fríggjadagur 23. apríl 2010síða 20

Fríggjadagur 23. apríl 2010 · Nr. 72 20 Sosialurin Áki Bertholdsen Størsti trupulleikin hjá støk­ um uppihaldarum er, at tað er alt ov dýrt at fáa nakað ordi ligt at búgva í fyri ein prís, sum teir hava ráð at gjalda. Hetta verður staðfest í kann ingini, sum tær báðar, Anni ka Anthoniussen og Siri Hansen, løgdu fram í Miðla­ húsinum mikukvøldið. Hesum er Rósa Samuel­ sen, lands stýris kvinna í al­ ma n na málum samd í. ­ Stakir uppihaldarar hava tað alt annað enn gott. Og tað, sum er mest átrokandi er, at teir og aðrir bólkar í sam felagnum, fáa ordiligt tak yvir høvdið, ásannar hon. Tær íbúðir, ella tey hús, sum stakir uppihaldarar og onn ur hava ráð at fáa sær nú, eru mangan í ringum standi, tí tey hava ikki ráð at betala tað, sum tær góðu íbúðirnar og tey góðu húsini kosta at leiga og enn minni, hvat tey kosta at byggja ella keypa. Og so kemur ótryggleikin, sum leigarar støðugt eru í við tað, at teir altíð kunnu verða uppsagdir við stuttari ávaring. Hvørki í dag ella í morgin Spurningurin er so, hvussu Rósa Samuelsen ætlar at loysa trupulleikan tað er at út vega bústaðir, tey hava ráð at gjalda. Tað hava vit spurt hana um, men tað skilst á svarinum, at tað verður hvørki í dag ella í morgin, at ein loysn er á veg. Men landsstýriskvinnan er sannførd um, at fyri stakar uppi haldarar og aðrar bólkar í samfelagnum, er svarið at út vega leiguíbúðir. Og hon heldur eisini, at tað skal gerast ígjøgnum bústað ar pakkan, sum er á veg. Bústaðarpakkin hevur ver ið á veg í mong ár, men Rósa Samuelsen vónar nú, at hann kann verða klárur at leggja fyri tingið einaferð hetta næsta árið. ­ Bústaðarpakkin fevnir um lutaíbúðir, men tað kost­ ar eisini nógvan pening at seta seg fyri eina lutaíbúð, hóast tey, sum byggja, fáa mvg afturrindað og fáa rentu stuðul. Skulu røkka saman Landsstýriskvinnan sigur, at tað, sum er alt avgerðandi er, at tey, sum skulu búgva í íbúð ini, eisini fáa endarnar at røkka saman fíggjarliga. Hon heldur tí, at tað er neyðugt at stakir uppi hald­ ar ar og aðrir bólkar, eisini kun nu fáa umstøður at leiga sær eina góða íbúð, uttan at hava ábyrgdina av um væl­ ing um og uttan at hugsa um rentur og avdrátt. ­ Bara soleiðis ber tað til at fáa endarnar at røkka sam an, so at tey framvegis fáa fíggjarligt frælsi at for­ syrgja sínum børnum á ein­ um nøktandi støði. Tey fara eisini at kanna eftir, hvussu leiguíbúðir kunnu verða umfataðar av bústað ar pakkanum og so verður eisini neyðugt at gera neyðuga lógargrundarlagið, so at tað ber til hjá kommu­ num, íbúðarfeløgum, felags­ skap um, fakfeløgum ella hvør tað skal vera, at byggja leigu íbúðir. ­ Hetta er tað einstaka til­ tak ið, sum hevði munað best sigur Rósa Samuelsen. aki@sosialurin.fo Fátækir føroyingar skulu finnast Landsstýrið arbeiðir nú við at áseta eitt fátæka­ mark, so at tað ber til at siga, hvørj ir føroyingar eru bein leiðis fátækir. Tað upplýsti Rósa Samuel sen, land s stýris kvinna í alman na málum í Løg tingi num miku dagin. Mikkjal Sørensen, sum í løtuni er ting mað ur fyri Javn aðar flokkin, spurdi hana um vit nakað formligt fátæka mark er ásett í Før oyum. Hann heldur, at tað er neyðugt at hava eitt form­ ligt fátækamark fyri at hava nakað ítøki ligt at halda seg til. Hann heldur, at tað er ein fortreyt fyri at tað skal bera til at taka tær røttu politisku av gerðirn ar og fyri at trygg ja, at fólk hava pen ing at liva fyri. Hesum er lands stýris kvinnan samd í. Hon sigur, at vit hava onki formligt fátæka mark í Før oyum, men higar til hevur grundar upp hæddin hjá fyri tíð ar pensjón istum verið brúkt sum mark fyri, hvussu nógv fólk í minsta lagi skulu hava at liva fyri um mánaðin. ­ Men tað er ongin ivi um, at eitt fátæka mark má ásetast í Før oyum, staðfestir hon. Hon leggur afturat, at umsitingin í almanna mála­ ráðnum er farin at roknað seg fram til, hvar hetta mark ið skal vera. ­ Hetta er serliga neyðugt tá ið hugsað verður um livi kor ini hjá støkum uppi halda ru m, legði hon aftur­ at. Men tað er eisini neyðugt, tá ið hugs að verður um barna familjur og um aðrar bólk ar í samfelagnum. Í framløgu síni í Miðlahúsinum miku kvøldið, vístu Annika Anthoniussen og Siri Hansen, á, at Al manna stovan metir, at eitt fólk skal hava 4500 krónur um mánaðin til at fastar útreiðslur. Tað kostar einar 4450 krónur um mánaðin um mánaðin at forsyrgja einum barni í barna garðsaldri. Tað er ein niðurstøða í kanningini, sum Annika Anthonius sen og Siri Han­ sen, løgdu fram í Miðla húsi­ num mikukvøldið. Og í orðaskiftinum um um støður n ar hjá støkum uppi hald ar um, var tað ein áhoyrari, sum skeyt upp, at hend an upphæddin skuldi býtast í tvey, so at mamman og pápin betaltu hvør sína helvt. Uppskotið fekk undir tøku á fundinum, tí fólk síggja ikki meiningina í, at útreiðsl ur nar til barnið skulu vera so ójavnt býtt ímillum for eldr ini, har tann, sum hev ur barnið, hongur upp á nógv tann størsta partin av rokn ingini. Tann, at foreldrunum, sum ikki hevur barnið, men sum betalir barnapengar, fær ein part endurgoldið frá landi num. Eitt ítøkiligt uppskot á fundinum var, at aftur­ bering in skal halda uppat, men at hon ístaðin skal fylg­ ja barninum. ­Tað er í øllum førum eitt uppskot sum hevði bøtt mun andi um umstøðurnar hjá støkum uppihaldarum uttan at tað hevði kostað landi num eitt oyra. Tað varð eisini fýlst á, at hjá teimum støku uppi­ haldarunum, sum fáa forsorgarhjálp, verð ur barnafrádrátturin mót rok n­ að ur. Rósa Samuelsen, lands­ stýris kvinna í almanna­ mál um, sigur, at hetta er spurn ingar, sum mann kann hyggja upp á, nú for sorga r­ lóg in skal broytast. Skulu betala helvt um helvt Nýggjar íbúðir hjálpa støkum uppihaldarum STAKIR UPPIHALDARAR Landsstýrið setir sítt álit á, at nógv umrøddi bústaðarpakkin fer at gera tað møguligt at bøta um størstu trupulleikarnar hjá støkum uppihaldarum og øðrum bólkum. Men ongin veit enn, nær bústaðarpakkin kemur og alt annað kanska liggur úr 1.500 upp í 3.500 krónur um mánaðin. ­ Um skúlin er fyri øll, eig ur hann eisini at taka at lit til, at øll hava ikki ráð til at ferðast við skúlanum. Hetta er eitt mál, sum skúla myndug leikarnir áttu at hugt nærri at, segði Siri Hansen á fundi num í Miðlahúsinum miku­ kvøldið. Eisini í sambandi við onn ur sosial tiltøk eru hesi børnini við sviðusoð. Til dømis í sambandið við føðing ar dagar, har skúlin við hvørt hevur eina reglu um, at allur flokkurin skal verða boðin í føðingardag. Øll hava ikki ráð at bjóða so nógv um børnum, men til dømis bara dreingirnar. Ikki ráð til føðingardagar Eitt er at halda føð ing ar­ dag ar. Eitt annað er at lut­ taka í føðingardøgum ella kon fir ma tiónum, har tú hevur gávu við. Hetta kann eisini vera ein tyngjandi postur í fíggjarætlanini, og kann av leiðingin lættliga vera, at børn ini ella familjan meldar av boð. - .. eg droppaði kon fir- ma tión irnar í ár, tí eg hevði ikki ráð, sigur ein mamma í kann-ingini. Avleiðingin av hesum kann vera, at frammanundan sperdu familjurnar isolera seg. Og tað er serliga óheppið, tí tað frammanundan er av­ markað, hvussu nógv stak­ ir uppihaldarar koma út millum onnur fólk. Ikki bíligari á bygd Í kanningini um stakar uppi hald ar ar verða fleiri mytur um stakar uppihaldarar av lívaðar. Ein teirra er, at tað er nógv bíligari at búgva úti á bygd, um tú ert fátækur. Her siga tær báðar, at veruleikin er, at støku uppihaldararnir úti á bygd hava akkurát líka lítið eftir, tá alt er goldið, sum tey á stórplássum. Hetta kemst ofta av, at neyðugt er at hava bil fyri at koyra millum bústað, ansingarstovn og arbeiði, og busssambandið er ov óregluligt. Danska alternativið At Danmark altíð er eitt alternativ til stokkutu til­ veruna í Føroyum er ein veru leiki, sum vit ikki koma uttanum. Í hesum sam­ bandi vísa tær báðar á, at viðurskiftini í Føroyum eru fleiri ferðir verri enn niðri, har veitingarnar sum heild eru hægri, prísstøðið væl lægri, og bú staðar mark­ naður in lagaður til, so hann eisini hóskar til tey, sum ikki fáa játtað bústaðarlán í bankunum og tíansheldur ikki fáa rentustuðul frá landi num. So samanumtikið er fíggjar liga byrðan nógvar ferð ir tyngri her á landi enn í Danmark. Hetta er helst eisini orsøkin til, at so nógvar kvinn ur í bestu árum mangla í her á landi, verður sagt. Børn við lægri status Samanumtikið vísa tær báð ar, Siri Hansen og Annika Antoniussen á, at støku foreldrini hava ikki so ilt av, at tey sjálvi mangla ymiskt. Tað ringasta er, at børn ini líða undir vantandi fíggjar ligu orkuni, og at hetta kann ávirka børnini, so tey fáa ikki góðan og fjølbroyttan kost, at tey eiga ting, sum geva status millum hini børnini, um­ framt, at tað ávirkar børn­ ini sosialt. Í niðurstøðuni í kann­ ing ini vísa tær báðar á, at hesin bólkur í stóran mun er politiskt forsømdur í Før oy um, og at tiltøkini á hesum øki num eru alt ov tilvildarlig. Tær kundu tí hugsað sær ein meira miðvísan sosialpolitikk, sum tók atlit til, at allir føroyingar hava ikki eitt familjunetverk, sum kann lyfta uppgávuna hjá væl­ ferðar samfelagnum. Harumframt koma tær við fleiri ítøkiligum upp skotum til politisk tiltøk, sum høvdu bøtt um livikorini hjá støk um uppihaldarum. Vit kunnu tríva í nøkur teirra: Bú­ stað ar politikkurin, ella mangul in upp á sama, her á landi. Barna peningurin, ið kundi verið hægri, tá hugsað verður um, at eitt barn í miðal kostar einar 4.000 kr. um mánaðin. Tey 40 prosentini, sum hitt for eldrið fær endurgoldið fyri goldnan barnapening, kundi farið til barnið. Mark­ ið fyri at fáa rætt til frí­ pláss kundi verið minkað, og barnafrádrátturin kundi verið hækkaður. Har um framt er ein stórur sosialpolitiskur trupulleiki her á landi, at hvørki vitan ella gransking er nøktandi, og at hetta økið eigur at verða útbygt sum skjótast. ...framhald av síðu 19