mikudagur 23. desember 2009síða 9

9 tíðindi Nr. 246 - 23. desember 2009 At landið hevur knappar 800 milli­ ónir í undirskoti í eitt ár er eingin katastrofa. Men tað er ein trupulleiki, at politiska skipanin ikki er før fyri at gjøgnumføra nakrar reformar, sum skulu fremjast, um kreppan ikki skal gerast varandi. Tað meta tveir búskaparfrøðingar Fíggjarlógin Heini í Skorini heini_skorini@yahoo.com - Størsta hóttanin ímóti før- oyska búskapinum er, at pol­itiska skipanin ikki megnar at gjøgnumføra neyð­ugar reformar. Orð­ini eigur Jóannes Jac- obsen, búskaparfrøð­ingur og fyrrverandi skrivari í Búskaparráð­num. Meginpartin av árinum hevur l­øgmað­ur og hansara samgonga tosað­ um reform- ar og um bygnað­arl­igar sparingar í al­menna sektor- inum. Og við­ tí sonevnda ól­avsøkuuppskotinum royndi samgongan í summar at binda seg til­ nøkur spari- til­tøk, sum skul­du minka um stóra undirskotið­ á fíggj- arl­ógini. Men tá fíggjarl­ógin fyri 2010 l­eygardagin varð­ sam- tykt í tinginum við­ einum undirskoti uppá knappar 800 mil­l­iónir, vóru at kal­l­a ongir størri reformar gjøgn- umførdir. Í stað­in var tann væl­kendi pl­enukl­ipparin tik- in fram, og samgongan skarvað­i mil­l­um 0,75 og tvey prosent av øl­l­um rakstrarútreið­sl­um. Neyðloysn - At taka pl­enukl­ipparan fram í evsta tíma er ein neyð­l­oysn, tí samgongan ikki maktar at gjøgnumføra nakrar reformar. Tað­ l­oysir ongar trupul­l­eikar í l­ongd- ini, hel­dur Jóannes Jacob- sen, búskaparfrøð­ingur. Sambært honum eru knappar 800 mil­l­iónir í undirskoti eingin katastrofa í einum ári, tá al­l­ur heimurin er í kreppu. Føroyar hava eitt høgt kredittvirð­i og l­ítl­a skul­d, og tí kunnu vit her og nú út at l­æna pengar uttan trupul­l­eikar. Men hetta gongur ikki í fl­eiri ár, og tað­ vekir sambært Jóannesi Jacobsen ampa, at pol­itiska skipanin ikki megnar at gjøgnumføra sjál­vt teir minstu reformarnar, sum í l­ongdini kunnu minka um útreið­sl­urnar hjá l­andskass- anum. - Bara sovorð­in smáting sum pensjónsreformurin og ætl­anin um at l­eggja inn- tøkutrygdina hjá fiskimonn- um út á arbeið­smarknað­in vísa seg at vera trupul­ at fáa ígjøgnum. Um ein pol­itisk skipan ikki megnar at real­is- era nakrar so smáar reform- ar, hvussu so við­ teimum stóru?, spyr Jóannes Jacob- sen, sum fyri stuttum hevur stað­ið­ eina Ph.D-ritgerð­ á Københavns Universitet. Við­ stórum reformum sip- ar hann fyrst og fremst til­ fiskivinnuna, men eisini til­ rational­iseringar í t.d. sjúkra- húsverkinum og skúl­a- verkinum, so vit fáa færri og størri eindir. Ein tanki, sum rebel­l­urin í Sambandsfl­okk- inum, Magni Laksáfoss, eisini hevur tosað­ um. - Tað­ finst eingin pol­itisk- ur reformur, sum onkur sam- fel­agsból­kur ikki fær il­t í reyvina av. Men pol­itikarar- nir tykjast so bangnir fyri at gera okkurt ópopul­ert, at l­ít- ið­ og einki kemur burturúr. Tað­ er tann heil­t stóri búskap- arpol­itiski trupul­l­eikin, hel­d- ur Jóannes Jacobsen. Tað bygnaðarliga hallið Eitt hugtak, sum hevur ging- ið­ aftur í kjakinum um fíggj- arl­ógina, er »tað­ bygnað­ar- l­iga hal­l­ið­«, sum merkir, at vit eisini hava undirskot tey árini, sum eru með­al­ el­l­a normal­. Sambært Búskapar- ráð­num er tað­ bygnað­arl­iga hal­l­ið­ í Føroyum mil­l­um 350 og 400 mil­l­iónir, með­an hinar 400 mil­l­iónirnar stand- ast av nið­urgongdini í búskapinum annars. Við­ øð­rum orð­um tjena vit minni í góð­um tíð­um, enn vit missa í ringum tíð­um, tí permanentu útreið­sl­urnar eru ov stórar í mun til­ inn- tøkurnar. Tí mugu nakrir reformar fremjast, sum rudda burtur tað­ bygnað­ar- l­iga hal­l­ið­, og sum kunnu fáa javnvág í roknskapin. Mal­an Johansen, búskap- arfrøð­ingur á Virð­isbræva- marknað­i Føroya, hel­dur eisini, at størsti trupul­l­eikin her og nú er vantandi pol­it- iski vil­jin til­ at minka um tað­ bygnað­arl­iga hal­l­ið­. - Vit kunnu kl­ára eitt hal­l­ uppá 800 mil­l­iónir her og nú, men tað­ gongur ikki fl­eiri ár á rað­. Um núverandi nið­urtúrur ikki skal­ gerast ein varandi kreppa, mugu pol­itikararnir tora at gjøgn- umføra nøkur sparitil­tøk, og tað­ hevur pol­itiska skip- anin ikki megnað­ í hesum umfarinum, hel­dur Mal­an Johansen. Politiskt máttloysi Hon metir, at tann sonevnda “pl­enukl­ipparametodan” er eitt tekin um, at pol­itikarar- nir ikki tora at taka stórar avgerð­ir. Ikki tora at stýra, sum teir annars eru val­dir til­ at gera. Og nú fer tíð­in at ganga undan í hesum val­- skeið­inum. - Tað­ besta tíð­arskeið­ið­ at fremja stórar reformar er í fyrru hál­vu av einum val­- skeið­i. Men nú eru vit kom- in í hel­vt, og jú nærri vit koma einum val­i, jú verri verð­ur at gjøgnumføra stór sparitil­tøk, hel­dur Mal­an Johansen. Sambært henni vóru ætl­að­u sparitil­tøkini í ól­avsøkupakkanum eitt pos- itivt tekin um ein pol­itiskan vil­ja til­ at minka um al­mennu útreið­sl­urnar. - Tí var tað­ stórt spel­l­, at samgongan einki megnað­i kortini, tá fíggjarl­ógin so endil­iga varð­ stemmað­ ígjøgnum. Tí jú l­ongri vit bíð­a, jú ógvusl­igari verð­a inntrivini, tá vit einaferð­ eru kroyst til­ at spara, og tað­ kenna vit al­t ov væl­ til­, sigur Mal­an Johansen og sipar til­ kreppuna í nítiárun- um, tá knøpp tíggju prosent rýmdu av l­andinum. Framtíð­in fer við­ øð­rum orð­um at krevja pol­itiska handl­ing, sum samgongan ikki megnað­i í hesum umfarinum. Fíggjarlógin er politiskt máttloysi Leygardagin var fíggjarlógin fyri 2010 samtykt, og búskaparfrøðingar geva ikki løgmanni og politisku leiðsluni góð skoðsmál. Eitt undirskot uppá knappar 800 milliónir gongur í eitt ár, men fyrr ella seinni mugu politisku reformarnir koma, siga Malan Johansen og Jóannes Jacobsen, búskaparfrøðingar Nýggjar yrkingar frá Chr. Fróða Djurhuus »Nú syngur áin« er heitið­ á nýggjum yrkingasavni hjá Christian Fróð­a Djurhuus. ì savninum eru 20 yrkingar um at l­iva og yrkja, um gl­eð­i og undran við­ l­ívinum, men eisini um tungar l­øtur, har ivi og ófrið­ur níva sinnið­. Tematiskt snarar savnið­ kring tíð­ina, bæð­i sum ímyndandi árstíð­ir og sum l­ivað­ l­ív. »Nú syngur áin« er givin út á egnum forl­agi og fæst í bókabúð­unum.