leygardagur 8. desember 2001síða 2

2 Nr. 238 - 8. desember 2001 Nr. 238 - 8. desember 2001 3 Fríggjamorgunin 7. desem- ber doyði Árni Olsen, aftan á stutta sjúkralegu, 79 ára gamal. Árni vaks upp í Kunoy, har mamman Elspa, saman við Jóhan Svend, lærara úr Svínoy, giftast inn í bónda- húsini og festu tey Árna- stovu. Árni giftist við Elisabeth, f. Clementsen, av Granda í Húsavík og fingu tey sam- an synirnar Jóan Eyðfinn, Klæmint, Bjarna og Sjúrða. Árni Olsen fór bert 12 ára gamal til Havnar í fram- haldsskúla og hava vit mangan skift orð um, hvussu tað var so ungur at fara heiman av bygd í skúla í eini tíð, har ferðasam- bandið ikki loyvdi heim- ferð í skúlafrí, fyri ikki um at tala í vikuskiftum. Síðani gekk leiðin – framvegis blaðungur – niður á Sorø Akademi at taka studentsprógv sum lopfjøl til akademiskan framhaldslestur. Hann gjør- dist síðani lækni, grundað á klassiskt málfrøðiligt stud- entsprógv, eitt uppruna- dannilsi, sum ríkaði hann fyri lívið – og sum vit onn- ur hava notið gott av frá hansara hond. Liðugur sum lækni hevði hann eitt strik, men greiddi so ymisk læknaarbeiði og praktiska framhaldsútbúgv- ing, inntil hann eitt drúgt tíðarskeið í fimti-árunum var kommunulækni í Vág- unum, har mong nú eldri enn umrøða hann við virð- ing. Aftan á tað fór hann við familju síni aftur niður, hesuferð at fáa sær serút- búgving innan fyri sálar- sjúkufrøði og neurologi og kundi sostatt vælútbúgvin við tvinnum serlæknagrein- um skorða undir og taka við tí veldugu avbjóðing, sum tað var at veita føroy- ingum heima og heimvend- um úr útlegd forsvarliga sálarsjúkugreining, viðgerð og røkt. Hann byrjaði saman við øðrum góðum fólkum longu áðrenn Staturin bygdi tað tá stásiliga Stats- hospitalið, seinni psykiatr- iska deild, sum stóð liðugt og fult útbygt í 1972 við umleið 100 seingjarpláss- um, tá tað var upp á tað mesta. Hann megnaði at taka afturat sær dugandi og samvitskufull samvirkafólk og stýrdi við dugnaskapi, myndugleika og hepnari hond deildini alla tíðina, til hann við evsta mark mátti fara frá fyri aldur. Og tó, so var hann aftan á fráfaring- araldur biðin um at vera av- loysari fyri yvirlækna, og í tí arbeiðinum ferðaðist hann út á bygd og legði nógv fyri, framvegis dugn- aligur og virkisfúsur hóast aldurin, og fekk hann sum pensionistur ongan fíggjar- ligan fyrimun av hesum sínum arbeiði. Sum breitt serútbúgvin og undangongumaður inn- an føroyska sálarsjúku- frøði, var Árni Olsen natt- úrliga generalist og tó sam- stundis serkønur um ein háls. Hann var hámettur og virdur av starvsfelagnum so væl her sum uttanlanda, og hjá okkum her á psykiatr- isku deild gjørdist hann yvirfyri so væl starvsfólki, sum brúkarum, ímyndum av einum húsfaðiri, har tað leingi var vanligt, at fólk søgdu seg annaðhvørt ar- beiða hjá ella »liggja hjá« Árna Olsen. Hann sepnti fakliga og menniskjansliga sæð ótrúl- iga víða, las nógv og helst seg ajour við øllum tí nýggja innan psykiatri, og samstundis hevði hann for- mat til at vera opin fyri nýggjum intrivum. Tað gav at bíta, tá eg sjálvur beyð mær framat innan føroyska sálarsjúku- frøði. Hann lat allar hurðar upp fyri mær og var hin ósvikaligi lærumeistari, vegleiðarin og samhalds- fasti vinurin fyri lívið. Stuðlandi og altíð hollur í ráðum, men á ein kompet- entan og samstundis lítil- lætnan hátt, sum bert fáum er beskorið. Ongantíð varð ein niðurgjørdur ella slept- ur upp á fjall í mistøkum. Hann dugdi meistarliga væl, og trúgvur móti sínum klassiska dannilsi, at brúka sokratiskan samskiftis- og frálæruhátt. Tú hugsaði og segði kanska okkurt illa umhugs- að og fekst frá honum bert til aftursvar: »jú, jú, so sig- ur ella heldur tú«! og so vitsti ein straks, at hugsanin var verd eina umafturhugs- an. Undirritaði fekk ta lívs- eydnu at samvirka við Árna í yvir 20 ár. Tað var hjá okkum øllum verandi á psykiatrisku deild stórur saknur á honum, hóast fólk sjálvsagt koma í mans stað. Fyri meg gjørdist sakn- urin ómissiligur, bæði fak- liga, samstarvsliga og pers- ónliga – vit fingu jú mestu mandómsár til arbeiðis saman og var ongantíð øvugt orð av týdningi okk- ara millum. Í eini arbeiðsverð, har psykologar vanliga vóru illa sæddir, gjørdist tað mær ein forrættur at fáa Árna Olsen og Hera Berg, sála, sum fyristøðufólk, vegleiðarar og gubbar. Teir høvdu format til at vera opnir fyri nýggjum og øðr- vísi. Eisini privat hugsaði Árni og familja hansara um meg og okkum í familjuni eins og gomlu arbeiðsfelag- um á psykiatrisku deild – eisini aftan á, at Árni var faren endaliga frá, fyri 10 árum síðani. Tískil vil eg nú við deyða Árna Olsens, saman við míni familju – og hugsi eg øllum fyrrverandi so væl sum núverandi starvsfólk- um á psykiatrisku deild – í takklæti lýsa frið yvir minnið um Árna Olsen, yvirlækna, samstundis sum vit sýna samkenslu við konu og synum við familju. Hann var eisini so góður við tey øll og tey við hann. Føroya land hevur fostr- að og fostrar enn, úrmæl- ingar, bæði menn og kvinn- ur innan handans og andans verk, og millum tey og teirra telist vissuliga Árni Olsen, sáli. Takk fyri lívið saman við tær, og hvíl nú í friði – okkara alra góði Árni Olsen. EyJo/tsj Minningarorð yvir Árna Olsen, yvirlækna Um eina góða viku setur Kaupthing Føroyar á stovn nýtt íløgufelag FÍGGJAR- MARKNAÐUR Jákup Mørk Í nýggjatu útgávuni av Útlit og Rák, skrivar Kaupthing, at felagið nú fer at seta á stovn nýtt íløgufelag. Nýggja felagið fær heitið, Lánsbrøv í DKK. Íløgufelagið Eitt íløgufelag er eitt felag, sum savnar kapitalinnskot frá fleiri íleggjarum, soleið- is at hesi øll fáa teir stór- driftsfyrimunir, sum annars ikki eru gjørligir uttan so, at talan er um veruliga stór innskot. Á hendan hátt hava eisini smærri íleggjarar møgu- leika at koma við í eina størri eind, soleiðis at tað verður gjørligt at spjaða íløgurnar yvir fleiri sløg av virðisbrøvum, og hetta gev- ur so aftur tann fyrimunin, at samlaði vágin fyri íløg- una gerst minni. Minni vága Tað er 32 ára gamli Hans Peter Clementsen, sum annars hevur verið hjá Kaupthing síðani stovnan- ina, ið er settur sum ognar- røkil hjá nýggja felagnum. Í starvsheitinum liggur sjálvandi tað, at hann skal viðlíkahalda og helst betra um tær ognir, sum eru í fel- agnum, tó at hesar ikki eru av nøkrum fysiskum slag. Um avgerðina at stovna nýggju deildina sigur Hans Peter, at hann sær hetta sum ein náttúrlig menning av virkseminum hjá Kaupthing. – Áðrenn Kaupthing kom á marknaðin, hevði vanligi føroyingurin sum so bert ein uppsparingarmøgu- leika. Hann kundi seta pen- ingin á bók í peningastovn- unum. – Síðani er so ein nýggjur møguleiki komin við al- tjóða partabrøvunum, sum Kaupthing hevur fingist við, men ímillum hesar møguleikar eru so eisini lánsbrøv, og nú lata vit so eisini upp fyri hesum. Um fyrimunirnar við at gera íløgur í lánsbrøv held- ur enn partabrøv sigur Hans Peter, at størsti mun- urin er í váganum fyri íløg- uni. – Lánsbrøv hava jú tann fyrimunin, at íleggjarin alt- íð er vísur í at fáa eina rentutilskriving, sum er støðug, og hóast kursurin kann sveiggja nakað, so veitir staturin trygd fyri, at tá lánsbrøvini eina ferð verða innfríað, hendir hetta til kurs 100. – At íløgan á hendan hátt er tryggari, merkir so eisini hinvegin, at møguleikarnir fyri munandi vinningi eru nakað minni, enn teir eru við partabrøvum. Rentan á lánsbrøvum er jú fastløgd frammanundan, meðan av- kastið á partabrøv eru tengd at, hvussu tað gongst einstøku fyritøkunum. Tað er eingin loyna, at fallið á partabrævamarkn- aðinum hevur veirð stórt seinastu tíðina, tó at upp- svingið hevur verið sera stórt seinasta góða mánað- in. Vit spurdu eisini Hans Peter, um hetta ikki var við til at gera lánsbrøvini meira áhugaverd. – Tað er rætt, at parta- brævamarknaðurin ikki var so góður í fjør. Amerik- anski búskapurin hevði tað ikki so gott, og tí minkaðu vísitølini nógv kring heim- in. – Avleiðingin av hesum hevur so verið, at miðbank- arnir báðu megin Atlants- havið hava lækkað rentuna sera nógv, og tá so er, so gerast lánsbrøvini eyka áhugaverd, tí rentan har er føst. Hyggur tú til dømis eftir peningastovnunum, so ber í dag illa til at fáa meira enn 3,6% í rentu, meðan lánsbrøv kanska geva upp ímóti 8%. Her er jú greiður munur á, hvønn vinning íleggjarin hevur. Føroyingar venja seg Hóast hetta við íløgufeløg- unum er rættiliga nýtt í Før- oyum, so tykist Hans Peter kortini at láta væl at gongd- ini. – Eg haldi, at føroyingar nú eru um at venja seg við hetta slagið av íløgum. At hetta er ein nýggjur háttur at spara saman uppá, og hóast sveiggini á eitt nú partabrævamarknaðinum hava verið stór, so duga fólk eisini at síggja hetta sum eina langsiktaða íløgu. – Tað hevur fyrst og fremst verið hetta, sum hevur skumpað undir skrá- setingina av nýggja felagn- um, tí vit meta sum sagt, at tørvur er eisini á hesum íløgumøguleikanum. Nýggja íløgufelagið byrj- ar formliga virki sítt hin 17. desember, og fram til fríggjadagin komandi kunnu íleggjarar nýtekna pening í felagnum uttan fyrisitingarkostnað av nøkrum slag. Tekningin av hesum kann fara fram bæði hjá Kaupthing Føroyar og hjá Føroya Sparikassa. Nýtt føroyskt íløgufelag – Lánsbrøv hava jú tann fyrimunin, at íleggjarin altíð er vísur í at fáa eina rentutilskriving, sum er støðug, sigur leiðain av nýggja íløgufelagnum hjá Kaupthing Mynd: Jonhard Hammer C M Y K 3 2