hósdagur 11. februar 2010síða 13

13 tíðindi Nr. 29 - 11. februar 2010 Almennu útreiðslurnar gallopera Nýggjastu hagtølini frá Hagstovu Før­ oya um almennu út reiðslurnar av dúka, at almennu útreiðslurnar vaksa skjótari og skjótari fyri hvørt ár Hagtøl Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Úr 2,3 prosentum upp í 11 prosent upp á 4 ár. Almennu útreiðslurnar eru farnar galloperandi uppeftir sein­ astu árini, og eingin bremsa hevur verið á almennu út ­ reiðslunum frá 2004 til 2008 yvirhøvur. Frá árunum 2004 til 2005, vuksu almennu útreiðslur­ nar við 2,3 pro sentum, úr 5,83 milliardum upp í 5,96 milliardir krónur. Árið eftir, í 2006, vuksu almennu út ­ reiðslurnar upp í 6,19 milli­ ard krónur, ella 3,8 pro sent. Frá í 2007 komu almennu útreiðslurnar upp á 6,61 milliard krónur, ella góðar 423 milliónir meira, svar­ andi til ein útreiðsluvøkstur upp á 6,43 prosent. Nú vísa nýggjastu tølini frá Hagstovu Føroya, at út ­ reiðsluvøksturin ikki steðg­ ar her – tvørturímóti. Tað almenna kostaði í 2008 7,337 milliardir krón­ ur at reka, svarandi til 725 milliónir krónur meira enn árið fyri. Hetta er ein út ­ reiðsluvøkstur upp á heili 10,96 prosent eftir einum einstøkum ári. Miðalvøksturin fyri tey sein astu 10 árini er annars 6,28 prosent, sum tað al ­ menna dýrkar at reka fyri hvørt ár. Útreiðsluvøkstur frá 1998 til 2008 Frá 1998 til 1999 - 5,3 prosent. Frá 1999 til 2000 - 9,35 prosent. Frá 2000 til 2001 - 6,43 prosent. Frá 2001 til 2002 - 11,17 prosent Frá 2002 til 2003 - 2,8 prosent Frá 2003 til 2004 - 6,64 prosent Frá 2004 til 2005 - 2,3 prosent Frá 2005 til 2006 - 3,8 prosent Frá 2006 til 2007 - 6,84 prosent Frá 2007 til 2008 - 10,96 prosent Joachim má spara Joachim prinsur ætlar at leiga partar av 1200 hektar stóru lanbrúksjørð síni á Schackenborg Gods í Møgeltønder út, skrivar boersen.dk. Sambært blaðnum eru fleiri starvsfólk søgd úr starvi ella eggjað til at finna sær nýggj arbeiði. Umsjónarmaðurin, Søren Frederiksen, sum hevur verið høgra hond hjá prinsinum seinastu 17 árini, hevur boðað frá, at hann gevst á nýggjárinum. Blaðið skilir, at starvið verður niðurlagt. Joachim prinsur yvirtók Schackenborg Gods í 1993 og hevur sermerkt seg innan korn og eplir umframt jólatrø. 91.666 í lønarhækkan Pensjónsfelagið Danica gevur sínum stjórum eina risa lønarhækkan, sjálvt um tey 770 starvsfólkini í fjør fóru niður í bæði løn og tíð. Henrik Ramlau­Hansen, forstjóri í Danica, fekk í fjør eina lønarhækkan á 30%. Samlaða lønin íroknað pensjón og firmabil – ein Toyota Lexus – var í 2008 3,7 milliónir krónur. Í 2009 hækkaði samlaða lønin við 1,1 millión upp í 4,8 milliónor krónur. Við øðrum orðum eina lønarhækkan upp á 91.666 krónur um árið, skrivar boersen.dk. Verður tað til lands­ stýriskvinnuna, fáa vit nú eitt málráð, sum fær avgerandi myndugleika í spurn­ ingum um føroyska málið Mál Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Fyrrapartin varð stóra mál­ álitið, sum málstevnu­ nevnd in orðaði í 2007, um ­ síðir lagt til aðalorðaskifti á tingi. Í upplegginum til orða­ skiftið hevur lands stýris­ kvinn an, Helena Dam á Neystabø, longu gjørt greitt, at ávís tilmæli í álit­ in um fáa hægri raðfesting enn onnur. Eitt nú hevur eitt samt løg ting longu tikið undir við tilmælinum frá mál­ stevnunevndini um við lóg at skipa eitt málráð, har ym iskar málpolitiskar fat­ anir verða umboðaðar, og sum fær myndugleika at gera av spurningar av málsligum slagi. Málráðið kemur so statt í staðin fyri núverandi Føroysku Málnevndina, ið bert hevur heimild at vera ráðgevandi í málsligum spurn ingum. Evstar málreglur Sjálv heldur landsstýris­ kvinn an tað hava bæði týdn ing og skund at skipa eitt slíkt málráð. Tí hevur hon longu sett ein arbeiðs­ bólk, sum skal gera uppskot til, hvussu vit skipa okkum við eini mállóg, har heim­ ildirnar hjá málráðnum verða lógarfestar. Á tann hátt kunnu vit tryggja, at vit hava ein sakkønan myndug­ leika, sum til dømis kann staðfesta eina rættskriving­ arorðabók, eitt stavrað og taka endaligar avgerðir í máls ligum spurningum ann ars. Hetta kann fáa rættiliga týðandi avleiðingar, um til­ mæli frá málstevnu nevndini verður fylgt út í æsir. Sam­ bært málálitinum skal ein nýgg rættskrivingarorða­ bók við reglum um rætt­ skriv ing og bending nevni­ liga løggildast av lands­ stýriskvinnuni. Hartil skulu skúlar og almennir stovnar hava skyldu til at fylgja regl unum í nýggju orða­ bókini. Almennan málpolitikk Tilmælini í málálitinum eru øll liðir í, at politiski myndug leikin umsíðir orðar ein almennan málpolitikk. Sambært málálitinum er yvirskipaða endamálið við málpolitikkinum at tryggja føroyskum máli støðu sum fullkomið og samfelagsbært mál á øllum økjum. Tað merk ir, at føroyskt eisini í framtíðini skal kunna verða nýtt á øllum økjum í sam­ felagnum, og at valið skal falla á føroyskt í øllum við­ urskiftum, har tað ikki er neyðugt, at fremm andamál verður nýtt. Eisini formaðurin í mál­ nevndini, Jógvan í Lon, hev ur víst á, at tørvurin á ein um yvirskipaðum mál­ politikki gerst alsamt meir átroðkandi, jú størri lut og prestigu eitt nú enskt tykist at fáa í ymsum mál høpum. Tí er alneyðugt, at politik­ ararnir nú melda greitt út, hvat teir ætla at gera fyri at styrkja og menna føroyska málið, so tað kann standa seg í kapp ingini móti donsk um og ensk um og lata pengar fylgja við, staðfestir Jógvan í Lon. Tað fáa politikararnir so høvi til nú, ið málálitið lok­ sins er lagt til aðalorðaskifti í løgtinginum næstu dag ar­ nar. Fáa nú evsta myndug- leika í føroyskum Longu nú hevur landsstýriskvinnan í mentamálum, Helena Dam á Neystabø, sett ein arbeiðsbólk at skipa eitt málráð, sum fær evsta myndugleika í málsligum spurningum Eingin bremsa hevur verið á almennu útreiðslunum frá 2004 til 2008 vísa tøl frá Hagstovu Føroya Savnsmynd