hósdagur 18. februar 2010síða 17

Nr. 34 - 18. februar 2010 17 viðmerkingar Nógv av kjakinum um for­ skúlar ber brá av mangl­ andi vitan um, hvat fyri­ ferst á dagstovnum. Summi tykjast enntá geva dag­ stovn unum skylduna fyri, at børn órógva meira tey fyrstu árini í barnaskúl­ anum. Námsfrøðingar eru tó altíð sinnaðir at finna eina loysn, ið tænir barninum best. Og kanska serliga tí eru vit ivandi um júst for­ skúlaloysnina”. Her tykist tað heldur at vera ein held­ ur stirvin skúlaskipan ið ikki virkar og ið eini roynd at bøta uppá hana skulu forskúlar gerast. Tað tykist mangan sum um tilmælið frá OECD (Organisation for economic co­operation and development) og øðrum ikki vera sædd. Tí í tí tilmælinum stendur at norðurlendsku »EduCare« (dagstovnar) eru eitt gott boð uppá, hvussu karm­ arnir um læring kunnu skipast á besta hátt. Um »vit«, í samfelagnum, framhaldandi vilja varðveitta okkara verandi skúlaskipan, so eru eisini aðrir mátar at styrkja skúlabyrjanina. Tí í fleiri førum tykist tað sum um øll sum eru um børnini tala hvør sítt mál – a la Bábels­ tornseffektin. Á ein ella annan hátt mugu vit, náms­ frøðingar, lærarar og ikki minst foreldur koma ásamt um hvat hugtakið »skúla­ búgvin« er, tí sum er tykist tað at vera ein av orsøk un­ um til henda afturvendandi forskúlatørvin. So kjakið um forskúlar ella ikki átti fyrst at verði ein avkláring av hvat tað merkir at verða »skúlabúgvi«. Men hvat er tað sum dagstovnar arbeiða við? Fyrst og fremst arbeiða dagstovnar eftir grein 2, í dagstovnalógini, har stendur »§ 2. Endamálið við námsfrøðiliga arbeið­ inum á dagstovninum og dagrøktini er: við umsorgan, í tryggum og barnavinarligum um hvørvi, at menna og menta børnini á fullgóðan hátt og í samvinnu við foreldrini at geva børn­ unum eina kristna og siðalagsliga uppaling, at menna barnanna ands­ frælsi, tollyndi, javnvirði og fólkaræði, at búgva børnini til inn­ livan, samavgerð, sam­ ábyrgd, rættindi og skyldu í einum fólka ræðisligum samfelag, at menna tey skapandi evnini hjá børnunum við atliti til at styrkja teirra samleika, sjálvsvirði, sjálvs kenslu og evni til at taka sær av egnum viður­ skiftum á ein friðarligan og samstarvandi hátt, at tryggja børnunum eitt heilsugott og rørsluliga stimbrandi umhvørvi innan dura og við uttanum­ øki, sum hóskar til barn­ sins aldur og førleika, í samstarvi við heimini at styrkja um barnsins fjøl­ broyttu menning í tøttum samspæli við náttúruna.« Síðani er eisini ein kunn­ gerð, til dagstovnalógina frá 2006 í sigur, at »§ 3. Dagstovnurin eigur at seta orð á, hvørji námsfrøðilig mál eiga at vera nádd fyri hvønn aldursbólk av børnum, og hvussu hetta skal setast í verk«. Hetta hevur viðført at ein ørgrynna av námsætlanum eru gjørdar fyri dag stov­ narnar í Føroyum. Flest allar kunnu finnast hjá teimum stovnum, ið hava heimasíður. Tað er ymiskt hvussu hesar ætlanir eru orðaðar og hvar denturin verður lagdur, men felags fyri allar eru, at tær taka støði í barninum og skapa um ­ støður, har ið børnini kunnu mennast á best møguligan hátt. Nútíðar námsfrøðin byggir á tankar um at rúma børnini, síggja møguleikar og skapa umstøður, so ­ leiðis at barni altíð verður sætt, hoyrt og viðurkent sum ein virkin partur av samfelagnum og nærum­ hvørvinum, við egnum áskoðanum og vilja til at ávirka egna umhvørvið. Sjálvandi hava dag­ stovnar sínar trupulleikar. Alt er ikki bert ljósareytt, og stóri trupulleikin kemur serliga til sjóndar við at tað í grundini ikki er tíð at fyrireika tað dagliga arbeiði, sparingar á stovn­ um gera at teir ikki altíð hava ráð til vikarar um sjúka, avspáking ella annað rakar. Spurningurin er um »forskúlatrupulleikin« ikki hevði verði partvíst loystur við at givið námsfrøð ing­ um møguleikan at til rættis­ lagt, eftirmett og skipa arbeiði betur við fleiri tímum til stovnarnar øðr­ vísi skipaðum arbeiðs upp­ gávum. Fyri at siga tað við fáum orðum: Børn læra, eisini á dagstovnum. Ja, tað kann altíð gerast betri, tað eru nokk fáar skipanir ið eru fullkomin. Námsfrøðingar stremba tó eftir at skapa tær best møguligu menn­ ingar­ og læruum støðurnar hjá barninum. Náms frøð­ ingar taka tó støði í barn­ inum og ikki í undir­ vísingarskipanini, sum man fær varhugan av at alt práti um ein forskúla ger. Aftursvar frá Føroya Skúlabókagrunni til Magna Laksafoss Eftir orðaskiftið í Løg tinginum 11. februar í 2010 verður Magni Laksa foss á Vága portal inum endurgivin fyri at siga, at hóast Skúla bóka grunnurin prentar nógvar bøkur, so verða tær ikki keyptar ella brúktar, at Skúlabókagrunnurin prentar bøkur í konteynarar og at í miðal verða bara 16 eintøk seld av teimum bókum, sum prentaðar verða. Harafturat sigur Magni Laksafoss, at kommunurnar vilja ikki keypa bøkur frá Skúlabókagrunninum. Eisini sigur hann, at Skúlabókagrunnurin fær 10 milliónir játtaðar á fíggjarlógini. 78.582 bøkur til skúlarnar í 2009 Skúlabókagrunnurin prentar bøkur til skúlarnar. Upp­ løgini eru prentað til sølu yvir fimm ár, og vísa hagtøl­ ini eisini, at uppløgini vanliga verða uppseld eftir fimm árum. Vanliga upplagið er um leið 1200 eintøk av næm ingabókum, 3000 eintøk av arbeiðsbókum og 200 eintøk av lærarabókum. Í 2009 vóru útgávurnar 114 í tali. Tað var met. Í 2009 seldi Skúlabókagrunnurin 74.061 eintøk, ið eru prentað árini 2003­2009. Til samans vórðu seld 78.582 eintøk í 2009. Skilligt er tí, at skúlarnir leggja seg eftir at keypa nýggjasta tilfarið, sum eftir okkara meting eisini er heilt natúrligt. Játtanin til Skúlabókagrunnin er í 2010 ikki 10 millión ir, sum Magni Laksafoss nevnir, men 5,351 milliónir kr. til bókaútgávu og 1 millión til undirvísingarportalin Snar. Dømi um 20 av mest seldu bókunum hjá Føroya Skúlabókagrunni í 2009: Heiti Søla Hervør og Høgni í triðja, arbh. 2 … 960 Firvaldsbók 6 …………………… 903 Mandy at home, arbh. …………… 864 Omma blomma Abbi krabbi …… 860 Skygni 2B ………………………… 856 Skygni 3B ………………………… 833 Eg skrivi 1 ………………………… 816 Firvaldsbók 4 …………………… 806 Skygni 1B ………………………… 795 Eg skrivi 2 ………………………… 792 Mandy on holiday, arbh. ………… 752 Skygni 3A ………………………… 745 Eg skrivi 3 ………………………… 745 Skygni 1A ………………………… 742 Les 3, tekstasavn ………………… 721 Skygni 5 ………………………… 713 Hervør og Høgni í triðja, arbh. 1 … 708 Sóljan ……………………………… 708 Eg skrivi 4 ………………………… 707 Firvaldsbók 3 ……………………… 707 Viðmerkjast skal, at barnagrundarlagið er um leið 750 børn í hvørjum árgangi. Sølan setir met í krepputíðum Sølan av skúlabókum er vaksin við 5,25% í 2009 í mun til 2008, ið eisini var metár. Vit høvdu ikki roknað við einum vøkstri í søluni, av tí at fíggjar­ vánirnar vóru so ringar fyri árið 2009 vegna fíggjar­ kreppuna, sum fer um allan heim. Tað er ógvuliga hugaligt at síggja, at skúlar og komm unur hóast ringar tíðir hava lagt so stóran dent á at keypa næmingunum nýtt føroyskt undirvísingar­ tilfar. Rangar upplýsingar Tað er harmiligt, at Magni Laksafoss, formaður í Ment anarnevnd Løgtingsins, kemur við slíkum ósann­ indum. Føroya Skúlabókagrunnur mælir honum til at kanna upplýsingarnar neyvari næstu ferð. Magni Laksafoss er altíð vælkomin at venda sær til Skúla­ bókagrunnin, um hann vil hava meiri at vita. Skúla­ bókagrunnurin hevur ikki latið fíggjarnevndini tær upplýsingar, sum Magni Laksafoss vísir til. Landið hevur eina sera stóra avbjóðing fyri framm an og fyri ikki at enda í álvarsligari kreppu, er neyðugt at taka tøk. Samstundis sum inn­ tøkur landskassans minka orsaka av heimsumfatandi fíggjarkreppuni, verður hildið á við at útbyggja almennu umsitingina, so at vit eftirhondini hava ein umsitingarligan yvir bygn­ að, ið als ikki svarar til støddina á samfelagnum. Talið av landsstýris fólk­ um og ráðum bara hækkar, nýggjar almennar um sit­ ingar við stjóra og deild­ arleiðarum verða stovnaðar uttan at taka fyrilit fyri, um samfelagnum tørvar tænastuna. Hetta kann ikki halda áfram. Vit vita, at stórir árgangir av borgarum eru á veg út av arbeiðs marknað­ inum, sum koma at seta stór krøv til almannaverkið í komandi árum. Hetta eru vit noydd at fyrihalda okkum til, og laga landsins umsiting hareftir. Tíðin er komin til, at vit í Føroyum langt um leingi seta okkum niður og gera eina realistiska meting av, hvat okkum tørvar av almennari umsiting og tænastum. Og fyrst av øll­ um: Hvat fáa vit afturfyri tær ovurstóru upphædd­ irnar, sum á hvørjum ári verða settar av á fíggjar­ lógini til almenna um ­ siting? Politska veðurlagið í hesum tíðum bendir alsamt meira á, at fleiri av teimum fólkavaldu politikarunum kenna á sær, at løgtingsval stendur fyri durum, hóast valskeiðið bert er hálv­ runnið. Eg spyrji, um tað er rætt, at landspolitikarar skulu brúka orku upp á at føra valstríð og leggja fótonglar fyri hvønn annan, nú í kreppan herjar, ikki bara í Føroyum, men um allan heim? Nei, takið heldur og brót ið upp ermar og komið í gongd við veruligum politisktum arbeiði, ið gagnar! Vit hava eina góða samgongu, við einum skilagóðum samgonguskjali at arbeiða eftir. Henda samgongan hevur framvegis eina týdningar­ mikla uppgávu at røkja, og sum skal vera loyst áðrenn næsta løgtingsval, nevni­ liga at fáa úrslit á borðið, so at ABC­flokkarnir hava nakað ítøkiligt at fara í valstríð við tá valskeiðið er runnið. Tit kunnu byrja við at leggja tveir stovnar undir almannamálaráðnum sam­ an, nevniliga Nærverkið og Almannastovuna. Eingin, eg endurtaki, eingin skilagóð ella logisk orsøk er til, at hava tveir stovnar til at loysa upp­ gávur, ið eru so nær skyld­ ar hvørjum øðrum. Tað er ikki eitt einasta við skifta­ fólk undir Nærverkinum, sum ikki eisini er við­ skifta fólk hjá Almanna­ stovuni. Kortini koyra stovnarnir við hvør sínari leiðslu, hvør sínari fíggjarskipan, hvør sínari KT­skipan, hvør sínari journalskipan, hvør sínari starvs fólka­ deild. Stutt sagt, púra óneyðugar dupult funk­ sjónir, ið ikki eru til gagns hvørki fyri samfelagið ella hin einstaka brúkaran. Áheitan mín til mín kæra floksfelaga, landsstýris­ kvinnuna í almannamálum Rósu Samuelsen skal tí vera, at bera so í bandið, at farið verður undir at samanrenna hesar báðar almennu stovnarnar sum skjótast. Við at kóka funkjsónirn­ ar saman, sum í dag verða avgreiddar hvør í sínum lagi á Almannastovuni og Nærverkinum, verður nógv menniskjaligt tilfeingi frígivið, og eg ivist ikki í, at hetta tilfeingið kann verða føroyska samfelag­ num til stórt gagn. Fyri mær at síggja, er Nærverkið ein óyvir­ skoðilig skipan við einum tungum yvirbygnaði og einari frumskóg av stovn­ um og heimum undir sær, har trupult, fyri ikki at siga ómøguligt, er hjá uttan­ fyristandandi – politikarum til dømis – at fáa skil á hvør tekur avgerð vegna hvønn. Almannastovan hevur eina nógv reinari skipan við greiðari leiðslu­ gongd, sum kundi verið ein góð fyrimynd til at fáa eina reinari skipan í tí partinum av almannaverkinum, sum stjóri, Føroya Skúla­ bóka grunnur Niels PeterseN Hvat læra børnini í dagstovnunum? Nevndarlimur, Føroya pedagogfelag JógvaN Philbrow Leggið Almannastovuna og Nærverkið saman starvsnevndarlimur í Sambandsflokkinum aNNfiNN brekksteiN Framhald á næstu síðu