mánadagur 1. februar 2010síða 30

30 Nr. 21 - 1. februar 2010 tíðindi Í dag eru 50 ár liðin, síðan Sjúkra røktar­ frøði skúlin var settur á stovn. Føroyska útbúgvingin hevur altíð verið á høgum stigi og føroyskir sjúkra røktar frøð­ ing ar hava havt lætt at fingið arbeiði í øðrum londum. Skúlin hevur fylgt við í altjóða menningini av útbúgvingini til sjúkra røktar frøð ing, og í dag er útbúgv­ ingin aka dem isk og gevur heitið Bachelor of Science in Nursing 50 ár Randi Jacobsen randi@sosialurin.fo Fyri 1960 var útbúgvingin til sjúkrarøktarfrøðing meis taralæra. Næmingarnir fóru beinleiðis á eitt sjúkra­ hús at læra, og eingin skúli var. 1. januar 1960 varð út ­ búgv ingin innskipað, og í dag hevur útbúgvingin so ­ statt 50 ár á baki, um enn útbúgvingin nakrar ferðir síðan er broytt nógv. Útbúgvingin var grundað á danska lóg og fyrisiting frá 1960 til 2003, og hon fylgdi teimum broytingum sum vóru í Danmark. 3 út ­ búgvingarskipanir hava ver ið, frá 1960 til 1979, frá 1979 til 1990 og frá 1990 til 2003, tá ið skúlin var yvirtikin, og útbúgvingin akademiserað. Skúlin var øll árini knýtt­ ur at Landssjúkrahúsinum, men tá ið skúlamál vórðu yvirtikin, varð Sjúkra­ systra skúli Føroya, sum skúl in æt tá, lagdur undir Mentamálaráðið. Í sambandi við tey 50 árini hevur skúlin, sum held ur til í Jónas Broncks­ gøtu 25, móttøku í dag. Akademikarar Í 2003 varð føroysk lóg og kunngerð gjørd fyri skúlan, og farið varð at akademisera útbúgvingina. Sjúkrarøktar­ frøðingarnir skuldu hava eina bachelor­útbúgving í sjúkrarøkt. Kravið til hetta var, at allir lærararnir máttu upp­ skúlast. Útbúgvingin er nú ein aka demisk útbúgving og fyri at vera á jøvnum føti við universitetsútbúgvingar, skulu lærararnir hava granskingarførleika, men so langt er ikki komið enn. Skúlin er frá 1. august 2008 partur av Fróðskaparsetri Før oya. – Vit hava síðani útbúgv­ ingin varð akademiserað lagt høvuðsdentin á at menna útbúgvingina. Hetta merkir, at vit hesi árini hava skipað útbúgvingina so ­ leiðis, at lesandi læra at til­ ogna sær vitan eftir aka­ demiskum leisti og at nýta hesa vitan tilvitað í kliniska eins og ástøðiliga partinum av útbúgvingini, sigur Súsanna Mortensen, rektari á Sjúkrarøktarfrøðiskúla Før oya. Hon heldur útbúgvingina vera góða, og tað vísir seg eisini, at føroyskir sjúkra­ røktarfrøðingar eru líka væl umtóktir uttanlands, sum teir altíð hava verið. Tað hongur eisini saman við, at føroysku sjúkrarøktar frøð­ inganir hava so breiða vitan, hava roynt eitt sindur av hvørjum, í staðin fyri at hava arbeitt burturav á eini serdeild. Smærri tillagingar verða javnan gjørdar fyri at gera útbúgvingina enn betri. Útbúgvingin er samansett av hálvum triðja ári í skúla og hálvum øðrum ári úti í klinikkini. Lesandi fáa ikki longur løn í útbúgvingartíðini men fáa lestrarstuðul sum onn­ ur. Færri umsøkjarar Í Danmark er týðiligt, at kreppan hevur fingið fleiri at søkja inn til útbúgvingina, og har er eisini gjørt eitt stórt miðvíst arbeiði fyri at fáa fleiri at søkja inn á skúl­ arnar. Í Føroyum hevur talið av umsøkjarum verið fallandi síðan 2003, men ongantíð so lágt, at ikki bíðilisti hev­ ur verið. − Vit vita ikki rætti liga, hví tað hevur verið so, men tað sama er hent í fleiri øðrum londum, sigur Sú ­ sanna Mortensen. Útbúgvingin av sjúkra­ røktrarfrøðingum hevur havt stóran samfelagsligan týdning í Føroyum og har­ aftrat ikki minst kvinnu­ politiskan, tí útbúgvingin var ein tann fyrsta, sum gav kvinnum livibreyð. Sum útbúnir sjúkrarøktar frøð­ ingar kundu tær uppihalda sær sjálvum og mangan familj uni við, og tær kundu eisini fara yvir um landa­ mørk at arbeiða. Alheims útbúgving − Tað hevur ongantíð ver ið trupult at fáa arbeiði sum sjúkrarøktarfrøðingur, uttan kanska beint nú í Danmark, har so stórar sparingar eru gjørdar. Annars er stórur eftirspurningur eftir sjúkra­ røktarfrøðingum, londini stjala frá hvørjum øðrum. Gongdin er, at tey fátøku londini verða drenað fyri góðar sjúkrarøktar frøðing­ ar, sum fara í onnur lond at arbeiða fyri at fáa betri løn. Tað fáa vit illa gjørt nakað við. Leggjast kann aftrat, at tað er upp á sama máta, sum tá ið vit í Føroyum út ­ búgva sjúkrarøktarfrøðing­ ar og sjómenn, sum fara í onnur lond at arbeiða, sigur Súsanna Mortensen. − Hon heldur, at ein orsøk til fallandi talið av um ­ søkjarum er tann neiliga umtalan, ið hevur verið av fakinum. Frágreiðingar um strævið arbeiði, ið verður strævnari og strævnari, lokka ikki júst. Menning – Skúlin tekur 22 lesandi inn í september á hvørjum ári. Tað er eitt sindur torført at gera upp neyvt, hvat kemur burturúr, tí summi flyta av landinum at gera seg liðug. Nøkur søkja inn á danskar skúlar og koma til Føroya at fullføra út ­ búgvingina. Av tí at flestu lesandi eru ungar kvinnur, hendir tað meira enn so, at lesandi fara frá vegna barsilsfarloyvi. − Í sambandi við at út ­ Føðingardagsynskið er Sjúkrarøktarfrøðiskúli Føroya hevur síðan 1. ugust 2008 verið partur av Fróðskaparsetri Føroya. Súsanna Mortensen er rektari