leygardagur 1. desember 2001síða 5

8 Nr. 233 - 1. desember 2001 Nr. 233 - 1. desember 2001 9 – Eg kann ikki hugsa mær, at tað fer at ávirka ætlanirnar um at víðka partapening- in í felagnum kom- andi vár, at óvissa er sádd um ognarrættin til rávevni og undir- grund sigur nevndar- formaðurin í Atlants Kolvetni, Kjartan Hoydal OLJA OG OGNARRÆTTUR Jan Müller Skulu vit ganga eftir metingini hjá nevndarfor- manninum íføroyska olju- felagnum, Atlants Kolvetni, Kjartan Hoydal, so fer tað neyvan at hava nakra ávirk- an á eina komandi partafel- agstekning hjá felagnum, at tað hevur verið sáddur ivi um, hvør eigur ráevnini í føroysku undirgrundini. Hann vísir til, at somu óvissu hava vit havt við- víkjandi fiskiskapinum undir Føroyum síðan 1977. Eingin ivast t.d. um, at vit hava fingið umsitingina av hesum tilfeingi – latin okk- um upp í hendi av donskum myndugleikum. Fólkatingsvalið Tað var í sambandi við fólkatingsvalið at nomið varð við spurningin um ognarrættin til ráevnini og til undirgrundina. Frá polit- iskari síðu varð aftur sádd- ur ivi um, hvør eigur rættin til ráevnini í undirgrundini. Hetta kundi fingið fólk, sum hava sett pening í fel- agið ella sum ætla sær at keypa partabrøv, at ivast í, hvussu tryggur peningur teirra í veruleikanum er. Vit hava spurt nevndar- formannin í føroyska olju- felagnum Atlants Kolvetni, Kjartan Hoydal, um óviss- an, sum sádd er til henda ognarrætt er til ampa fyri føroyingar og onnur sum vilja keypa partabrøv í t.d. Atlantic Petroleum. Mugu sjálvi meta um váðan Kjartan Hoydal sigur, at tey, sum vilja gera íløgur í oljufeløg, mugu, sum oljufeløgini sjálv, meta um óvissur og váða og vísir á, at her er nógv at hugsa um. Váðin av at brúka pening upp á seismikk, sum ikki gevur úrslit, váðin fyri at bora ein turran brunn, sannlíkindini fyri at finna olju, tøkniligi váðin í sjálvum boringunum, váðin við prísbroytingum, rentu- broytingum ella valutakurs- broytingum o.a. Tað kann eisini koma upp á tal, ser- liga í pørtum av heiminum har politisku viðurskiftini eru ótrygg, at meta um pol- itiskan váða. – Eg eri ikki varugur við, at tað, sum danski løgmála- ráðharrin segði í Fólkating- inum 15. mars 2001 um, at danski ognarrætturin til undirgrundina var óbroytt- ur, gjørdi, at ein politiskur váði er tikin við í váðamet- ingarnar av oljuni undir Føroyum. Heldur ikki er væntandi, at politiskt orða- skifti um ognarrættin til undirgrundina upp undir fólkatingsvalið, sum partur av orðaskiftinum um ríkis- rættarligu støðuna, fara at gera hetta nú. Sjálvandi verður lagt merki til við- merkingar frá einum donskum ráðharra og frá varaløgmanni. Upp aftur meira verður lagt merki til um tílíkar politisku við- merkingar av øðrum polit- ikarum, serfrøðingum og fjølmiðlum verða lagdar út sum álop á brúks- og umsit- ingarrættin, rættin til at gagnnýta ráevnini í undir- grundini. Kjartan Hoydal sigur víðari, at oljufeløg og fólk, sum vilja gera íløgur, mugu haldast sjálvi at duga at lesa avtaluna um undirgrundina frá 1992 og síggja helst orðini hjá danska løgmála- ráðharranum og føroyskum politikarum fyri tað tey eru, leikir í ósemjuni um ríkis- rættarligu støðu Føroya. Tey síggja hetta ikki sum eitt álop á rættin til at gagn- nýta ráevni í undirgrundini, sum danska stjórnin við undirgrundaravtaluni í 1992 hevur latið Føroya landsstýri, bert við treytum viðvíkjandi blokkstuðlin- um, sum eru oljuvinnuni óviðkomandi. Sama óvissa við fiski Nevndarformaðurin í Atl- ants Kolvetni, sum eisini hevur drúgvar royndir frá fiskivinnuni vísir á, at vit hava havt somu óvissu við- víkjandi fiskiskapinum undir Føroyum síðan 1977. Eingin ivast um, at vit hava fingið umsitingina av hes- um tilfeingi – latin okkum upp í hendi av donskum myndugleikum. Svarið hjá einum donskum løgmála- ráðharra hevði tí helst verið hitt sama, um eitt orðaskifti um ognar- ella yvirvalds- rætt tók seg upp í samband við fiskivinnuna sigur Kjartan Hoydal og heldur fram: – Eg havi sjálvur fingið spurningin frá summum av teimum londum Føroyar hava samráðst við um fiski- møguleikar. Spurningurin kom oftast upp í samband við, at danska sjóverjan var uppi í fiskiveiðieftirlitinum undir Føroyum. Men hóast spurningurin kom upp, haldi eg ikki tað hevði týdning fyri seinni avtalur. Kjartan Hoydal sigur seg annars ikki vita um, at nak- ar partaeigari í Atlantic Petroleum hevur vent sær til felagið um hendan spurning, og hann kann tí ikki hugsa sær, at tað fer at ávirka ætlanirnar um at víðka partapeningin í fel- agnum komandi vár. Óvissa um ognarrætt neyvan ávirkan á Atlants Kolvetni Kjartan Hoydal um óvissuna um ognarrætt til ráevnini: – Eg veit ikki um, at nakar partaeigari í Atlantic Petroleum hevur vent sær til felagið um hendan spurning, og eg kann ikki hugsa mær, at tað fer at ávirka ætlanirnar um at víðka partapeningin í felagnum komandi vár Foreldur vilja hava at vita frá býráðnum, hvørjari støðu tey eru í, um tey nokta at rinda brúkaragjaldið fyri ansingarpláss, nú pedagogarnir eru í verkfalli. Foreldur meta, at tað er órímiligt at tey skulu gjalda rokningina og einki fáa afturfyri VERKFALL Stefan í Skorini Fleiri foreldur at børnum, ið eru rakt av verkfallinum, eru farin at gera vart við seg. Tey meta ikki, at tey skulu gjalda fult ansingar- gjald fyri dagstovnapláss, meðan børnini ganga heima. – Vit halda, at tað er órímiligt at krevja brúkara- gjald fyri nakað, vit ikki brúka, sigur Maja Jakob- sen, ið er nevndarlimur í Drotning Ingridar barna- garði. Hon er foreldraum- boð í nevndini. Hon hevur tí vegna for- eldrini sent býráðnum og Heðini Mortensen ein fyri- spurning. Har verður heitt á myndugleikarnar um at skunda undir at finna eina loysn á trætuni, og spurt verður um, »hvussu tey eru stillað« um tey ikki gjalda. Brævið varð sent mikudag- in. Fleiri foreldur hava vent sær til Maju og spurt, hvussu tey skulu fara fram, og hvussu landið liggur hesum viðvíkjandi. Tí hev- ur hon tikið stig til henda fyrispurning. Alt fleiri foreldur hava tikið avgerð um, at fasta flytingin til dagstovnin verður steðgað, so leingi teimum ikki verður veitt barnaansing. Verkfallið byrjaði 20. november, og tað hevur tískil verið í næstan tvær arbeiðsvikur. Hesar dag- arnar hava foreldur verið noydd at fáa sær barnagent- ur, ið eisini skulu hava løn. Onnur hava mist arbeiðs- dagar og harvið løn, tí tey hava verið heima hjá børn- unum. Løgfrøðingur ivast Í útvarpinum fríggjamorg- unin varð Sigmund Poulsen spurdur, um foreldur eiga at gjalda, nú barnaansingin liggur lamin. Hann heldur, at foreldur eiga at gjalda fyri barna- ansingina ta fyrstu tíðina, hóast børnini ikki verða ansaði. Tó leggur hann aft- urat, at hetta kann ikki halda fram í longri tíð, um verkfallið verður drúgt, og partarnir ikki finna semju. Fyrispurningurin hjá Maju Jakobsen er sendur Heðini Mortensen. – Eg skilji væl kravið frá foreldrum um, at tey ikki vilja gjalda brúkaragjaldið fyri nakað tey ikki brúka, og at tey seta spurnaðartek- in við hetta, sigur Heðin Mortensen. Hann heldur, at um verk- fallið heldur fram í næstu viku, so fer tað at tátta í, og foreldrini mugu fáa viðhald á onkran hátt. Hann sigur tó, at hann ikki hevur fingið fyrispurningin í hendi enn, og at hann tí ikki hevur viðgjørt hann í býráðnum. – Vit kunnu ikki blíva við at krevja pening, tá einki verður givið afturfyri, sigur Heðin Mortensen. Býráðið hevur steðgað lønum til pedagogar, og sparir tí meira 100.000 krónur um dagin. Foreldur steðga gjaldi fyri ansing UTTAN ÚR HEIMI Ísraelski forsætis- ráðharrin, Ariel Sharon, vil hava eina millión útlendskar jødar at flyta til Ísraels ÚTLAND Sambært Sharon leggur stjórn hansara so stóran dent á at fáa fleiri jødar til Ísraels, at hetta er vorðið ein av teimum fremstu málsetningunum hjá stjórn- ini. - Fyrsta mál okkara er at fáa eina millión jødar at flyta higar, og vit rokna við, at tað fer at taka tólv ella trettan ár at røkka hesum máli, sigur ísraelski for- sætisráðharrin. Ætlanin hjá Sharon er, at nýggju landsmenn hansara skulu koma úr Fraklandi, Angentina og úr Suður- afrika. Í summar mælti Sharon ísraelskum búreisingum til at seta seg niður í Golan- herunum, so landið kann sleppa undan at lata Sýrialandi herurnar aftur. ST hevur fleiri ferðir gjørt greitt, at jødisku búseting- arnar í teimum hersettu økjunum stríða ímóti altjóða fólkarættinum. (Fartekst) Vil hava fleiri jødar til Ísraels Yvirhúsið í London feldi eitt uppskot hjá stjórnini um at geva myndugleikunum víðari heimildir í bardaganum ímóti altjóða yvirgangi Tá yvirhúsið atkvøddi um uppskotið, tóku 139 limir undir við stjórnini, meðan 149 atkvøddu ímóti upp- skotinum. Bretskir mannarættinda- felagsskapir hava funnist at uppskotinum, tí teir halda, at tað er í stríð við galdandi mannarættindareglur. Men tað var ikki orsøkin til, at Yvirhúsið feldi uppskotið. Tvørturímóti helt meiri- lutin, at uppskotið var ikki nóg víðgongt, og tí fall tað. Endamálið hjá stjórnini var at geva myndugleik- unum víðkaðar heimildir, soleiðis at løgreglan kann handtaka og fongsla útlendskar ríkisborgarar uttan rættargongd, um so er, at løgreglan hevur ill- gruna um, at teir hava samband við altjóða yvir- gangsvirksemi. Eisini Norðurírland Meirilutin í Yvirhúsinum helt, at uppskotið átti eisini at umfata yvirgang í sjálvum Bretlandi, soleiðis at tær víðkaðu heimildirnar kundu nýtast ímóti teimum norðurírum, sum eru ímóti friðartilgongdini har. Tony Blair, forsætisráðharri helt ikki, at hetta var neyðugt og vísti á, at myndugleikarnir hava longu rættiliga víðar heimildir, tá talan er um yvirgangsvirksemi í Bret- landi. Síðani 11. september hevur bretska løgreglan tikið 53 fólk, tí illgruni hevur verið um, at tey hava havt samband við yvir- gangsfelagsskapir. 24 teirra eru seinni latin leys, uttan at myndugleikarnir hava skuldsett tey. Bretska løgreglan fær ikki víðari heimildir Fleiri stórar fyritøkur í Danmark fyrireika sakarmál ímóti SAS. Tað sama ger danska Brúkararáðið ÚTLAND Upprunin til sakarmálið ig endurgjaldskravið er tann ólógliga avtalan, sum SAS hevði við Mærsk Air, og sum varð avdúkað í summ- ar. Bælði feløgini fingu tá stóra bót. Danish Travel Pool, sum á hvørjum ári keypir ferðaseðlar fyri meira enn 100 milliónir krónur fyri danskar fyritøkur, vil vera við, at tað ólógliga sam- starvið millum SAS og Mærsk Air hevur kostað ferðafólkunum fleiri milli- ónir krónur. Hesar peng- arnar krevur felagið nú at fáa aftur. Villy Duhr, sum er deildarleiðari í danska Brúkararáðnum, vil helst sleppa undan at fara í rættin við málinum um endur- gjald. Hann heldur, at tað hevði verið lættari, um myndugleikarnir løgdu til rættis eina lóg, sum gevur fyritøkum og einstak- lingum rætt til endurgjald, tí tey orsakað av ólógligu avtaluni hava goldið ov nógv fyri sínar ferðaseðlar. Leiðslan í SAS hevur ikki gjørt nakrar beinleiðis viðmerkingar til spurningin um endurgjald. (Fartekst) Krevja endurgjald frá SAS Mynd: Reuter C M Y K 9 8