fríggjadagur 19. mars 2010síða 6

6 tíðindi Nr. 55 - 19. mars 2010 Tað hevur bráskund at fremja bygnaðarbroytingar í skúlunum. Hendir onki nú, koma næmingarnir at rinda prísin, sigur landsstýriskvinnan í skúlamálum Skúlamál Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Í hesum døgum liggur eitt uppskot í tinginum, sum hevur til endamáls at broyta fólkaskúlalógina, so vit ikki hava so nógvar smáar skúlaeindir, men, at landið verður skipað í færri og størri skúlaeindir. Sambært landsstýris­ kvinnuni í skúlamálum, Helenu Dam á Neystabø, hevur tað bráskund at fáa framt hesa lógarbroyting, so til ber at fremja neyðugar bygnaðarbroytingar í fólkaskúlanum. Ikki minst nú stórar sparingar skulu fremjast á skúlaøkinum. Við Sosialin sigur lands­ stýriskvinnan, at um vilji er til tess, ber til at fáa ein betri fólkaskúla fyri somu pengar. Men tað hevur stóran skund. ­ Heldur verandi gongd fram, koma vit skjótt niður um eitt minstamark, har næmingarnir rinda prísin. Mugu spara 9 milliónir Niðurstøðan, sum lands­ stýriskvinnan er komin til er, at ongar bygnaðarbroyt­ ingar í fólkaskúlanum merkja færri tímar til næm­ ingarnar. Og hon greiðir frá, at játtanin á fíggjarlógini til fólkaskúlan í 2010 er 276 mió.kr. Tað eru 5 milliónir fleiri enn í 2009. ­ Men, skuldu vit hava sama virksemi í fólka­ skúlanum í 2010 sum í 2009, so átti játtanin til fólkaskúlan at verið 285 mió. Sostatt er neyðugt at spara 9 milliónir við verandi støðu, sigur landsstýris­ kvinnan. Hon vónar sostatt, at lógaruppskotið um broyt­ ingar í fólkaskúlalógini fær eina positiva og kon­ struktiva viðgerð. – Tí tað hevur einans til endamáls at tryggja okkara ungdómi tann besta skúlan, sum hon málber seg. Aftur boð eftir sláimaskinuni Sagt verður, at megin­ parturin av játtanini til fólkaskúlan fer til løn til lærarar, sum undirvísa eitt ávíst tímatal um vikuna. ­ Í seinastu viku vísti eg í grein í bløðunum á, hvussu til ber at fremja bygnaðar­ ligar broytingar, sum tálma framhaldandi útreiðslu­ vøkstri, og sum kortini menna skúlan. Men enn eru ongar bygnaðarligar broyt­ ingar framdar – so tí eru aftur boð eftir sláimaskinuni, sigur Helena Dam á Neystabø. Hon greiðir frá, at sein­ astu útrokningarnar vísa, at frá 1. august 2010 til 31. desember 2010 er neyðugt at spara læraratímar svar­ andi til eina upphædd upp á 7 milliónir. Stór avbjóðing Úr Mentamálaráðnum er fráboðan farin út til allar skúlar um hetta, og sagt verður, at avbjóðingin verður stór – serliga á teimum stóru skúlunum, tí teir missa lutfalsliga mest. ­ Enn halda vit øll lógarbundin krøv, og eitt nú tvílæraraskipanin er varð­ veitt. Men halda vit á fram at spara á henda hátt, endar tað við, at einki riggar væl. Og næmingarnir rinda prísin, ávarar landsstýris­ kvinnan. Hermenn royna sjálvmorð Ein kanning, sum fakfelagið hjá teimum donsku hermonnunum hevur latið gera, avdúkar, næstan 300 danskir hermenn, sum hava verið í Balkan, Irak ella Afghanistan, royndu at taka lívið av sær, eftir at teir vóru komnir heimaftur. Kanningin, sum umfatar 303 fyrrverandi hermenn, vísir, at 281 hermenn royndu sjálvmorð eftir heimkomuna, og at 177 teirra gjørdu meiri enn eina roynd. Ein talsmaður fyri fakfelagið hjá hermonnunum sigur, at talan er um ein trupulleika, sum eingin hevur givið sær far um, og sum herurin ikki megnar at loysa einsamallur. Noktar seg seka Amerikanska kvinnan Colleen Rose (myndin), sum varð tikin í síðstu viku og skuldsett fyri at hava lagt ætlanir um yvirgang í Evropa og Asia, noktaði seg seka, tá hon kom fyri rættin í Philadelphia í gjár. Colleen Rose er millum annað skuldsett fyri at hava havt ætlanir um at beina fyri svenska blaðteknaranum Lars Vilks, sum hevur teknað eina umstrídda tekning av Muhammed profeti. Tann 46 ára gamla Colleen Rose er eisini kend undir navninum Jihad Jane, tí tað navnið brúkti hon á síni heimasíðu. Samanleggingar skulu tryggja verandi undirvísingartilboð Tá ætlanin um at leggja saman til sjey skúlaeindir varð løgd fram fyri einum ári síðani, var endamálið at leysgeva fleiri ressoursir til skúlaverkið. Vit líta aftur um bak… Skúlamál Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Seinastu dagarnar hava vit hoyrt, at ætlanin hjá Mentamálaráðnum at leggja skúlar saman, hevur fingið eina nýggja vend. Nú skulu skúlar leggjast saman til tess at varðveita verandi støðið, og ikki, sum upp­ runaliga ætlað fyri at leysgeva meiri pengar og førleikar til skúlaverkið. Hetta hevur eisini fingið ilt í Føroya Lærarafelag, sum upprunaliga stuðlaði undir ætlanirnar at leggja skúlarnar saman í størri eindir kring landið, til tess at økja um dygdina við fleiri útbúnum lærarum og tilboðum til næmingarnar. Nú hevur felagið so boðað frá, at tað tekur als ikki undir við ætlanunum hjá landsstýrinum, tí nú tykist endamálið bara vera ration­ aliseringar og sparingar. Til dygd og nútímansgerð Vit hava leitað bløðini fram frá februar í fjør, har lands­ stýriskvinnan í skúlamál­ um, Helena Dam á Neysta­ bø, lanserar ætlanina. Og vit endurgeva úr blaðnum frá 6. februar 2009, har landsstýriskvinnan sigur soleiðis við Sosialin: ­ Tað, sum vit vinna við at skipa Føroyar í skúlaøkir, skal brúkast sum íløga í dygd og nútímansgerð av skúlanum. Og so reksar hon eina rúgvu av fyrimunum við samstarvseindum upp: ­ Fyri tað fyrsta manglar okkum nógvar útbúnar lærarar í skúlanum. Okkum vantar fjølbroytt eftirút­ búgvingartilboð av lærar­ um. Eftirútbúgving átti at verið bæði eitt tilboð og eitt krav til øll, sum starvast í fólkaskúlanum. Tað er ein sera stórur tørvur á dag­ førdum undirvísingarmiðl­ um, bæði vanligum undir­ vísingarmiðlum og teldu­ tøkum, eins og undirvís­ ingaramboðum yvirhøvur. Nógvir skúlar lúka ikki krøv til nútímans frálæru­ hættir, og skúlabókasøvnini og námsligu verkstaðirnir eru ikki nóg góðir, segði Helena Dam á Neystabø. Ynskja betri tilboð Magnus Tausen segði við Sosialin tann 5. februar 2009, tá málið um at leggja smáu skúlarnar niður, at endamálið má ongantíð vera at spara pengar, men at fáa størri gagn av játtanini. Hann orðaði seg soleiðis: – Um ætlanin er at spara pening við at pressa fleiri næmingar inn í stovurnar og so annars bara at halda fram sum higartil, so er onki vunnið. Men um endamálið harafturímóti er at økja um dygdina, við at fleiri útbúnir lærarar vera um børnini og at størri eindirnar kunnu bjóða fleiri og betri tilboð, so er nógv vunnið. Málið má vera, at vit varðveita hvørja einastu krónu innan skúlaverkið, men afturfyri brúka hana so væl, sum til ber. Nr. 25 - 5. februar 2009 tí um at brúka orkuna sum best, við at skipa okkum betur, vísir Magnus Tausen á. Magnus Tausen kundi hugsað sær, at fyrsta stig móti samanlegging kundi verið, at skúlarnar verða knýttir saman í einum net­ verki, har lærarar kunnu ferðast ímillum. Og hetta er ikki bara galdandi fyri smáu skúlarnir ella skúlarnir á bygd. Eisini stóru skúlarnir í miðstaðarøkinum áttu at samstarvað nógv meira fyri at fáa eitt betri tilboð til næmingarnar. Ikki bara í 10. flokki, men allir árgang­ ir. – Til dømis í framhalds­ deildini, har holdini í teim­ um kreativu og handaligu lærugreinunum eru so smá, at tey í veruleikanum eru ikki ein valmøguleiki. Mangla lærarar Eins og fleiri onnur eisini hava víst á í orðaskiftinum, saknar Magnus Tausen ítøkiliga føroyska gransk­ ing, sum prógvar, um smáir ella stórir skúlar eru betri fyri næmingarnir. – Niels Egelund sigur, at tað er betri við fleiri næm­ ingum. Men vit vita eisini, at summi trívast væl í einum lítlum bólki. Við at varðveita nakrar av smáu skúlunum, ganga vit fleiri á møti, hóast eg sjálvur vildi hildið at eitt næmingatal millum 15 og 18 næmingar í 1. flokki optimalt – náms­ frøðiliga. Men tá vit koma upp í framhaldsdeildina er størri tørvur á samstarvi, til dømis til vallærugreinir, sigur Magnus Tausen. Eitt av høvuðsargument­ unum hjá Magnus Tausen er stóri læraramangulin, ið hevur verið sær, at nógv skúlabørn fáa ikki eitt undir­ vísingartilboð, sum Lærara­ felagið kann liva við. – Og tað eru ongi útlit fyri, at vit fáa útbúnar lær­ arar í hesi langt omanfyri hundrað størvini. So hetta kunnu vit undir ongum um­ støðum góðtaka, sigur hann. Og samstundis vísir hann á, at í nógvum av smæstu skúlunum arbeiða útbúnir lærarar, sum kundi verið brúktir betri til fleiri næmingar. Her skoytir Magnus Taus­ en upp í, at framyvir verður uppaftur størri tørvur á sam­ starvi, tí lærarin verður ikki so breitt lærdur sum higartil. Læraraútbúgvingin verður broytt, so hvør lærari hevur færri fak. Tað hevur við sær, at framtíðar lærarin hevur størri vitan á sínum øki. Eisini heldur hann, at lær­ arar eiga at hava eina av­ markaða uppgávu í ávísum lærugreinum ella í inn­ skúlingini, mið­ ella fram­ haldsdeildini. Til dømis, at tú eru serfrøðingur í at und­ irvísa miðdeildini í náttúru­ vísindaligum lærugreinum. Tað kundi tú saktans gjørt longu nú, við betri sam­ skipan. Bjargingarætlan Læraraformaðurin hevur eisini aðrar grundgevingar fyri at leggja skúlarnir út í samstarvseindir. Til dømis, at samferðslukervið er so­ mikið gott í dag, og at barnatalið á smáplássum í fleiri ár hevur verið mink­ andi. – Summi halda, at teir smáu bygdaskúlarnir doyggja út, men tað kann eisini blíva ein bjargingar­ ætlan fyri teir. Men so verða tað kanska ikki bara børnini í bygdini, sum ganga har, men eisini børn úr granna­ bygdunum. Tí skúlin hevur altíð brúk fyri hølum, sigur Magnus Tausen. Her kemur hann inn á eitt annað, sum eisini hevur týdning fyri smáu plássini. Nevniliga, at virka lokkandi fyri ungar barnafamiljur. – Kappingin við megin­ økið er sera stór. Men hevur tú eitt gott, fjølbroytt og spennandi skúlatilboð, so ivist eg ikki í, at tað hevði verið lokkandi fyri barna­ familjur. Men hevur tú har­ afturímóti eitt stirvið ella ótíðarhóskandi skúlatilboð, so er tað bumbusikkurt, at barnafamiljurnar halda seg burtur, sigur Magnus Tausen. Og hann nevnir eitt nú Suðuroynna, har barnatalið er í støðugari minking. – Tú kundi komið í eina støðu, har tú fekst eitt kanón tilboð. Fyrst skuldi oyggin sjálvandi skipað seg í eina kommunu, sum so kundi fingið ein samlaðan posa av tímum at ráða yvir til allan skúlan. Ella Sandoy. Tá kundi tað brádliga blivið lokkandi at flutt higar, sigur Magnus Tausen, sum ikki ivast í, at nógvir kommunal­ politikarar eru samdir við honum og Lærarafelagnum í hesum. – Nógv eru bangin fyri, at vit fara at fáa a og b kommunur ella skúlar. Men tað hava vit longu. Tí stóru plássini hava so nógv meira at bjóða borgarunum, at hini kunnu ikki fylgja við. Tað síggja vit bara við at hyggja eftir útgerðini, sum er í dag. Hon er sera ójøvn alt eftir hvørja orku komm­ unan leggur í økið. Til dømis í sambandi við bóka­ savnstilboð, telduútgerð og ítrótt. Lykilin liggur í MMR Læraraformaðurin heldur ikki, at tað átti at verið tor­ ført at fingið eitt samstarv í lag millum skúlarnar í Føroyum, so teir kunnu gagnnýta orkuna betri. – Mentamálaráðið situr í stóran mun við lyklinum í hesum málinum. Í løtuni verður tímatalið latið til hvønn skúla sær í mun til næmingatalið. Men letur tú eina samlaða játtan til eitt heilt øki, so kundi komm­ unan ella ein leiðandi skúla­ stjóri býtt tímarnar út á eindirnar. Eitt ráð, sum skal umsita skúlan í øllum landinum kann ikki koma við kravboðum um, at 26 næmingar skulu vera í hvørjum flokki, og so ikki krevja meira av skúlunum kring landið, sigur Magnus Tausen. Men er Magnus Tausen ikki bangin fyri at sparingin sum verður í krónum og oyr­ um kortini kemur at merkja eina samlaða skerjing av játtanini til skúlaverkið? – Sjálvandi er tað nær­ liggjandi at hugsa, at hetta bara verður enn ein sparing á fólkaskúlaøkinum. Tíðir­ nar eru ringar og leitað verður við ljós og lykt eftir pengum á fíggjarlógini. Men vit noyðast at trúgva upp á, at endamálið er at fáa eitt betri og meira fjøl­ broytt tilboð til fólkaskúl­ anun, sigur formaðurin í Føroya Lærarafelag. Hann vísir staðiliga á, at onki er vunnið, um enda­ málið er at spara pengar, men at endamálið má vera, at fáa betri gagn a sum er. – Um ætlanin pening við at p næmingar inn í og so annars ba fram sum higa onki vunnið. Me málið harafturím økja um dygdi fleiri útbúnir læ um børnini og eindirnar kunnu og betri tilboð, vunnið. Málið má ve varðveita hvørj krónu innan s men afturfyri brú væl sum gjør hann. ella skúladeyði Skúlastjórar Stað Næm Kommunu 5 Eysturkommunusk 5 Eystursk 5 Hoyvík 4 Runavík 4 Klaksvík 45 Venjingar 4 Klaksvík 4 Vatnaskúlin 3 Tvøroyri 39 Oyrabakki 35 Argir 3 Skt.Fr 2 Strendur 2 Vágur 2 Meginsk 20 Vestmanna 2 Torfir 1 Kollafjarðar skúli 1 Adventistaskúlin 1 71 Fyrstulærarar Stað Næ Kvívík Velbastaður Nólsoy 1 Einalærarar Stað Næ Skúvoy Hests skúli Mykinesar skúli 7,27 Magnus Tausen, formaður í Føroya Lærarafelag sigur, at um ætlanin er at spara pening við at pressa fleiri næmingar inn í stovurnar, og so annars bara at halda fram sum higartil, so er onki vunnið. Men um endamálið harafturímóti er at økja um dygdina, við at fleiri útbúnir lærarar vera um børnini og at størri eindirnar kunnu bjóða fleiri og betri tilboð, so er nógv vunnið Annað dømi um skúlaeindir 18 Nr. 25 - 5. februar 2009 tíðindi Føroya Lærarafelag mælir ikki til, at skúlar verða niðurlagdir, men at teir umleið 56 skúlarnir verða umskipaðir í størri samstarvseindir, við felags læraratoymi, bygningum og næmingum, sum hoyra til økið. – Á hendan hátt fáa vit meira burturúr hvørjum læraratíma, staðfestir Magnus Tausen, formaður Skúlamál Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Skulu fleiri børn koyra við bussi í og úr skúla hvønn dag? Ella skulu lærarar koyra millum bygdirnar og undirvísa? Ella skulu bæði lærarar og næmingar flyta seg í annað stað av og á? Hesir eru bert nakrir av spurningunum, sum verða settir í hesum døgum. Tí hvat ætla vit við føroyska fólkaskúlanum, og hvussu gagnnýta vit lærarakreft­ irnar betur? Hesar spurning­ ar verða vendir í samrøðu við formannin í Føroya Lær­ arafelag. ­ Vit mæla ikki til, at skúl­ ar verða niðurlagdir. Men at teir umleið 56 skúlarnir verða umskipaðir í størri samstarvseindir, við felags læraratoymi, bygningum og næmingum, sum hoyra til økið. Á hendan hátt fáa vit meira burturúr hvørjum lær­ aratíma, staðfestir Magnus Tausen. Í sama andadrátti leggur hann dent á, at her er al­ neyðugt at varðveita verandi orku og pengar innan fyri skipanina, fyri at kunna geva eitt betri tilboð. – Ynskja vit at tryggj eitt dygdargott, fjølbroy og nútímans skúlatilbo noyðast skúlarnir at sam starva meira og ikki set smáu skúlarnar upp ímó teimum størru. Tað snýr se um at hyggja eftir samlað skúlaverkinum undir einum sigur Magnus Tausen. Han ímyndar sær, at tað ber til a flyta bæði næmingar, flokk ar og lærarar ímillum, t tørvur er á tí. Og at smá bygdaskúlarnir til dømi kunnu verða nýttir til serli námsfrøðilig ednamál, t dømis til næmingar við ser ligum tørvi, sum onga góðan eiga í dag, til ávísa verkætlanir ella lærugrein ir. – Tað skal helst eisin vera soleiðis, at foreldur o lærarar kunnu velja ein lít an skúla, tí hann veitir ei námsfrøðiligt tilboð, sum er serligt og hóskar júst t viðkomandi. Hetta snýr se ikki um einsrætting, me Skúlasamstarv 21 skúlar 919 Skálavík 13 Fámjin 8 Húsar/Syðrad 8 Miklad/Trøllanes 7 Funningsfjørður 6 Kunoy 6 Tjørnuvík 6 Leyna/Vála skúli 5 Haraldsund 4 Gjógv 3 Sandvík 3 Skúvoy 2 Hests skúli 2 Mykinesar skúli 2 Funningur 1 15 skúlar 76 7,271 Stað Næm. Kommunu 573 Eystursk 537 Hoyvík 496 Runavík 458 Venjingar 451 Klaksvík 405 Klaksvík 342 Argir 333 Fuglafj 328 Skt.Fr 285 Tvøroyri 279 Giljanes 255 Vágur 228 Vestmanna 206 Strendur 203 Torfir 183 Kollafjarðar skúli 146 Sørvágur 137 Meginsk 119 Adventistaskúlin 116 Hvalbiar Skúli 100 Oyrabakki 96 22 skúlar 6276 Gøtu 125 Leirvík 94 Eiði 73 Skála 70 Norðskála/Oyri 65 Kvívík 54 Velbastaður 52 Viðareiði 50 Hvalvík 43 Hósvík 41 Fossánes 41 Sandur 40 Skopun 33 Porkeri 29 Nólsoy 29 Kaldbak 28 Haldórsvík 20 Sumba 14 Oyndafjørður 11 Hov 4 Húsavík/Dalur 3 Yvirlit yvir skúlarnar í Føroyum, býttir upp eftir stødd Eitt dømi um skúlaeindir Talvurnar eru frá einari framløgu, sum Magnus Tausen hevði fyri Kommunusamskipan Føroya herfyri. Næmingatølini kunnu verða broytt nakað síðan, men tey vísa eina ábending. Talvan vinstrumegin er eitt dømi um, at littu økini samstarva. Í talvuni á høgru síðu síggja vit dømi um, at næstan allir smáu skúlarnir eru lagdir saman við stórum. Í talvunum verða skúlarnir býttur sundur í stórar skúlar við skúlastjórum, teir sum hava fyrstulærarar og teir smæstu, sum hava einalæraraskipan. Summar bygdir liggja soleiðis fyri, at børn kunnu ikki flyta millum vegna vánaligt ferðasamband Nr. 26 • Vikuskiftið 6. – 8. februar 2009 • 83. árgangur • Kr. 20,00 Rimmar tilboð Keyp møblar ella køk og fá ókeypis flatskíggja, radio, v.m. Les meira um okkara rimmar tilboð á síðu 3 Síða 3 67 sýningar: Klintrimús fer eftir metinum Íslendskur sendimaður: Eg eri komin til rætta landið Síða 10 Skipanin við smáum sjálv- støðugum skúlum hoyrir eini farnari tíð til, sigur Helena Dam á Neystabø, mentamálaráð- harri. Hon sigur, at samferðslan er útbygd fyri milliardir, og tí er løtan búgvin at skipa landið í sjey skúlaøki sKipa landið í sjEy stór sKúlaøKi Eykablað: stórt blað um útbúgvng w w w. i n n i . f o Te l 3 5 4 2 0 0 Tú selur best tína ogn í INNI Sí lýsingar í Vikuskiftinum Kortsplittari Við tráðleysa kortsplittaranum frá SmartWi ber til at hyggja í øllum rúmum við einum haldi! Tel. 25 11 60 Stórt úrval av patrónum í Gamebore og Eley Falkavegur 6 · FO-100 Tórshavn · Tel. 34 46 00 Fax. 34 46 01 · T-post: krosstein@krosstein.fo Útbúgvingar í Føroyum Føroyska universitetið Prát við lesandi uttanlands Hvør skal rinda títt skúlagjald? Alt um ymsar stuðulsskipanir Hvørja útbúgving hevur landsins leiðsla? Hvat skal eg minnast til undan lestrinum? Útbúgvingarøkið: Vit mugu samstarva við ES lestrarblaðið Síða 24-25 íSlendingar gera landSSjúkrahúSið arføri Síða 8 Ítr 25 avleiðingum Tað verða eftir øllum at døma íslendingar, sum fara at um- væla Landssjúkrahúsið. Íslend- ingar kunnu gera arbeiðið nógv bíligari enn føroyingar. - Íslendingar kunnu gera sum teir vilja her, meðan teir alla tíðina megna at seta smáar forðingar upp fyri okkum í Íslandi, sigur Magnus Magn- ussen, formaður í Føroya Handverksmeistarafelag eftir 21 ár Síða 7 Síða 8-9 Fakfeløg boykotta lønar- dumping Nýggir tónar frá skúlapultinum