týsdagur 12. januar 2010síða 5

5 tíðindi Nr. 7 - 12. januar 2010 TilTøk ímóTi krabbameini Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Tað er bara tríggir mánaðir síðani, at landstýrið almanna­ kunngjørdi eina víðfevnda ætlan fyri, hvussu bøtast skuldi um viðgerðina av føroyskum sjúklingum við krabbameini. Men longu nú er tað greitt, at ætlanin verður ikki sett í verk, sum ætlað. Ein bólkur sat í eitt heilt ár og orðaði eina víðfevnda krabbameinsælan fyri Føroyar og í oktober í fjør varð hendan ætlanin handað landsstýrinum. Bólkurin mælir til at seta eina ørgrynnu av tiltøkum í verk, bæði tiltøk sum kosta nógvan pening og tiltøk, sum onki kosta. Hesi tiltøkini skuldu set­ ast í verk í einum trý ára tíð­ arskeiði, so at í 2012 skuldi øll ætlanin verða sett í verk. Sostatt skuldu eisini fleiri tiltøk setast í verk í ár. Men í fíggjarlógini fyri í ár sæst, at ”ongin játtan er til verkætlanir í 2010” Nógv tiltøk mugu víkja Aksel V. Johannesen, lands­ stýrismaður í heilsumálum ásannar, at eisini krabba­ meinsætlanin má víkja fyri teimum sparingum, sum eru gjørdar í almenna rakstr­ inum. Men hann leggur kortini dent á, at ætlanin er alt ann­ að enn slept og at nøkur av teimum tiltøkum, sum mælt verður til at seta í verk í ár, eisini verða sett í verk í ár. Her er bæði talan um til­ tøk, sum kosta rættiliga nógv, men ikki minst er tal­ an um tey tiltøk, sum onki kosta. Sum vit nevndu í Sosial­ inum í gjár, hevur hann longu tikið stig til at seta lóg í gildi, sum ger tað ólóg­ ligt hjá ungum undir 18 ár at keypa sær sólviðgerðir. Tað er eitt av tilmælunum, sum krabbameinsbólkurin mælir til at seta í verk í ár. Fylgja dýrum tilmæli Annars mælir arbeiðsbólk­ urin eisini til at keypa nýggj­ an MR skannara, nýggjan CT skannara og nýggjan mammograf hesi næstu trý árini. ­ Hetta eru stórar íløgur, sum samstundis eru tey heilt dýru tilmælini í krabba­ meinsætlanini og hesum til­ mælunum ætla vit at fylgja, sigur Aksel V. Johannesen. Í hesum sambandi eru 10 milliónir krónur settar av til ein nýggjan CT skannara í ár, leggur hann afturat. Hann hevur somuleiðis tikið stig til at útbúgva fleiri kommunulæknar, sum eisini er eitt tilmæli í krabba­ meinsætlanini. Hann sigur, at higartil hava vit havt ein lækna um árið, sum er farin undir útbúgving sum kommunu­ lækni, men í ár verða tað fýra, so tað metir hann avgjørt er eitt framstig. Halda í oyruni á Aksel Men eitt tað fyrsta, hann fer at gera nú í hesum mánaði, er at fylgja einum øðrum til­ mæli um at seta ein tvørfak­ ligan krabbameins­stýris­ bólk, sum skal ráðgeva lands­ stýrismanninum í heilsumál­ um í málum, sum hava við krabbamein at gera. Bólkurin skal eisini fylgja við, at til­ mælini í krabbameinsætlanini verða sett í verk. ­ Hetta er ein bólkur, sum skal halda í oyruni á polit­ isku skipanini fyri at siga tað soleiðis og tí haldi eg, at tað hevur stóran týdning at fáa hann settan so skjótt sum gjørligt, sigur Aksel V. Johannesen. Hinvegin staðfestir hann, at tiltikna sláimaskinan hjá samgongin var eisini fram­ við í heilsuverkinum, sum hevur mist 0,75% av játtan­ ini, eins og aðrir kjarnu­ stovnar í samfelgnum, ímeð­ an aðrir stovnar mistu 2%. Sostatt er raksturin í heilsuverkinum ikki upps­ stigaður í ár og av tí sama verður tórført at fara undir nakað serligt av nýggjum tiltøkum. ­ Tí verður tórført at seta onnur tiltøk í verk, sum kostar pengar, uttan at fígg­ ing kann finnast til tað inn­ anfyri fíggjarligu karmar­ nar, sum longu eru lagdir. Men hann kann heldur ikki lovað at tey tiltøk, sum einki kosta, fara at vera sett í verk í ár. ­ Tað veldst eisini um, hvørja umsitingarliga og starvsfólkaligu orku, vit hava til at seta hesi tiltøkini í verk. Tí dugir hann ikki at siga akkurát, hvørji av tilmælun­ um verða sett í verk og, hvørji mugu bíða. Annars sigur Aksel V. Johannesen, at ætlanin er eisini at hava eitt aðalorða­ skifti í Løgtinginum um krabbameinsætlanina. Umsitingin í heilsumála­ ráðnum er farin at fyrireika uppleggið til eitt slíkt aðalorðaskifti og Aksel V. Johannesen væntar, at tað verður longu í næsta mán­ aði, at tað orðaskifti verður og tá fáa tinglimir so høvi til at siga sína hugsan um framtíðar krabbameinsvið­ gerðina í Føroyum. Eitt av teimum heilt dýru tilmælunum í víðfevndu krabbameinsætlanini, er at útvega ein nýggjan, framkomnan CT skannara og tað tilmælið verður fylgt í ár, sigur Aksel V. Johannesen. Men sum fíggjarliga støðan er í løtuni, mugu fleiri onnur tilmæli bíða, leggur hann afturat Tiltøk ímóti krabba- meini mugu víkja fyri sparingum Írar syngja Mrs Robinson Tað gamla lagið hjá Simon og Garfunkel er komið aftur til heiður og æru í Norðurírlandi, nú landsins fyrstiráðharri noyddist frá, tí kona hansara hevði verið honum ótrúgv og harafturat misbrúkt sína støðu sum tinglimur til egnan fyrimun. Peter Robinson kunngjørdi í gjár, at hann fer úr ráðharrastarvinum fyribils. Konan, Iris Robinson, hevur longu sagt tingsessin frá sær og er farin í viðgerð fyri sálarligar trupulleikar. Gølan tók seg upp, tá tað kom fram, at tann 61 ára gamla Iris Robinson hevði havt kynsligt samband við ein 19 ára gamlan mann. Harafturat hevði hon útvegað honum 400.000 krónur, so hann kundi keypa eina matstovu, og sjálv hevði hon fingið 40.000 krónur burturúr. Estland nærkast evruni Estland verður aftir øllum at døma tað næsta landið, sum fær sær evruna til gjaldoyra. Tað sigur Olli Rehn, sum fyrsta dagin tekur við starvinum sum búskapar­ og gjaldoyrakommiserur hjá ES. Rehn sigur, at í vár fer ES­ nevndin at taka støðu til, um Estland lýkur treytirnar fyri at sleppa upp í evrusamstarvið. Verður úrslitið jaligt, kann landið skifta gjaldoyra í 2011. Eygleiðarar siga, at tað ætlaða gjaldoyraskiftið fer væntandi at fáa fleiri útlendskar íløgur til Estlands. Higartil hava 16 lond valt at brúka evruna sum gjaldoyra. Kostar 20 milliónir um árið Bólkurin, sum hevur gjørt krabbameinsætlanina, sigur, at tey tiltøk, hann hevur mælt til at seta í verk, fara at kosta einar 20 milliónir í rakstrarútreiðslum um árið. Harafturat koma nakrar eingangs útreiðslur. Men summar av útreiðslunum liggja uttanfyri heilsu­ verkið, eitt nú í heimatænastuni, sum tey mæla til at styrkja, so at sjúklingar í størri mun kunnu fáa røkt og linnandi viðgerð heima. Hetta er ein útreiðsla, sum er mett til 4,5 milliónir um árið. Annars metir bólkurin, at tørvur verður á góðum 27 milliónum krónum til íløgur í ymsa útgerð hesi næstu trý árini. Sostatt verður tørvur á 9­10 milliónum krónum um árið til tól og sum tað sæst í hinari greinini, eru so tær fyrstu 10 milliónirnar játtaðar í ár til ein nýggjan, framkomnan CT skannara. Tað er longu nú greitt, at víðfevnda krabbameinsætlanin, sum varð kunngjørd í heyst, verður ikki sett í verk so skjótt, sum ætlanin var