fríggjadagur 22. januar 2010síða 13

nr. 15 · 22. januar 2010 13 VIKUSKIFTI SoSIalurIn hevur hITT TeIr báðar FólKaTIngSlImIrnar Høgna Hoydal og Edmund JoEnsEn á ChrISTIanSborg TIl KjaK um loySIng og Samband í ljóSInum av FíggjarKreppunI. edmund joensen: Ongar trygdarbrillur Spaniólar duga at stuttleika sær. Teir brúka ikki trygdarbrillur, renna undan heksaýlum ella spara upp á krútið. Spaniólar berjast við tarvar, tá teir keða seg. Og hesin maðurin ríður í gjøgnum eldin til eitt tiltak fyri Sankt Anthony nú um dagarnar. Hvørt ár, tá landið gevur mentan­ ar virðisløn og heiðursgávu og øll klappa og rósa og fagna og syngja, hugsi eg um samvitskubit. Uttan í 2004 og 2007. Tá var eing­ in samvitska, tí tá vóru hvørki virðislønir ella gávur frá okk um skattgjaldarum. Landið hevur ringa samvitsku, hugsi eg. Tí fáa fólk, sum vóru á listaliga tindinum fyri 20 árum síðani, pengar frá landinum. Peng ar, sum tey áttu at fingið frá land inum tá, tað er fyri 20 árum síð ani. Ímyndi mær, at landið hevur ein lista við fólkum, sum land­ ið ikki vildi vita av tá. Nú er sam vitskan farin at níva og pína. So nú eru pengar at lata. So lista fólkini ikki fara hiðani uttan at fáa nakað sum helst frá land inum. Landið keypir sær sam vitskufrið. Slíkar virðislønir og gávur eru altíð ein viðurkenning fyri útint verk og kanska fyrst og fremst fyri áhaldni í nógv ár. Betri seint enn ikki. Tað er ein stór misskiljing, ser­ liga her í Føroyum, at ikki ber til at skapa nakað uttan pengar. Ikki ber til at yrkja ein sang, skriva eina bók, spæla ein sjónleik, gera ein film, mála ein málning uttan pengar. Men tey, sum nú fáa mentan­ ar virðislønir og heiðursgávur úr landskassanum, skaptu teirra list, tá tey ikki áttu klovið oyra. Tað ber væl til at skapa stóra list uttan pengar. Filmslistaliga flogvitið, týsk arin Rainer Werner Maria Fass binder (1945–1982) segði, at hevur tú hug at gera film, skalt tú læna tær nakrar rullur av filmi (hetta var í trýssunum), stjala eitt films upptøkutól og so gera film. Einki meira roks enn tað. Tað gjørdi hann ivaleyst sjálv ur í fyrstani. Og burtur úr tí kom eitt meistaraverkið fyri og annað eftir til hann doyði, bara 37 ára gamal, av tí at hjartað toldi ikki eitt bland í sterkara lagi av sovitablettum og kokaini. Tá hevði hann, Fassbinder, í 15 ár gjørt 40 spælifilmar, tvær sjónvarpsrøðir, tríggjar stutt film­ ar, fýra videofilmar, 24 sjón leikir og fýra útvarpsleikir. Har afturat spældi hann 36 leiklutir í sínum egnu filmum og í filmum hjá øðr um. Hann skrivaði eisini, var fotografur og meira afturat. Ófat­ iligt, fullkomiliga ófatiligt, og bar ikki til uttan rúsevnini, sum so eis ini gjørdu av við hann. Fassbinder setti seg ikki hend­ ur í favn at bíða eftir peng um. Hann lænti og stjól og skapti. Nú er ógjørligt at siga, hvussu nógv hugverk eru farin fyri skeyt ið í Føroyum, ongantíð vorð in til, vrakað á hálvari leið ella løgd á skuffubotnin av penga loysi. Men pengar eru júst tað orðið, sum oftast er sagt og skrivað í før oyska kjakinum um kor lista­ fólks. Kanska kunnu listafólk læna pengar við landskassaveðhaldi. Tað vil siga í teirri vón, at tey eru á listanum hjá landinum, list anum við fólkum, sum fáa mentanarvirðisløn ella heiðurs­ gávu um 20 ár. So kunnu tey gjalda lánið aftur tá. Annars hevur landið eisini pengar til listafólk, sum eru á veg uppeftir, so tey kunnu fáa arbeiðs náðir, kalla tey tað. Men treyt in er tann sama, nøkur verða vald burturúr. Landið hevur ringa samvitsku, tí tað forsømdi og gloymdi síni skapandi fólk og ikki sýndi teim­ um aðra virðing enn van virð ing, meðan tey royndu at fóta sær. Um knappliga eitt ár taka tey listan fram aftur. Hvør skal nú fáa? Tey, sum høvdu gávur tá, fáa gávur nú. Men, sum sagt, pengar eru ikki alt ­ teir eru bara 99 prosent av øllum. UmaftUrafturum høgni djurhuuS Nýggjur spælari Nýtt Mesti-met í Barcelona Sportal.fo Hvat við lønini í tí høga? Ólavur Rasmussen prestur og Jógvan Fríðriksson biskupur, vegna Mentamálaráðið, eru samdir um, at Ólavur verður loystur úr embætinum sum sóknarprestur í Hvalba 1. februar í ár. Tríggjar árslønir fylgja við. Kringvarp.fo Nýggj ætt Høgravindur yvir Chile Dimma Útlendsk arbeiðsorka Tveir írar landa í Fuglafirði Olivant.fo Størri spælarar næstu ferð Hondbóltsmenninir gjørdust ov stuttir Kringvarp.fo Í hesum kuldan? Torres úti í seks vikur Sportal.fo Summi taka ein dag í senn Egil tekur eitt ár afturat Dimma Nei, tað er farligt Mugu ikki ganga við bindi fyri eyguni Sosialurin Bilar upp á barrikadurnar Saab mótmælisgonga Olivant.fo Hvat hava tey so gjørt øll hesi árini? Havsbrúk er til reiðar at keypa fisk Sosialurin ranga í strúpan Shopping í Afghanistan hendan kvinnan hevur góðan hug á einum nýggjum turriklæði, sum hon sær í handilsvindeyga á einum marknaði í jalalabad í Afghanistan. Spurningurin er bara, um tað sæst nakað aftur til turriklæði, tá ið hon er farin í tað. sum Kaj leo Ein japanskur yvirmaður kannar eftir, at allir hansara menn standa í rættari røð, nú japanski forsætisráðharrin skal leggja leiðina framvið. Hetta minnir okkum mest um, hvussu tað gongur fyri seg, tá ið løgmaður syrgir fyri, at landsstýrisfólk og samgongufólk standa lið um lið í beinari linju. mynd: pOlfOTO mynd: pOlfOTO mynd: pOlfOTO Samvitskufriður