mikudagur 14. apríl 2010síða 6

Mikudagur 14. apríl 2010 6 Sosialurin Árni Joensen Leygardagin verða russiskir fallskíggjahermenn sleptir niður yvir Norðpólin. Alment verður sagt, at hendingin hev ur samband við, at 51 ár eru liðin, síðani russiskir granskarar fóru at kanna tað arktiska økið. Men nógv ir eygleiðarar halda, at tað veruliga endamálið við tiltakinum er ein ávaring um, at Russland vil hava eina avgerð um, hvussu náttúru­ tilfeingið í Arktis skal býtast, og at landið er til reiðar at brúka sína hermegi til at staðfesta síni rættindi. Tá umboð fyri USA, Russ­ land, Kanada, Noreg og Dan mark hittust í Kana da her fyri at tosa um viður­ skiftini í Arktis, søgdu tey seg vera samd um at loysa allar møguligar trætur við samráðingum. Men sambært keldum hjá danska blaðnum Politiken var tað júst ein russisk hóttan um at brúka hervald, sum fekk kanadisku stjórnina at boða hinum á fund. Tey fimm londini hava lagt síni krøv á borðið hjá ST, men á fundinum í Kanada vóru tey á einum máli um, at viðgerðin í ST gongur ov seint. Sambært danska umboðnum, løgmálaráðharranum Lars Barfoed, kann viðgerðin í ST taka meiri enn 30 ár og í ringasta føri eina hálva øld. Ovurstórt ríkidømi Londini, sum hava rættindi í póløkinum, hava eisini nógv at stríðast um. Geological Surv ey hevur fyrr mett, at umleið 90 milliardir tunn ur av olju eru í økinum norð­ an fyri pólringin. Tað er nóg mikið til at nøkta all an oljutørvin í heiminum í trý ár. Harafturat koma um­ leið 47.000 rúmmetrar av náttúrgassi og 44 milliardir tunnur av flótandi nátúrgassi. Tað er næstan ein triðingur av øllum teimum kendu goymslunum í heiminum. Sostatt er tað eitt ovurstórt ríkidømi, sum londini stríð­ ast um. Ein partur av oljuni undir havbotninum er so nær landi, at tað er longu greitt, hvør eigur hana. Men verri verður tað, tá londini skulu semjast um, hvørt teirra skal hava oljuna og gass ið á teimum leiðum, har landgrunnarnir hjá tveim­ um ella fleiri londum ganga um hvør annan. Tí spurn­ inginum skal ein vísindalig nevnd hjá ST svara, men tað er hendan nevndin, sum sambært teimum fimm londunum arbeiðir ov seint. Tí samdust londini á fund in­ um herfyri um at seta egnar embætismenn at kanna, hvussu meiri ferð kann koma á málið. Tey vóru eisini samd um, at mál, sum tey ikki kunnu loysa, skulu leggjast fyri altjóða dómstólin í Haag. Eingin eigur pólin Sostatt var semja um at loysa allar trætur við sam­ ráðingarborðið, men kortini hevur Russland meiri enn eina ferð spælt við teimum hernaðarligu vøddunum í tí arktiska økinum. – Russland fer uttan himpr at tryggja sær síni rætt indi í Arktis, segði Dmitri Medvedev, forseti, stutt undan fundinum í Kanada, og kanska er tað ein ávaring ella í hvussu er ábending, tá russiskir fallskíggjahermenn dala niður á Norðpólin leyg­ ardagin. Russiska tiltakið hevur eisini vakt ans. Kanadiski utt­ anríkisráðharrin, Lawrence Cannon, segði fyrr í vikuni, at rusiska tiltakið við fall­ skíggjahermonnunum er ikki annað enn propaganda, og at tað fær onga ávirkan á tann kanadiska yvirvaldsrættin í økinum. – Í mong ár eru fólk farin niðan á Mount Everest at seta sítt flagg á tindin. Tað hevur ongan týdning. Eingin eigur Norðpólin. Vit hava gjørt av at gera nakrar vísindaligar kanningar við einum kavbáti heldur enn at spæla uppi í luftini, segði Lawrence Cannon millum annað við Canadian Press. Kleist atfinningar­ samur Grønlendski lands stýris­ for maðurin, Kuupik Kleist, heldur lítið um, at russar sleppa fall skíggja her monn­ um niður á Norpólin. Hann er samdur við kanadiska uttanríkisráðahrranum og kallar russisku framferðina ein toruleik. Russar brúktu hel2dur ikki tann rætta fram ferðarháttin, tá teir fyri trimum árum síðani settu russiska flaggið á havbotnin á Norðpólinum, sigur Kuupik Kleist við KNR. Grønlendski lands stýris­ for maðurin er heldur ikki serliga hugtikin av, hvussu Danmark ogKanada bóru seg at í trætuni um ta lítlu Hans Ø, sum er millum Grønland og Kanada. Londini skiftust um at seta flagg á oynna og at senda herskip hagar, men slík framferð sømir seg ikki londum sum Danmark og Kanada, heldur Kuupik Kleist. Hann ásannar tó, at tað er neyðugt at halda eyga við, hvat londini við áhuga í økinum gera, men vónar, at allir partar lata skil og vit ráða. arni@sosialurin.fo Russar spenna vøddar í póløkinum Fyri fjúrtan døgum síðani vóru londini við Norðpólin á einum máli um at øll viðurskifti í økinum skuldu avgreiðast í sátt og semju við samráðingum. Kortini senda russar hermenn úr luftini niður á pólin, samstundis sum kanadiumenn senda ein kavbát eftir botni Veðurlagsbroytingar hava gjørt tað lættari at sigla báðumegin pólin og givið lættari atgongd til náttúrutilfeingið Mynd: Aftenposten póløkið Kuupik Kleist hartar Danmark og Kanada fyri stríðið teirra millum um ta lítlu Hans Ø Mynd: KNR Kanadiski uttanríkisráðharrin, Lawernce Cannon: – Russiski luftleikurin fær onga ávirkan