftir, at eingin skuldi flýggja vesturum allan sólarkringin. Mett verður, at millum 1961 og 1989 flýggjaðu yvir 5.000 fólk vesturum. Umleið 3.200 fólk blivu fangaði av eysturtýsku eft­ ir litsfólkunum. Stór óvissa valdar um, hvussu nógv blivu skotin í royndunum at flýggja til Vestur­ Berlin. Men hildið verður tó, at tal an má vera um minsta lagið 1.000 fólk vóru myrd í royndini at flýggja til frælsi. Tað verður kortini mett at vera rættiliga vist, at 136 fólk vóru skotin við múrin. Talan var í stóran mun um mannfólk, sum vóru millum 16 og 30 ára gamlir. Yvirborgmeistarin í Berlin, Willy Brandt, sum seinni gjørdist týskur sam veldis kanslari mótmælti harðliga, at eysturtýsku myndug leikarnir bygdu múrin, men tað rein ikki við komm un­ istiska einaræðið í DDR. Náttina millum 9. og 10. Berlinmúrurin fall náttina millum hósdagin 9. no vemb er og fríggjadagin 10. november í 1989. Ungarn hevði stutt frammanundan latið markið upp til Eystur ríki, og nú vaks kravið frá eysturtýska fólkinum um at sleppa at ferðast frítt til Vestur­ Týskland. Tann ein staka hend­ ingin, sum gjørdi, at múrurin fall, var ein tíðindafundur hjá tí kommunista stjórnarstýris­ liminum, Gunther Scha bowski, sum var varpaður beinleiðis í eysturtýskum sjónvarpi. Ímóti endanum av tíðindafundinum las Scha bowski upp eina frá boðan frá DDR­stjórnini um eina nýggja reglugerð fyri ferðing hjá DDR­borg arunum. Hetta gjørdi 9. november 1989: 20 ár síðani múrurin fall Tað var náttina millum 9. Og 10. November í 1989, at Berlinmúrurin fall. Stutt frammanundan hevði Ungarn latið markið upp til Eysturríki, og harvið vaks kravið frá eysturtýska fólkinum um at sleppa at ferðast frítt til Vesturheimin