týsdagur 9. februar 2010síða 21

21 Nr. 27 - 9. februar 2010 Minni óvirkað av landinum Teir seinastu mánaðirnar hava íslendingar sent munandi minni av óvirkaðum fiski av landinum enn somu mánaðir fyri einum ári síðani. Tøl hjá fiskivinnustovuni í Reykjavík vísa, at tíðarskeiðið frá september í fjør til januar í ár fóru góð 14.900 tons av óvirkaðum fiski av landinum. Frá september í 2008 til januar í 2009 var nøgdin næstan 21.000 tons. Samanborið við heildarveiðina minkaði tann óvirkaði útflutningurin úr 12,8 í 9,4 prosent. Taqð sigur fiskivinnustovan vera hugvekjandi, tí síðani 2003 er ein støðugt størri partur av heildarveiðini farin av landinum óvirkað. Arktisk ráðstevna Kanadiska stjórnin ætlar, at Kanada skal hava tann leið­ andi leiklutin í samstarvinum millum londini í tí arktiska økinum. Tí hevur stjórnin boðið umboðum fyri USA, Noreg, Danmark/Grønland og Russland á ráðstevnu í næsta mánaði. Kanadiski uttanríkisráð harr in, Lawrence Cannon, sigur, at ráðstevnan skal umrøða nýhugsan innan búskaparligu menningina í tí arktiska økinum. Eitt nú skulu londini tosa um møgu leikarnar at vinna olju og gass í økinum, men um hvørv ið og ikki minst umhvørvis­ vernd verður ovarlaga á skránni, sigur ráðharrin. Ein meiriluti í Fasta Gerð­ ar rættinum er við at undir­ grava eina sera týdningar­ mikla siðvenju í føroyskum kollektivum arbeiðs markn­ aðarrætti og hevur gjørt seg inn á samráðingarrættin. Við at áseta verkfallsfreistir, hava fýra dómarar sett til viks ein av hornasteinunum í føroyska kollektiva ar ­ beiðsrættinum. Í seinastu viku var dómur feldur í Fasta Gerðarrætt­ inum, sum sigur; »at ar ­ beiðssteðgur og verkfall skulu lýsast við einari freist, ið eigur at vera hóskandi eftir tí arbeiðsøki, talan er um. Ein tílík freist er ikki ásett í nøkrum føroyskum sáttmála...« Seinni í sama broti sigur sami gerðarrættur, at hetta er ein samráðingar spurn­ ing ur, men heldur kortini fast um, at ein freist skal vera sum er »nøktandi«. Freistir Tann eini gerðarrættar dóm­ arin, Vígdis Johannesen, heldur fast um, at tað er ein siðvenja á føroyska ar ­ beiðsmarknaðinum at verk­ fall kann setast í verk uttan freist. Hinir fýra dómararnir Halgir Winther Poulsen, Gurið Joensen, Maria á Dul og Torleivur Hoydal føra fram, at talan ikki er um rættarsiðvenju. Hvat hesi fýra leggja í orðið siðvenju er ilt at meta um, men tað undrar í øllum føri, at skjalprógvað 100 áragomul venja ikki hevur nakað at týða. Arbeiðarafeløgini halda, at hava hesir dómarar ikki innlit í eina so grund leggj­ andi siðvenju á føroyska arbeiðsmarknaðinum, og hvønn virknað hetta hevur, so eru hesir fýra dómarar ikki búnir at sita og døma í Fasta Gerðarrættinum. Grundgevingarnar Dómurin og grundgeving­ arnar fyri dóminum er eisini burtur úr vón og viti. T.d. verður nevnt at; » Fasti Gerðarrættur (hevur) ongar ætlanir um at seta nakra kollvelting í gongd á før­ oyska arbeiðsmarkn að in­ um, men hevur ætlað og ætlar framvegis at koma við sínum íkasti til nú tím­ ansgerð av føroyska ar ­ beiðs marknaðarrættinum til tess at fáa hann at svara betri til nútíðarviðurskifti og tey krøv, ið eitt fram­ komið samfelag setir…« Víðari sigur Fasti Gerð­ arrætturin; »Hvat viðvíkur freistum fyri at byrja verk­ føll eru tílíkar bindandi freistir galdandi í øllum Norðurlondum, og Fasti Gerðarrættur heldur fram­ vegis, at neyðugt er við tílík um reglum í einum framkomnum sam felagi …« Hvør er leikluturin hjá Fasta Gerðarrættinum? Hvat merkir tað, at fasti gerðarrætturin ætlar at koma við sínum íkasti til nú tímansgerð av føroyska arbeiðs marknaðar r ættin­ um? Hvat merkir tað, at Fasti Gerðarrætturin heldur at neyð ugt er við tílikum regl­ um í einum framkomnum samfelagi? Ætlar fasti gerðarrætturin t.d. at innføra ein fast lønar­ sáttmála á fiskavirkjunum, tí tað er ein fastlønarsáttmáli t.d. í Danmark og í Íslandi, og ein slíkur átti at verið galdandi í einum fram­ komnum samfelagi? Ætlar Fasti Gerðarrætturin at innføra, at foreldur hava loyvi at vera heima hjá sjúk um barni við løn, tí summi hava henda rætt og onnur ikki, og ein slíkur átti at verið galdandi í einum framkomnum samfelagi? Ætlar Fasti Gerðarrætturin at innføra, at øll skulu hava rætt til 14 daga sjálvvalda førleikamenning, tí hetta er á danska arbeiðs markn að­ inum, og ein slíkur átti at verið galdandi í einum framkomnum samfelagi? Ætlar Fasti Gerðarrætturin at innføra, at onnur væl­ ferðarrættindi fyri at familj­ ur betur kunna samansjóva arbeiðslív og familulív, og ein slíkur átti at verið gald­ andi í einum framkomnum samfelagi? Hvar gongur markið fyri, hvat Fasti Gerðarrætturin kann innføra? Um grund­ gev ingarnar »at nútímans­ gera føroyska arbeiðs­ marknaðarrættin« vera nýttar, so er einki mark fyri, hvat Fasti gerðarrætturin kann gera, men var hetta nú veruliga ætlanini við Fasta Gerðarrættinum? Verkfallsfreistir Spurningurin um freistir í verkfallsrættinum er reistur fleiri ferðir, og har eru nøkur fakfeløg, sum hava eina verkfallsfreist í sátt­ málanum. Verkfallsfreistir eru vanligar á danska arbeiðs­ marknaðinum, sum hevur arbeiðsrætt. Flestu føroysku fakfeløgini hava avvíst at hava verkfallsfreistir, og vanligt hevur verið, at tá ið verkfall verður lýst, er fráboðanin galdandi, tá ið fakfelagið sigur hon er galdandi. Onkutíð er freistin í somu stund sum fráboðanin er sett, og onkutíð eru nakrir tímar til farið verður í verkfall. Dømi um hetta er verk­ fallini hjá Fiskimanna felag­ num í 1953, 1954 og 2007, hjá útróðrarmonnunum í 1975, hjá arbeiðarafeløg­ unum í 1985, 1987, 2001 og 2003, hjá Starvs manna­ felagnum í 1995, 1999 og 2005, hjá Skipara­ og Navigatørfelagnum í 1992 og 2002 og hjá Maskin­ meistarafelagnum í 2005, bara fyri at nevna nøkur dømi. Ein rúgva av styttri verk­ føllum eru eisini lýst við lítlum og ongum freistum. Tað skal eisini nevnast, at freistir heldur ikki eru galdandi, tá ið tað er lock out. Sáttmálakrøv Tað er staðfest í hópin av dómum , at um tú reisir eitt mál sum sáttmalakrav, so kanst tú ikki vinna í gerð­ arrættinum um sama spurn­ ing. Dømi um hetta er Maskin­ meistarafelagið, sum í 2003 tapti mál móti Fíggjar mála­ ráðnum, tí Maskin meist­ arafelagið hevði sett hetta fram sum sáttmálakrav framman und an. Tað tykist, sum meirilutin í Fasta Gerðarrættinum fullkomiliga hevur sæð burtur frá, at arbeiðs­ gevaraumboðini fleiri ferðir hava sett fram sum sátt­ málakrav, at t.d. verkfall skal fráboðast við ávísari freist, áðrenn verkfallið kann setast í verk. Tá ið sáttmálasamráðing­ ar vóru í 2007 millum arbeiðarafeløgini og arbeiðsgevarafeløgini var eitt av krøvunum frá arbeiðs gevarunum, at ein høvuðsavtala skuldu gerast millum partarnar. Hetta stóð í sáttmála­ krøv unum frá Føroya Arbeiðsgevarafelag, ið var handað arbeiðarafeløgunum 13. Apríl 2007. Í hesum sambandi var greitt frá, at verkfallsfreistir skuldu vera partur av høvuðsavtaluni. Semja var ikki um hetta krav (eins og fleiri onnur krøv) og kom hetta tískil ikki í sáttmálanar millum arbeiðarafeløgini og arbeiðsgevarafeløgini. Leggið frá tykkum Dómurin um verkfalls­ freist irnar ørkymlar av álvara arbeiðarafeløgini. Hóast ein meiriluti av dómararunum siga, at tey ikki hava gjørt seg inn á rættin at fara í verkfall, so er tað júst tað, ið dómurin í Fasta Gerðarrættinum ger. Við dóminum um, at tað skulu vera freistir og nú ­ tímans minstukrøv galdandi í Føroyum hevur Fasti Gerðarrætturin gjørt seg inn á eina 100 ára gamla siðvenja í føroysku arbeiðs­ marknaðarsøguni. Dómurin ger seg eisini inn á samráðingarrættin hjá fakfeløgunum. Undirritaðu arbeiðara fe­ løg heita inniliga á teir fýra dómararnar Halgir W. Poul­ sen, Guðrið Joensen, Thor­ leivur Hoydal og Mariu á Dul um at leggja frá sær eftirsum hesir hava ikki nóg hollan kunnleika til før ­ oyskan arbeiðs marknaðin. Feløgini meta heldur ikki, at hesi hava skilt sín leiklut sum dómarar í Fasta Gerðarrættinum og/ella leiklutin hjá Fasta Gerðar­ rættinum. Føroya Arbeiðarafelag Havnar Arbeiðsmannafelag Klaksvíkar Arbeiðskvinnufelag Klaksvíkar Arbeiðsmannafelag Leggið frá tykkum NEATA-festivalur á Akureyri Tíðindaskriv Meginfelag áhugaleikara Føroya NEATA­festivalurin verður í ár hildin á Akureyri í Íslandi. Boðin við eru áhugasjónleikarabólkar úr Norðurlondum, Baltalondum og øðrum londum. Ætlanin er at senda ein føroyskan bólk á stevnuna. Áhugaðir bólkar kunnu venda sær til Meginfelag áhugaleikara Føroya (MáF), undir Pisuvarða 2, tlf. 315624, maf@maf.fo. Fleiri upplýsingar á íslendsku heimasíðuni, www.leiklist.is. Verða fleiri bólkar áhugaðir í at fara, er tað nevndin í MáF, ið velur bólkin. Freistin at tekna seg er 1. mars 2010. Fyri bólk við 10 fólkum eru gisting og kostur á Akureyri ókeypis. Somuleiðis flutningur á Akureyri og atgongumerki til allar leikir á stevnuni. Millumlanda flutningin og tryggingar gjalda bólkarnir. NEATA­festivalurin verður hildin annaðhvørt ár, og hevur higartil verið hildin í Litava, Svøríki, Estlandi, Føroyum og Lettlandi. Seinasti NEATA­festivalur, tann fimti, varð hildin í Riga í Lettlandi, og har luttók ungdómsleikbólkurin HUÐRAR við leikinum “Othello” hjá William Shakespeare. Á NEATA­festivalinum í Føroyum, sum varð hildin í Tórshavn 2.­8. august 2006, luttóku Ísland, Estland, Noreg, Lettland, Svøríki, Litava, Danmark og 2 bólkar úr Føroyum, Dramaverkstaðið við leikinum “Youth and the Underworld” og Havnar Sjónleikarafelag við ”Hørpurímu”. Hetlendingar vóru komnir, men fingu ongantíð lent vegna vána líkindi, og bæði Grønland og Hvíta Russland, ið høvdu lagt stórt arbeiði í at koma, noyddust at sendu avboð í seinastu løtu. Upplýsingar um NEATA­festivalin í Føroyum í 2006 og myndir frá honum eru at síggja á heimasíðu MáF’s, www.maf.fo.