fríggjadagur 18. desember 2009síða 30

30 Nr. 243 - 18. desember 2009 tíðindi Sum sagt var í fyrstu greinini um veður­ lags fundi n fyri tveim un vikum síðan, so hev ur COP15 verð ið merkt av tak­ tikki og nerva spæli á hægsta stigi, og nú hevur seinasta nátt in verið brúkt at royna at fáa eina sem ju. Í morgun hava stjórnar leiðarar fingu eitt semju upp­ skot, sum skal fáa heim in at samstarva um at loysa hesa stór avbjóðing, eitt semju­ uppskot sum skal tryggja at hitin ikki veksur meir enn tvey hitastig og at ídnað ar­ lond ini binda seg til ein grunn sum í 2020 veitir 100 mia. Dollar­ ar árliga til grøna menn ing í triða­ heims lond unum cop15 Bogi Eliasen cand.scient.pol Vánirnar til fundin hava verið nógvar og stórar, men áhugamálini hjá luttakandi lond unum hava eisini verið ymisk. Vónin hjá teimum sum halda at okkurt má gerast við veður lags broy t­ ing ar nar hevur verið, at felags málið saman við globalu sam­ og tilvitskuni fekk hendan fundin at gerast til eina søgulig sem­ ju um alheims samstarv at loysa ein trupulleika til gagns fyri allan heimin, og har øll geva sítt íkast. Formansskapurin dumpaði Tað er lítl ivi um at danska samráðingarleiðslan ikki megn aði sína uppgávu til ful nar. Afturat eru ábend­ ing ar um, at klandrið mill­ um Forsætismálaráðið og Um hvørvismálaráðið elvdi til at Connie Hedegaard bleiv sett frá og sett aftur í sess in sum forseti fyri COP15. Síðan hava vit sæð, at stóru og týdn ing ar­ mestu londini samráðast utta num COP 15 for mann­ sk apin. Fundin í nátt mill­ um umleið 25 lond hevur Sarkozy tikið stig til og Baroso hevur stuðlað. Fyri­ mun urin fyri Connie Hede­ gaard kann tó verða, at hon um fáar dagar umboðar ES á veðurlagsøkinum, og tí kann setast í samband við ES lyftir. Stuðul Størsta ósemjan er helst pen inga parturin av veður­ lags pakkanum, nevniliga stuðul in frá ídnaðar lond­ unum til menningarlondini. ES kom beinavegin við ein­ um útspæli um stuðul á fram til 2012, altso restina av Kyotosáttmálaskeiðnum, so kallaði stuttskygdaða stuðul s model lið. USA Í gjár legði amerikanski uttan ríkisráðharrin Hillary Clin t on fram eitt uppskot um ein grunn, fíggjaðan við 100 mia dolllarar árliga til í 2020 frá fyrsta heimi­ num til triðja heimin, sum skal verða langskygdaða loysn in. Tað byrjar at líkj­ ast eini upphædd sum part­ ar nir kunnu liva við, hóast hetta er nógv minni enn G77 londini hava kravt. Men hvør skal koma við pengu num, hvussu hesir peng ar skulu brúkast og hvør skal býta pengarnar út er tað stór ósemja um. Tað er eingin ivi um, at talan her er um so stórar upp­ hæddir, at tað gevur vald at kunna stýra hesum pengum. Tí er hetta eisini ein stað­ fest ing av, at veður lags av­ talan skal síggjast sum ein partur av tilgongdini at finna nýggju valds javn vág­ ina í heiminum. Hetta er ein samrunnin partur av at hava eina nýggja alheims bú skap arskipan, sum ikki minni enn tveir G20 fundir hava sett á ovastu altjóða polit isku dagsskrá. Nýggir vinnukarmar Avtalan, sum skal koma á veður lagsøkinum frá 2012, fer at hava ávirkan á vinnu­ karmar. Talan er m.a. um tálman av útláti, um keyp og sølu av útlátskvotum, um altjóða eftirlit við útláti inni í londum, um stuðul til menning av grønari vinnu í menningarlondum og, sum sagt, valdið á einum stórum al tjóða pengatanga, sum hev ur valdið at stýra hvørji lond og hvat slag av grønari vin nu skal mennast í menn­ ingar londunum, og tryggja at pengarnir verða rætt nýtt ir. Eisini skal avtalan finna ein lykil til krøvini, íð setast skulu til ávíkavist ídnað ar lond og menn ing ar­ lond og ikki minst verða so leið is, at vinnugeirar kunnu liva við treytunum, sum settar verða. Kina og USA avgerða Sum flestu mettu undan fundi num, so eru tað serliga Kina og USA sum skulu semj ast. Burtursæð frá nervar spælinum um hvat av lond unum skal fáa bestu rela t ivu karmar í hesi av talu, so er talan um tvey lond, ið hava serliga trupult at góðtaka altjóða eftirlit av egnum landi. Ídnaðarlondini hava stut­ skygt eisini tann trupul leik­ an, at tey mitt í eini kreppu­ tíð skulu binda seg at brúka pengar til menning av triðja heiminum . Tað kann skjótt skapa ónøgd og polit­ iskar tvørleikar at seta semju na í verk. Men júst hesin trupulleikin er part­ vís fluttur langt fram við at tosað um 2020 til at fáa fulla upphædd í grunnin, og at arbeiða við eini upp­ hædd sum øll ídnað ar lond­ ini uttan trupulleikar meg­ na restina av Kyoto sátt­ mál a skeiðnum. Seinastu søgur nar seint fyrrapart ben da á, at tað verður ein vána lig avtala uttan nøkur klár mál, sum er eitt stórt vón brot. Men var tað nakar sum ivað ist í, at Kina hevur fing ið ein sera týdn ing ar­ mikl an leiklut í heiminum, so hava tey nú fingið sjón fyri søgn. COP15 - Bjargast heimurin í dag? Heimurin bíðar eftir Barrack Obama. Ein veðurlagsavtala uttan USA er einki verd og Obama verður mettur sum tann einast, sum kann savna heimsins leiðarar at taka ein avgerð, um at fáa eina skipan fyri at tálma avleiðingum av veðurlagsbroytingunum Wen Jibao, kinverski forsætismálaráðharrin hevur avgerðandi ávirkan á hvussu søguliga stór dagsins veðurlagsavtala verður. Kina hevur bæði heimsins størsta útlat og nógvar milliónir fólk í djúpasta fátaækratdømi