mánadagur 1. februar 2010síða 11

Nr. 21 - 1. februar 2010 11 – fyri góðari loysn á lækna- og sjúkra hús - viður skift unum í Suður- oy, skrivar Hans Pauli Strøm, løgtingsmaður og fyrrverandi lands stýris- maður í heilsu málum, í tíðargrein í dag Læknaviðurskiftini eru trupul nógva staðni í landinum. Tað er ringt at rekruttera og fasthalda kommunulæknar, ringast í Eysturoy og Norðoyggjum. Og tað er somuleiðis trupult at manna læknastørvini á sjúkra­ húsunum, serliga á Lands­ sjúkra húsinum. Serlig fyrilit mugu takast fyri Suðuroy Men vit mugu tó hava serlig fyri lit fyri støðuni í Suðuroy, tí hon liggur meira fyri seg sjálvan, og tí í størri mun má kunna líta á ta heilsuverk skip­ an, sum er í oynni. Sjálvt um støðan í Suðuroy er kritisk upp á longri sikt, tí fleiri av lækn unum eru komnir væl til árs, so er støðan beint nú tó hampiliga góð og enntá frægari, enn hon hevur verið fyri nøkr­ um árum síðani. Og hon er frægari enn fleiri aðrastaðni í landinum. Samanborið við aðrastaðni er kommunulæknaøkið í Suðuroy minni órógvað av skiftandi avloysarum: • Eysturoy: av 6 størvum eru 1 og ½ í føstum starvi. Tískil eru flestu størvini mannað við avloysarum. • Norðoyggjar: av 3 størvum er 1 í føstum starvi, og hini bæði mannað við avloysarum. • Suðuroy: av 4 størvum eru 3 í føstum starvi og 1 er avloysari. Hóast hetta er støðan í Suðuroy viðbrekin. Men møguleikar eru fyri at minka munandi um trýstið av vaktarbyrðuni og styrkja støðuna hjá kommunu­ læknunum har, bæði við tillag­ ingum í vaktarskipanini og við samskipan við sjúkrahúsið. Fleiri átøk gjørd at styrkja Suðuroyar Sjúkrahús Suðuroyar Sjúkrahús var til fyri nøkrum árum síðani mannað bert við tveimum læknum – báðir skurðlæknar ­ og ótíðarhóskandi arbeiðsumstøður á fleiri økjum. Men síðstu fimm árini eru fleiri stig tikin til at styrkja støðuna á Suðuroyar Sjúkrahúsi: • Sum tað fyrsta varð framd ein nútímansgerð av skurð­ stovuni, so hon lúkaði somu treytir sum í Klaksvík og í Havn. • Fyri tveimum árum síðani eydnaðist tað okkum at fáa játtan til tann triðja yvir­ læknan, ein medisinskan yvirlækna, til at styrkja lækna­ manningina. Hesin varð settur fyri einum góðum ári síðani. • Í 2007-08 varð framd ein nútímansgerð og digitali ser­ ing av allari røntgen­ og laboratoriuskipanini, sum eitt stórt framstig fyri arbeiðs­ viðurskiftini hjá læknunum og fyri sjúklingaviðgerðina. • Tað sama verður galdandi, nú talgilda heilsuskipanin (við elektroniskari sjúklingaskrá) verður sett í verk, sum verður ein kollveltandi broyting í samskiftinum millum heilsu­ starvsfólkini og millum sjúkra húsini og kommunu­ læknarnar. Tá man hevur hettar í huga er ringt at skilja politisku uppøs­ ingina móti heilsupolitiska myndugleikanum, sum ein bein leiðis ágangur móti nýggja landsstýrismanninum í heilsu­ málum. Man kennist við arkitektarnar aftan fyri herferðina ­ teir halda seg ikki aftur. Síðu upp og síðu niður, dag um dag, í bløðum og tíðindaportalum, við harð rend­ um skuldsetingum móti lands­ stýrismanninum og Heilsu mála­ ráðnum. Sum so aftur hevur sett eld í hesa ógvisligu øsingina á Facebook, har málið full komi- liga er farið út av sporinum. Grundleys villleiðing frá leiðandi læknum Tað er ein grundleys villleiðing, tá leiðandi læknar í Klaksvík og á Tvøroyri pástanda, at tað er ætlanin hjá politiska myndug­ leikanum at beina fyri teim smáu sjúkrahúsunum. • Tey seinni árini eru tikin nógv stig til tess at styrkja leiklutin hjá smáu sjúkra­ húsunum. • Nýggja sjúkrahúslógin frá 2005 lógarfestir tey 3 sjúkra- húsini við hvør sínari leiðslu • Men hon lógarfestir eisini, at tey skulu samstarva. • Tað eru yvirlæknarnir á øll- um trimum sjúkrahúsum, sum kunnu visitera sjúklingar til viðgerð uttanlands. • Álitið um Framtíðar Sjúkra- húsverk lýsir týðandi leik­ lutin sum smáu sjúkrahúsini skulu hava í føroyska heilsu­ verkinum, og tað fekk fulla undirtøku í løgtinginum. • Fyri einum ári síðani vóru fyrrverandi »umsjónar­ menninir« á Suðuroyar og Klaksvíkar Sjúkrahúsi gjørdir til sjúkrahússtjórar, til tess at man frá politiska myndug­ leikanum vildi undirstrika, at talan var um tríggjar javn­ settar sjúkrahússtjórar, ið høvdu høvuðsábyrgdina fyri hvør sínum stovni, men sam­ stundis skuldu syrgja fyri at fáa eitt effektivt samstarv í lag millum tey trý sjúkra­ húsini. • Landsstýrismaðurin setti fyri einum ári síðani bygginevnd (har meirilutin í nevndini eru 3 leiðsluumboð frá Klaks- víkar Sjúkrahúsi), at gera uppskot til nútímansgerð, harí evt. nýbygging av Klaks­ víkar Sjúkrahúsi (hví ið onki frættist frá hesi nevndini, átti man at spurt hesi leiðandi umboðini frá K.S. um). Tá leiðandi læknar í K.S. og S.S. pástanda, at ræðið til at senda sjúklingar uttanlands er tikið frá teimum, og øll uttan­ landskontoin er løgd undir Lands sjúkrahúsið, so er tað rætt og slætt ósatt. Skil mátti fáast á tamarleysu nýtsluna til serviðgerð uttanlands Einasta avmarkingin, sum er hend, er at uttanlandskontoin er býtt upp í trý høvuðsøki – tað medisinska, kirurgiska og psyki atriska. Og so hava depils­ leiðararnir á medisinska, kirurg iska og psykiatriska depli num á Lands sjúkra húsin­ um fingið samskipandi upp­ gávuna at hava eftirlit við pen­ inganýtsluni, at hon ikki fer upp um tað, sum játtanin er á fíggjarlógini. Men umsitingar­ liga ábyrgdin av allari kontoini til serviðgerð uttanlands liggur framvegis hjá sjálvum Heilsu­ málaráðnum. Og politiska ábyrgd in hjá landsstýris mann­ inum. Beinleiðis orsøkin til hetta var, at nýtslan á kontoini til serviðgerð uttanlands gjørdist fullkomiliga tamarleys í 2008, sum endaði við eini meirnýtslu upp á heilar 17 mió. kr. Lækn- arnir gjørdu sum tað passaði teimum, sendu fólk til við gerð­ ar uttanlands, uttan at hava minsta fyrilit við peninga­ nýtsluni. Og hóast heitt varð á teir um at halda aftur, so helt tann øgiligi vøksturin í nýtsluni fram við fullari ferð fyrstu mánaðirnar í 2009. Tí var undirritaði sum táver­ andi landsstýrismaður noyddur at seta bremsurnar í og taka til hetta stig, at fáa betri eftirlit við og tamarhald á nýtsluni. Hetta varð gjørt í juni 2009 – uttan at tað tó forðaði fyri at lands­ stýrismaðurin stutt eftir misti høvdið, m. a. av meirnýtsluni á serviðgerðini uttanlands. Politiska øsingin móti landsstýrismanninum er skaðilig Eg skilji ikki, at leiðandi fólk, sum áttu at sýnt ábyrgd, royna at birta uppundir hesa politisku øsingina um lækna­ og sjúkra­ húsviðurskiftini, tá ein bein­ leiðis avleiðing er, at hetta stríðið skapar ótryggleika millum fólk og undirgravar álitið til okkara heilsuverk. Tað er eisini harmiligt at síggja, hvussu politiska øsingin um lækna­ og sjúkrahúsviður­ skiftini hava elvt til eina parta­ politiska opportunismu, har vit síggja summar lands­ og kommunupolitikarar royna at sláa politiskan platt upp á áleikandi stríðið – ikki bara millum flokkar í samgongu og andstøðu, men eisini innanhýsis millum politikarar í flokkunum. Alt hetta leggur eitur fyri at fáa eina góða loysn á málinum. Eg vóni, at fólk sissast og skilja, at heldur man fram við hesi politisku øsingini móti landsstýrismanninum í heilsu­ málum, leggur man haraftrat beinleiðis fótonglar fyri arbeiði hansara at fáa undirtøku – bæði politiska og fíggjarliga – fyri eini góðari loysn. Vil man hin­ vegin stuðla royndunum at fáa eina góða loysn viðvíkjandi kommunulæknunum og styrkja støðuna hjá báðum teim smáu sjúkrahúsunum, so eigur man at stuðla landsstýrismanninum í arbeiðinum ­ og ikki mót­ arbeiða honum, tí fær so ongin nakað gott burturúr. Men hvar eru sjúkra­ hússtjórarnir? Í fjølmiðlum eru nógvar sam- røður, greinar, tíðindaskriv, viðmerkingar o.a. upp í saman aftur við somu fáu persónum frá S.S. og K.S. Ofta verður hetta útlagt sum verandi vegna »leiðslurnar« á sjúkrahúsunum. Men eg hvørki síggi ella hoyri stjórarnar! Hvar eru teir í allari hesi øsingini? Hvar eru teir í øllum hesum áganginum móti teirra landsstýrismanni? Er tað so galið, at teir bara goyma seg aftan fyri skjúrtu­ faldin á nøkrum óstýriligum yvirlæknum, og lata teir fýra kanónirnar av? Eg og onnur við høvdu fegin sæð, at hesir góðu stjórar nú »traðka í karakter«­ taka sær um reiggj, og gera sítt til at fáa hetta fullkomiliga avsporaða málið aftur á beint. Og gerast meiri framfýsnir í størstu avbjóðingini: at fáa okkara sjúkrahúsverk at virka sum eind. Tíðargreinin: eitt íkast til føroyska orðaskiftið Sosialurin hevur tíðargrein í blaðnum týsdag og hósdag Hevur tú hug at gera títt íkast til føroyska kjakið í 2009? Send eina grein til post@sosialurin.fo Kravið er, at greinin er á leið 6000 tekn og skrivað í essay stíli Latið ikki politiska upp- øsing spilla arbeiðið tíðargreinin Hans Pauli Strøm, øgtingsmaður Tíðargreinin