týsdagur 19. januar 2010síða 12

12 Nr. 12 - 19. januar 2010 Sosialurin Skáka sær undan í Taksmálinum SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Svein Rógvi Nielsen Ljósstein sveinrogvi@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Inna Törnroos inna@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðslan ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Elleby Andersen alvin@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00-20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1330 Tað eigur at vera sligið fast, at bila mvg málið er eitt politiskt mál, og ikki eitt umsitingarligt mál. Málið helt uppat at vera umsitingarligt tann dagin, almennu Føroyar valdu at fara í rættin við einari avgerð frá Skatta- og avgjaldskærunevndini. Tað er líkt til, fíggjarmálaráðharrin vil spæla svartaper víðari til eftirmann sín, sum so kann standa við apuni, tá málið einaferð er liðugt. Tá kann TAKS so yppa øksl og siga við Palliba og Marsannu, at tey hava goldið av órøttum, men at málini tíverri øll eru fyrnaði, tí at TAKS, ístaðin fyri at fylgja Skatta- og avgjaldskærunevndini, fór í rættin við málinum. Størri háðan av skattgjaldarnum fyri egnar pengar man vera eindømi. TAKS veit frá Skatta- og avgjalds- kærunevndini, at heimildin ikki er í lagi, og tí eigur TAKS at gjalda út treytaleyst. Eitt demokratiskt samfelag kann ikki hava pening, sum avvarandi myndugleiki veit er tikin inn í heimildarloysi! Tá Fíggjarmálaráðharrin púra burturvið tosar um demokratisku rættindini hjá TAKS, sum um talan var um ein borgara, so vísir hann, at hann ikki hevur skilt leiklut sín sum politikari, og ei heldur leiklutin hjá umsitingini. TAKS er ein stovnur, sum er til fyri at tryggja demokratisku rættindini og rættartrygdina hjá borgarunum og einki annað. Er ósamsvar millum rættindini hjá borgaranum, og hvat ein stovnur ger, so er eingin ivi um, hvat ein politikari eigur at gera. Politikarar eiga at seta krøv til umsitingina, og at seta hana uppá pláss, tá hon fer útum sínar heimildir. Óansæð um talan er um eitt mál fyri hundrað milliónir ella tíggju krónur. At TAKS hevur á leið dupult so nógv starvsfólk per íbúgva, sum danska skattavaldið, kundi bent á, at politiska leiðslan í áravís hevur latið stovnin og Fíggjarmálaráðið siglt sín egna sjógv. Sleppur TAKS sjálvt at avgera, hvørt Skatta- og av- gjaldskærunevndin skal fylgjast ella ikki? Um so er, so eigur landstýrismaðurin at avtaka Skatta- og avgjalds- kærunevndina beinanvegin. Skattgjaldarin hevur ikki ráð til at hava almennar kærunevndir til pynt! Hvør koyrdi hetta mál í rættin? Hvør tók nú avgerð um at kæra? Sosialurin hevur biðið um alment innlit í hetta málið fyri at greina, hvør gjørdi hvat nær, og vit bíða spent eftir svarinum. Mong munnu nú spyrja: hvat hendir nú og hvørjar avleiðingar fær hetta mál? Sjálvstýrisflokkurin hevur meldað út, men hvat sigur flokkur fíggjar- málaráðharrans, sum skal eitast at verja vanliga borgaran? Eru politikarar i stóru flokkunum, sum jú flestallir hava okkurt í klemmu her, so ræddir fyri rokningini, at vanlig demokratisk prinsipp verða tveitt fyri borð? Eitt av teimum grund­leggj­ and­i meginsjónarmiðunum í parlamentarisku skipanini er, at teir vald­u tinglimirnir taka seg saman í flokkar. Í Danmarks Riges Grund­lov stend­ur einki um politiskar flokkar, tí tað eru teir ein­ støku vald­u persónarnir, sum hava mand­atini, tvs, sum hava fingið heimild­ina frá sínum veljarum at um­ boða teir á tingi. Men ting­ limirnir eru kortini suveren­ ir, tað vil siga, at teir einans eru bund­nir av síni sannfør­ ing og ikki av nakrari for­ skrift frá sínum veljarum (§56). At grund­lógin fram­ vegis hevur tað sjónarmið­ ið, at tað eru einstaklingar, sum hava fingið álitið frá veljarunum, gongur eisini fram av §41, stk. 1, sum gevur einum og hvørjum limi í tinginum rætt til at leggja fram lógaruppskot og uppskot til samtyktar. Kortini hevur gongd­in verið tann, at hóast ting­ limirnir í fyrstani í prin­ sippinum vóru leysir av flokkum, so eru teir í d­ag allir stillaðir upp á listar og eru vald­ir gjøgnum polit­ iskar flokkar. Allir tinglimir síggja seg sjálvar og hinar tinglimirnar fyrst og fremst sum umboð fyri ein politisk­ an flokk, sum hevur eina politiska stevnuskrá. Tað kann ofta koma einum ný­­ vald­um óvart á, hvat tað í grund­ini ber í sær at verða vald­ur á ting fyri ein polit­ iskan flokk og gerast limur í einum tingbólki. Tá verð­ ur ein við hvørt noyd­d­ur at boyggja seg at tí felags vilj­ anum. Á tingi sný­r tað seg nógv um at gera meirilutar, og harvið kemur ein út í politiskt stríð við umboð fyri aðrar flokkar. Men van­ liga er samarbeiðið millum starvsfelagar rættiliga gott. Ein skilir og virðir í høvuðs­ heitum politisku sjónar­ miðini hjá hinum, og van­ liga verða óskrivaðar spæli­ reglur vird­ar, t.d­. at gjørd­ar avtalur verða hild­nar. Eitt eru tær politisku ósemjurnar við limir úr øðrum politiskum flokkum, men ofta eru teir størstu trupulleikarnir innanfloks, í egnu tingmanningini. Teir einstøku tinglimirnir skulu í samarbeiði við hini av manningini og ofta í kapp­ ing royna at gera vart við seg og koma sær fram, og tá kunnu neistar fúka. Tað vanliga er, at tá ið ein tinglimur er vald­ur á ting, so er hann tað eina og aleina tí, at flokkurin hevur stillað hann upp á sín lista. Tí verður væntað av honum ella henni, at tey eru loyal móti tingbólkinum og vísa tað, ið kallað verður floks­ d­isciplin. Tað sigur seg sjálvt, at fyri floksins arbeiði í tinginum hevur tað stóran tý­d­ning og eisini fyri trúvirðið úteftir, at ting­ manningin stend­ur samd­. Floksformaðurin má, serliga tá flokkurin er í samgongu, hava eina rímiliga vissu fyri, at hann hevur allan flokkin við sær, tá ið atkvøðast skal. Um ein tinglimur ikki held­­ ur seg kunna tað, má hann í góðari tíð tý­ðiliga siga frá tí á einum innanhý­sis floks­ fund­i og annars ikki gera málið til eitt evni fyri fjølmiðlarnar. Samhald Samband­sflokkurin hevur gjøgnum tíðirnar sett eina æru í, at flokkurin úteftir stend­ur samd­ur. Tað merkir ikki, at teir einstøku ting­ limirnir altíð eru samd­ir um øll mál, men vanligt hevur verið, at ymisk sjónarmið og ymiskar áskoðanir til ávís mál hava verið umrød­d­ út í æsir innanhý­sis, inntil málið er avklárað soleiðis, at flokkurin er komin til eina felags støðu, t.v.s. at einstakir tinglimir í ting­ salinum vanliga atkvøða saman við tingmanning floksins. Tað er helst eisini so, at tann eyðmjúka floks­ ættarkenslan mund­i vera sterkari fyrr, enn hon hevur verið nú í ný­ggjari tíð. Tí síggjast kanska fleiri ganga solo. Fyrr hugsaðu einstøk tingfólk í álvarsligum tví­ støðum fyrst og fremst um flokkin, og lótu sær tí lynd­a at fylgja meirlutanum og tessvegna styrktu flokkin og soleiðis eftirsíðan heyst­ aðu fruktirnar av einum prinsippføstum flokki. Í d­agsins politikki hava vit, sum stand­a uttanfyri, varhugan av, at teir tríggir leiðararnir fyri samgongu­ flokkarnar hava staðið yvir fyri einum sera ósaman­ hangand­i hópi av samgongu­ tingfólkum, harav nógv, sum eina meira og minni d­uld­a d­agsskrá, hava havt ynski um at røkja og verja ymisk seráhugamál. Hetta hevur óivað verið ein orsøk­ in til, at so lítið av yvirskip­ aðum tiltøkum eru komin ígjøgnum. Samgongan hevur jú ein rúman meiri­ luta aftan fyri seg. Hví d­uga teir tríggir samgongu­ leiðararnir ikki at fáa tropp­ arnar at ganga í takt? Teir hava jú buktina og báðar end­arnar í tinginum. Kunsturin er jú til eina og hvørja tíð, at hvør flokkur sær, við góðum ella við illum, fær sínar limir at taka und­ir við tí málinum, sum floksleiðararnir eru samd­ir um at fremja. Eg skal ikki á nakran hátt bera í bøtuflaka fyri um­ stríd­d­a atburðin hjá hvørki Magna Laksafoss ella Ed­mund­i Joensen, men eg skilji væl teirra frustratiónir av, at so ørsý­na lítið av framfý­snum úrslitum kemur á skaftið hjá hesi samgonguni, men eg hevði ynskt, at teir báðir við sínum eyðsý­nd­u d­ygd­um vóru inni á stríðsvøllinum og kempaðu fyri at røkka úrslitum. At stand­a uttan fyri politiska vígvøllin er tað reina teatur. Tað er bæði synd­arligt og mannminkand­i fyri land­s­ stý­rið, at Rósa Samuelsen skal verða sett fram á urias­ postin at prógva, at sam­ gongan meinar nakað við sínum sparipolitikki. Alt, sum hevur við almannamál at gera, er jú so sera kenslu­ samt, harfyri skal tað økið ikki vera friðað; men fyri at hava javnvág í, so bíða vit eftir einum inntrivi, sum eisini knokkroytir tey úti í øllum samfelagnum, sum liva í yvirflóð. Verður tað gjørt í sama lutfalli, so verða spard­ar meira enn tær fý­ra milliónirnar, sum pensiónistarnir verða noyd­d­ir at rind­a aftrat. Floksdisciplin EILIF SAMUELSEN Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – he- vur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli.