mikudagur 15. mars 2000síða 2

EDVARD JOENSEN Føroysku sjúkrabilarnir eru í so ringum standi, at støðan ikki kann góðtakast longur, siga keldur, sum standa sjúkrahúsverkinum nær. Mánadagin kom ein sløkk- iliðsbilur úr Eysturoynni við einum bili á lastini og ein- um hangandi afturút. Annar var sjúkrabilur, meðan hin var ein bilur, hjá Lands- sjúkrahúsinum, sum brúktur verður til aðrar tænastur. Keldur okkara ynskja ikki alment at leggja navn til upplýsingarnar, men blað- maðurin kennir samleika teirra og kann vátta, at tær eru álítandi. Tíðindablaðið Sosialurin hevur fingið at vita, at bil- arnir eru í so ringum standi, at teir, sum koyra við teim- um, ikki eru vísir í, at teir uttan trupulleikar vinna upp aftur hús, tá teir eru úti í flutningsørindum. Og tað er jú beinleiðis vandamikið, tá hugsað verður um, at teir eru ætlaðir at bjarga mann- alívum. Har tað eru minutt- irnir, sum telja. Tá er tað jú beinleiðis lívshættisligt, at bilarnar steðga upp, meðan teir eru til arbeiðis. Ein kelda okkara veit at siga, at mánadagin vóru tríggir sjúkrabilar á verkstaði. Sagt verður, at samstund- is sum pengar verða brúktir til tilbúgvingarætlan fyri oljuvinnuna, sum annars er í fínasta lagi, gloyma vit púra at halda okkara egna sjúkraflutning viðlíka. Bil- arnir, sum í dag eru til taks, eru gamlir og niðurslitnir. Ikki bara í Havn og í Eyst- uroynni, men eisini á Sand- oynni og í Vágum. Í Klaksvík eru støðan heldur ikki betri enn góð. Heri Ellingsgaard, fyristøð- umaður á Klaksvíkar Sjúkr- ahúsi, sigur, at teirra bilar eru umleið 10 ára gamlir og treingja álvarsliga til at verða skiftir út. Klaksvíkar Sjúkrahús fær eisini ein nýggjan bil í hes- um árinum. Tað eru tey heilt einfalt noydd til, sigur fyri- støðumaðurin, tí teir báðir gomlu bilarnir eru vorðnir ov dýrir at halda. Klaksvík- ar Sjúkrahús keypti ein nýggjan bil fyri umleið 10 Sjúkir sjúkrabilar Føroysku sjúkrabilarnir eru í so ringum standi, at summir klára ikki altíð at koyra sjálvir. Mánadagin vóru tveir bilar sleipaðir heim aftur samstundis árum síðan, og seinni ein brúktan, sum var á leið javn- gamal við hin, tey høvdu. Tað er ein prioriterings- spurningur, sigur Heri Ell- ingsgaard. Alt ov lítið verð- ur sett av til at reka sjúkra- húsverkið fyri, og so má veljast. Ella serliga veljast frá. Og har hava bilarnir so bøtt í fleiri ár. Í grannalondum okkara høvdu hesir sjúkrabilarnir langt síðan verið settir fyri aldur. Og í øllum førum ver- ið avlagdir sum neyðsenda- akfør. Bæði í Danmark og Svøríki hava teir tann poli- tikk, at tá bilurin nærkast teimum trimum árunum, verður hann ikki brúktur til neyðsendarferðir meira. Men eins og vanligt hevur verið við fiskiskipum, hava føroyingar keypt brúktar, svenskar sjúkrabilar bíliga, tá sviar hava sett teir. Ein kelda, Sosialurin hev- ur tosað við, heldur, at tað var ikki meira enn natúrligt, at føroyska sjúkrahúsverkið átti eina konto, sum burtur av var til at keypa sjúkra- bilar fyri. Ein bilur um árið hevði verið rímiliga pass- andi, sigur kelda okkara, sum hevur skil á slíkum. Tað kundi verið gjørt við eini hálvari millión árliga á fíggjarlógini. So mikið - ella lítið - fyri ta trygdina. Heri Ellingsgaard, fyri- støðumaður á Klaksvíkar Sjúkrahúsi, er samdur við ónevndu kelduni í, at vit átt- ur at brúkt ta hálvu millión- ina árliga til at skift bilarnar regluliga út. Føroysku sjúkrabilarnir eru gamli og í vánaligum standi Sjúkrabilarnir eru í so ringum standi, at teir, sum koyra við teimum, ikki eru vísir í, at teir uttan trupul- leikar vinna upp aftur hús, tá teir eru úti í flutnings- ørindum. Sjúkrabilurin á myndini verður ikki brúktur longur 11 leiðarar úr føroyskum fyritøkum og stovnum vóru á vitjan herfyri í Silicon Valley, fyri at kunna seg um menningina innan int- ernetið og KT vinnur sum heild, skrivar Vinnuhúsið Drívmegin aftanfyri vøksturin i heimsbúskapi- num komandi árini verður í stóran mun internetið. Hesin nýggi samskiftis- miðil fer at broyta lívið hjá tí einstaka, vinnu og sam- felag, og byltingarnar fara at hava við sær eitt ótal av møguleikum. Fremstur í menningini av internet og kunningartøkni er ídnaður- in í California — og menn- ingin gongur við fúkandi ferð. Henda staðfesting var ein av orsøkunum til, at 11 leiðarar úr føroyskum fyri- tøkum og stovnum vóru á vitjan herfyri í Silicon Vall- ey, fyri at kunna seg um menningina innan internet- ið og KT vinnur sum heild. Harumframt vildi ferðalag- ið kunna seg um strategisk leiðsluviðurskifti, m.a. inn- an innovation (nýskapan) og networking (netbygnað- arsamstarv). Frá ferðalagnum frættist, at ferðin var sera væleydn- að. Vitjað var á bæði størri fyritøkum, t.d. Oracle og Hewlett-Packard, og á smærri fyritøkum, sum ant- in hava virkað í nøkur ár ella eru undir stovnan. Eis- Vitjað Silicon Valley ini vitjaði ferðalagið Stan- ford University, fyri at fáa innlit í hvussu útbúgving og gransking samstarva við KT vinnuna um ný- skapan og menning. Ein týðandi liður í vinnu- menningini í Silicon Valley er vágafúsur kapitalur, bæði frá privatum íleggjar- um og frá framtaksfeløg- um. Í hesum sambandi var partabrævamarknaður ein nattúrligur liður í at fáa til vega fígging til fyritøkur. Føroyska ferðalagi fekk eisini høvi til at verða við í einum rundborðskjaki við vinnulívsfólk í Silicon Vall- ey um viðurskifti innan KT og KT vinnumøgleikar í Føroyum. Víst var m.a á, at stórur tørvur er á arbeiðs- megi í Silicon Valley øki- num, og í fleiri førum sam- starva fyritøkur i California við KT veitarar í Europa og Asiu yvir internetið. Sonevndu »dot-com« fyri- tøkurnar, sum fáast við keyp og sølu á interneti- num, verða spáddar stórar vakstrarmøguleikar fram- tíðini. Hóast føroyskt vinn- uliv í dag er við í menn- ingini á hesum øki, so var ferðin ein kveikjan til, hvussu føroyingar í enn størri mun kunna gangn- nýta møguleikarnar innan KT og verða við í hesi al- tjóða menning. Ferðin var samskipa av TK Stovuni. 3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 52 - 15. mars 2000 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Høgni Mohr Yngd: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: Sosialurin Sosialurin Oddagrein Politikkur ella glantrileikur Leiktjøldini eru drigin frá, og glantrileikur verður aftur sýndur á leikpalli Føroya. Tríggir høvuðs- leikarar eru á pallinum á hesum sinni, men statistarnir eru fleiri í tali. Hóast eitt sindur bleikur og afturhaldandi hevur Signar á Brúnni ein týðandi leiklut, men verpur kortini ikki gull- egg. Sum landsstýrismaður í undirvísingarmálum kann hann ikki siga annað enn, at hann skilir støðuna hjá Lærarafelagnum. Tað segði hann við Sosialin ígjár. Hann er jú sjálvur lærari, og hann skar jú út í papp, tá hann sat í andstøðu, at nýggja fólkaskúlalógin fór at kosta pening. Orsøkin var m. a., at lærarar fingu meiri arbeiði, og tí mátti pultstímatalið lækkast. Ti heldur Sign- ar á Brúnni eisini, at lærarar skulu fáa eina samsýning fyri økta arbeiðsbyrðu. Tað segði hann við Útvarpið í vikuskiftinum. Nú vantar bara, at hann er at fremja áskoðan sína í verki. Men. Og nú kemur stóra MEN´ið. Landsstýris- maðurin í undirvísingar- og mentamálum skilir eisini hin leikaran, Karsten Hansen, landsstýr- ismann í fíggjarmálum. Hesin er ein myndug- leikans persónur og hevur sett seg tungt á kassan. Hóast kassin er rokaður, skal hvørki Signar á Brúnni fáa nakað til fólkaskúlalærarar, ella Óli Breckmann fáa nakað til skattalætta. Soleiðis heldur leikurin fram. Signar á Brúnni roynir at tekkjast lærarunum í annað borð, men í hinum borði tekur hann eisini undir við Karst- eni Hansen, sum verjir høll úti á Argjum. So er spurningurin, um leikurin kemur til ta niður- støðu, at Signar á Brúnni kann ikki bæði blása og hava mjøl munninum, ella hann kemur til ta niðurstøðu, at landsstýrismaðurin heldur væl til standa, og at hann kann bæði kann blása og hava mjøl í munninum. Men áskoðararnir - Føroya fólk - eru tilvitandi um, at talan er um ein glantrileik, og at skjótt verða leiktjøldini drigin fyri, meðan pallurin verður broyttur til næstu pallmynd. Men áskoð- ararnir mugu bara ásanna, at føroysku lærar- arnir fóru í verkfall á fyrsta sinni, meðan ein skúlamaður umsat skúlamál, og ein annar tjóð- veldismaður umsat fíggjarmál. Og hetta í eini tíð, tá føroyska skútan sigldi fyri fullum segum á fullveldiskós. Hin pallmyndin lýsir eisini ein part av poltiska lívinum í oyggjalandinum, har tað gongur sera striltið at seta ta óskrivaðu semjuna í verk. Semjuna, sum eingin søgumaður fer at finna. Hon segði skattalætta, men tað er óðamanna- verk at lata skattalætta, sigur maðurin á kassa- num, tí ferðin á búskapinum er longu ov stór. Karsten fær rós og herðaklapp. Men ikki frá samstarvsfelagnum, Óla Breckmann. Hann krevur, at »orðið« í semjuni verður hildið, og at skattalætti verður latin. Og hann fær rós og herðaklpapp frá teimum, sum halda, at fólkið skal hava meiri pening um hendi. Soleiðis styrkja leikararnir hvønn annan í verbalum álopum. Politikkur? Ella glantrileikur? Viðmerking: Samrøða var í Sosialinum 24. februar við meg um langar bíðilistar og gongd- ina í musikkskúlaskipanini annars. Í blaðnum í gjár 14. mars hevur S. Simonsen viðmerkingar. Samrøðan Eg eri rætt endurgivin og geri ikki mun á lærarum, men sigi, at munur er á um- støðum teirra. Samrøðan hevur als einki við lærarar, leiðarar ella førleikar teirra at gera. Tað er ikki altíð lætt at lesa millum reglurnar. Við- hvørt verður lisið í meira lagi og onkuntíð enntá við síðuna av. Ætlanin er sjálvsagt, at tulkingar skulu bera á fremjandi bógvin, og tí verður nomið við knøttar, men handalagið skal helst verða so frægt, at teir ikki fara í baklás. Neyðugt er at eggja myndugleikum til loysnir, tá ið sakin má metast at vera gagnlig. Leiðarapartin á staðnum meti eg at hava so stóran týdning, at hann, parturin, eigur at mennast. Neyðugt er við foreldrum ella avvarðandi, sum halda næmingum til og sýna á- huga. Hetta hava nógv for- eldur vitað leingi, men mín uppgáva er at siga tað fleiri ferðir. Skipanin Tað mest torgreidda málið í musikkskúlaskipanini, er tann landafrøðiliga og sam- svarandi kommunalpolit- iska spjaðingin. Hesum grundleggjandi fyritreytum arbeiðir musikkskúlaskip- anin undir. Samfelagsbygn- aðurin gevur mikið fyrisit- ingarligt høvuðbrýggj, har mest sjálvsagdi møguleikin tykist vera fjøltáttan, men ikki einsháttan. Tað verður ikki uttan hóv- asták at vit broyta oyggja- landið til meginland, men Landsstýrið er í holtur við tað, og tað tekur drúgva tíð. Arbeitt verður í løtuni við bori og asfalti. Nýggj hug- førsla fer at taka longur tíð, og vit kunnu bert meta um samfelagsmynstur, tá høv- uðssetningurin er rokkin, nevniliga, at fáa gott sam- band við Havnina. Landsstýrið hevur sett øk- ismenningarráð til at um- mæla samfelagsligar gongdir. Musikkskúlaskip- anin er partur av samfelag- num, og í Føroyum hava vit í løtuni fleiri samfeløg við ymiskligum fyritreytum, landafrøðiliga og valdsliga. Eg eri sannførdur um, at skulu skúlar mennast, er fólkið á staðnum altýðandi parturin. Valdsbygnaður, vilji/trekleiki, skjótleiki / drál og raðfestingar av á- hugamálum á ymisku pláss- unum avgera gongdina. Musikkskúlanna tilvera liggur í løtuni í kommunal- politiskum hondum, tí kommunur gera sjálvar av, um tær hava musikkskúla ella ikki. Tær kommunur, sum hava musikkskúla, ynskja flestar ein vøkstur. Og tað er gleðiligt, men landsjáttanin røkkur ikki til. Støddin á eindunum verður avgerandi fyri skap og inn- ihald skúlanna. At skúlin við bestu fyritreytum og flestum næmingum helst fær hægsta støði, er einki undarligt, men tað órógvar meg, um munurin gerst ov stórur. Landsstýrið hevur, um landsmusikkskúlastjóran, fakligu og námsfrøðiligu á- byrgdina av undirvísingini og rindar ferðing millum undirvísingarstøðini. Av- varðandi kommunur hava, um leiðaran á staðnum, á- byrgd av undirvísingarhøl- um og ljóðførum. Innihald Ein góður skúli er sjálvandi annað enn breidd faldað við hædd. Fyritreytir mugu vera fyri trivnaði, virki, innihaldi og menning til mentan. Ikki minst telja hugburður, karmur, meining og ætlan á staðnum. Viljin til vøkstur má koma innanífrá, og stuð- ul kann koma uttanífrá. Nógvar viðkomandi við- merkingar og tulkingar hava verið um mínar útsagnir, og tað fegnist eg um. Vit vita, at innihaldsrík tónleikaundirvísing gagnar børnum menningarliga, við samveru, virkni, trivnaði og upplivingum. Kanningar- úrslit vísa, at hon stuðlar onnur mennningarøki í upp- alingini. Ætlanin er at fremja breidd og hædd við inni- haldi, og at arbeiða tilvita við báðum. Musikkskúlin eigur at geva vanliga føroyska barn- inum/ungdóminum førleik- ar til egið gagn, eins og skúlin skal vera førur fyri at geva teimum undirvísing, ið ætlað sær yrkisleið innan tónleik. Fjøltáttaður uppalingar- ligur vøkstur er málið, men hendan vakra orðing er lætt- asti partur av málinum. Maðurin Viðmerkingar um mín per- són fyltu nakað ríkiliga í brævinum og bóru brá av høvuðstema. Brævskrivarin staðfestir, at landsmusikkskúlastjórin er havnarmaður, og tað er ikki heilt við síðuna av. Og onkran týdning hevur tað fyri mín forstand, um enn eg havi gloppað liðið í eingjargarðinum. Hinvegin gagnar tað ong- um, at viðgera arbeiðs- gongdir, raðfestingar, trivna, vøkstur ella aftur- gongd í ymiskum økjum í blaðkjaki. Ætlanin er fram- vegis at menna skúlarnar. Menning Sum eg kenni viðurskiftini kring landið, so ber til at menna skúlarnar, men talan verður neyvan um at allir fáa sama karm og innihald. Stødd og landafrøðilig við- urskifti fara at spæla týð- andi leiklutir. Men hetta er ein polistiskur spurningur. Í løtuni royna fleiri at skapa karmar, og summa- staðni er skúlin ein vinning- ur fyri samfelagið. Men tað skerst ikki burt- ur, at skipanin er í gleiv- støðu - við 1070 íðkandi næmingum og 1300 bíð- andi. Eg havi framvegis vónir um fremjandi tulkingar. Martin Mouritsen Landsmusikkskúlastjóri Musikkskúlaskipan í gleivstøðu Kvøldseta á Kambsdali Næmingar í studentaskúlanum í Eysturoy fara hóskvøldið at vísa sínar listarligu dygdir Hóskvøldið klokkan 2030 verður kvøldseta í stud- entaskúlanum á Kambs- dali. Tað eru næmingarnir í skúlanum, ið standa fyri kvøldsetuni, sum verður í skúlahøllini. Lærararnir hava hildið næmingunum til at hava kvøldsetuna, og at hava eitt sovorðið tiltak í høllini verður mett sum eitt gott høvi hjá næming- unum eisini uttanfyri skúl- atíð at vísa sínar listarligu gávur. Á skránni hesa ferð eru listaframsýning, tónleikur, upplestur og sjónleikur. Tað kostar einki at koma inn. Undir kvøldsetuni fer 2. x, sum fyrireikar seg til eina ferð uttanlands, at selja kaffi og køkur. Listaframsýningin fevnir um oljumálningar, tekningar og foto myndir. Fleiri næmingar stilla út, og felags fyri teir flestu teirra er, at hetta er fyrsta ferðin, teir alment sýna fram. Tónleikin fara m. a. næmingar, sum hava tón- leik á hástigi, at standa fyri. Harafturat verður eis- ini okkurt at hoyra frá bólkum, sum ikki bein- leiðis hoyra til á student- askúlanum, men sum fyri ein part eru mannaðir við næmingum úr skúlanum. Onkrir næmingar fara at bera yrkingar fram, sum teir sjálvir hava skrivað, og næmingar í 2. a fara at spæla sjónleikin við heit- inum Shakespeare in love. Úr Kambsdali verður sagt, at øll eru væl komin at vera við í kvøldsetuni, sum er tann fyrsta av sín- um slagi á studentaskúla- num. Ætlanin er í hvussu so er at hava eina kvøld- setu í hvørjum skúlaári, og tað verður hildið, at tað er hóskandi at hava kvøldset- una, tá veturin – í hvussu so er sambært álmanakka- num! – er um at missa tak- ið, ljósið vinnur á myrkri- num, og vársins songur so smátt er við at vakna. AUSTRALSKT KVØLD Sosialurin - 311820 Fríggjadagin 17. og leygardagin 18. mars TIL MATNA VERÐUR * Gratineraður royktur lambsryggur reivaður í urtareiðri og melón * Strudsabúffur við grillaðum hummarahala og squash, kraftmiklari soppasós og nøtubakaðum eplum * Sjokolátakokosparfait við suðurlendskum fruktum Borð bílegging á tel. 31 75 00 Kostnaður kr. 270,-