týsdagur 24. november 2009síða 9

9 tíðindi Nr. 225 - 24. november 2009 Ein hin kendasta og mest umtalaða bókin, Origin of the species hjá Charles Darwin var prentað fyri júst 150 árum síðani Heri Simonsen heris@sosialurin.fo Í ársfrágreiðingini hjá vís­ indaliga felagsskapinum »The Linnean Society« fyri 1858, stendur at lesa, at einki serligt hendi hetta árið. Men tað er ógvuliga langt frá sannleikanum, tí 1. juli í 1858 kunngjørdi Charles Darwin evolutións­ teori’ina fyri nøkrum fáum útvaldum limum í The Linneaa Society. Og hvørt ein er fyri ella ímóti teori­ unum hjá Charles Darwin, so svitast ikki, at fáar teoriir hava havt so stóra ávirkan á vísindina kring heimin. Og enn í dag, hálvaaðru øld síðani teoriin hjá Char­ les Darwin var prentað, kjakast fólk í hópatali kring heimin um teoriirnar hjá Charles Darwin. 12. februar í ár vóru liðin 200 ár síðani, at Charles Darwin var borin í heim, og hevur hetta árið verið merkt nógv av 200 og 150 ára døgunum hjá Charles Darwin. Noyddur at almannakunngera Upprunaliga var tað als ikki ætlanin hjá Charles Darwin at kunngera sínar tankar tann 1. juli í 1858. Hetta hóast hann hevði skrivað eitt verk um evolutións­ teoriina í meira enn 20 ár. Charles Darwin hevði bara lagt teoriina fram fyri nøkr­ um av sínum bestu vinum. Ein ungur sosialistur, sum nevndist Alfred Russel Wallace noyddi Charles Dar win at almannakunngera sínar hugsjónir. Wallace var undir einari ferð til Indonesia og Ma ­ lays ia komin til somu niðurstøðurnar, sum Darwin hevði í evolutiónsteoriini. Wallace skrivaði sínar hugsjónir niður í eitt bræv, og sendi brævið til Charles Darwin í Onglandi. Sam skifti við Alfred Russel Wallace førdi til, at ein minniligur fundur var hildin í The Linnean Society í London, har handritini hjá Charles Darwin og Alfred Russel Wallace vóru lisin upp fyri teimum, sum vóru til staðar. Aftaná minniliga fundin, fór Charles Darwin í holt við at skriva eina bók, sum var greidd til prentingar heystið í 1859. Og fyri júst 150 árum síðani kom bókin á gøtuna í Onglandi. Nógv kjak 150 ára gamla bókin elvir enn til nógv kjak kring all­ an heimin. Kristnir ”krea­ tion istar”, Inteligent Design ­viðhaldsfólk stríðast ímóti teoriunum hjá Charles Dar­ win, bæði í skúlum og á internetinum. Men tað eru ikki bara kristin, sum eru ímóti evolutiónsteoriina hjá Charles Darwin. Prote­ stant ar, katolikkar, muslimar og jødar stríðast allir ímóti evolutiónsteoriini. Størsti parturin av kjak­ inum fer fram á internet­ inum. Nógvir vísindaligir stovnar og lærdir háskúlar kring heimin hátíðarhalda 150 ára dagin fyri bókini hjá Charles Darwin. Sein­ astu árini er kjakið vorðið enn meiri litríkt. Ein nýggj­ ur bólkur er komin fram, sum nevnir seg ”kristnir dar winistar”, fólk sum vilja foreina eina gudstrúgv við evolutiónsteoriina. Í gjár­ kvøldið var kjak í ungdóms­ sendingini, Refleks hjá Heimamissiónini á Rás2. Kjakið var millum krea­ tion istin, Eivind Mouritsen, og Arna Zachariassen, sum er við í felagsskapinum ”Dialogos”, sum er ein felagsskapur fyri kristnar, før oyskar darwinistar. Kreatonisman er nú ikki long ur ein kristin eindar­ mentan í Føroyum. Darwin fer óivað at øsa, arga, frøða og gleða nógv fólk tey næstu 150 árini, eisini í Føroyum. 24. november 1859: 150 ár síðani »Origin of the species« var prentað Fluttu sjómann til lands Gjáramorgunin var ein tyrla hjá íslednsku vaktar­ og bjarg­ ing ar tænastuni eftir einum manni av einum niðurlendskum farmaskipi, sum var á veg yvir um Atlantshavið. Maðurin var vorðin sjúkur og mátti fáa læknahjálp. Niðurlendska skipið fekk boð um at sigla ímóti Vestmannaoyggjunum, og tað var 30 fjórðingar úr landi, tá tyrlan kom til tað og tók mannin of flutti hann á sjúkrahús. Morgunblaðið skrivar, at niðurlendska skipið fekk boð um at sigla ímóti landi, tí bara ein tyrlumanning var tøk. Tá so er, kann tyrlan ikki flúgva longri enn 30 fjórðingar til havs, skrivar blaðið. Lúsafundur Laksalúsin er vorðin ein so mikið stórur trupulleiki hjá norsku alivinnuni, at Lisbeth Berg­Hansen, fiskimála­ ráðharri, hevur boðsent øllum teimum týdningarmestu fyritøkunum í alivinnuni til fundar um málið. Fundurin verður hósdagin. Ráðharrin sigur við tíðindastovuna ANB, at alararnir havt munandi størri trupulleikar av laksalús í ár enn undanfarin ár, og at summastaðni hevur avlúsing ikkið givið tað ætlaða úrslitið. Tað kann koma av, at lúsin er vorðin mótstøðufør. Tí er talan um eitt álvarsmál, sum skal loysast, sigur Lisbeth Berg­Hansen við ANB. Charles Darwin Faroe Petroleum boð ar í morgun frá, at felagið er góðkent sum olju fyri støðu­ felag í Grøn landi í sambandi við fyri reik ing ar til umsøknir um leiti­ loyvi í Baffin Víkini OLJUVINNA Tíðindaskriv Leitiumsóknir skulu latast myndug leikunum í Grøn­ landi í mai mánaði 2010. Økið liggur norðan fyri Diskovíkina, har leiti­ loyv ir vórðu latin í 2007 til olju feløg so sum Cairn Energy, Chevron og Exxon. Økið, sum verður bjóð að út, er 151.358 km², og er býtt sund ur í 14 blokkar. Seinastu árini er nógvur seismikk ur skot in yvir økið. Níggju slík ar seis misk ar kann­ ing ar eru tøkar, sum fevna um 21.257 km². At Faroe Petroleum nú er góðkent sum fyri støðu­ felag, er partur av ætlanini um møgu liga at søkja um leiti loyvi í Grønlandi. Treyt i r nar í sambandi við út bjóð ing ar umfarið eru líkar teimum, sum eru gald andi í Norðsjónum. Skatt ligu viður skiftini fyri olju fram leiðslu líkjast viður skift unum í Bret­ landi og Før oy um, og verða sum heild mett at vera jalig. U.S. Geological Survey stovn urin metir, at vestur Grøn land, sum Baffin Vík in er partur av, fjalir upp til 18 milliardir tunn­ ur av olju í undirgrundini, og tað arktiska økið sum heild, ið Grønland er ein part ur, verð ur mett at fjala ein fjórð ing av heimsins kol vetn um, ið enn ikki eru funn in. Grønland er ein nattúr­ lig ur partur av vakstr ar­ øki num hjá Faroe Petrole­ um, sum fokuserar uppá olju leiting á nýggjum leið um, so sum í Føroyum og Barents havinum. Góðkent sum fyri støðu felag í Grønlandi