fríggjadagur 7. mai 2010síða 15

15 Fríggjadagur 7. mai 2010 · Nr. 78 Sosialurin Ongin kann longur ivast í, at uppskotið til stjórnarskipanarlóg er ætlað at loysa Føroyar úr Ríkisfelagsskapinum. Edmund Joensen løgtings- og fólkatingsmaður Hoydal í DK-pressu: Fyrst nýggja grundlóg og so samráðing um loysing Tað, sum Fullveldis lands­ stýrið ikki fekk ígjøgnum í samráðingum við donsku stjórnina í ár 2000, skal nú røkkast við uppskotinum til nýggja stjórnarskipan. Lógaruppskotið er ein full­ veldisgrundlóg, og enda málið við henni er at loysa Føroyar úr Ríkisfelagsskapinum og at stovna eitt fullveldisríki. Lógaruppskotið liggur í løtuni í rættarnevndini hjá Løgtinginum. Føroysk pressa ger lítið og onki við málið, hóast tað fær avleiðingar fyri øll í Føroyum, um tað verður samtykt. Tað hava fullveldiskreftirnar fyri mun av, tí so kunnu tær lirka uppskotið inn gjøgnum bakdyrnar. Í danskari pressu fæst tó mangt og hvat at vita. Leggur upp til samráðing um loysing Mikudagin hevði avísin Ber lingske Tidende tíðindi um loysingargrundlógina á forsíðuni. Inni í blaðnum verður greitt nærri frá mál­ inum, og har er eisini eitt sera áhugavert sitat frá Høgna Hoydal, formanni í Tjóðveldi. Hoydal sigur soleiðis við blaðið: »Vi laver vores egen grund lov, og det bliver så vores grundlag for, hvordan vi forhandler videre med Danmark om de statsretlige rammer«.. Hetta er sera áhugavert, tí í hesum setningi avdúkar Høgni Hoydal, hvørja ætlan hann í veruleikanum hevur við stjórnarskipanarlógini. Tjóðveldi vil, við øðrum orðum, at stjórnarskipanin skal fatast sum ein nýggj føroysk fullveldisgrundlóg, ið skal avloysa verandi grundlóg og heimastýrislógina. Tá Føroyar soleiðis eru skekl­ aðar úr verandi stjórn ar­ skipanarligu rammum, sum vit vanliga nevna Ríkis­ felagsskapurin, ætlar Høgni Hoydal, at samráðingar skulu vera við Danmark um »de statsretlige rammer«. Tað merkir, at samráðast skal um loysing. Hetta seinasta – at sam­ ráðast skal um loysing – er tað serliga áhugaverda. Hetta er tað, sum Tjóðveldi og aðrar fullveldiskreftir í Løgtinginum og politiska umhvørvinum, ikki viljað tosa hart um í Føroyum. Hetta eru samráðing ar­ nar, sum undir Full veldis­ landsstýrinum í ár 2000 rendu seg fastar og slitnaðu. Talar við fleiri tungum Hetta, at Føroyar við nýggju stjórnarskipanini skulu loysast úr Ríkis felags skap­ inum og samráðast um »rammurnar«, er sum nevnt ikki nakað, sum Tjóðveldi tosar hart um í Føroyum. Nei, her í landinum verð­ ur ein onnur útgáva av sannleikanum brúkt. Soleiðis hevur ting mað­ urin Sjúrður Skaale roynt at tosað um, at alt fer at laga seg aftaná, at lógin er samtykt. Tá fara øll at vera »vinnarar«, letst hann at halda. Í grein herfyri skrivar Sjúrður m.a., at »allir teir juridisku spurn­ ingarnir nokk skulu falla uppá pláss aftaná«. Hetta er sjálvandi politiskt vrøvl, og tey, sum lesa sitatið hjá Høgna Hoydal omanfyri, síggja, at aftaná er ætlanin, at nakað heilt annað skal henda. Poul Michelsen, sum var formaður í Grund lógar­ nevnd ini, hevður sagt við Útvarpið, at stjórnarskipanin »hevur onki við donsku grundlógina at gera«. Hetta er bert rætt í tann forstand, at stjórnarskipanin er beinleiðis í stríð við gald­ andi grundlóg og heima­ stýrisskipan. Greiðasta ábending um, hvat meiningin við lógar­ upp skotinum er, kom frá løgtingsmanninum Kára á Rógvu, ið er ein av høvuðs­ monnunum aftan fyri stjórn­ arskipanarlógina. Hann segði herfyri í útvarpssendingini Eygsjón, at ætlanin við lógini er at »spreingja karmarnar«. Øll vita, hvat tað merkir. Hvat ætlar løgmaður? Nú er tíðin komin, har før­ oyingar mugu hava at vita, akkurát hvørja støðu løg­ maður hevur, og hvat hann ætlar sær at gera. Herfyri kom hann við einum tíðindaskrivi, har tað m.a. stendur, at »ein komandi føroysk stjórnarskipan má virða ta støðu, sum Føroyar hava í ríkisfelagsskapinum«. Løgmaður skrivar eis­ ini, at hann fer at »taka upp samband við danska for s ætisráðharran og um­ røða spurningin, hvørt upp skotið kann sameinast við heimastýrislógina og yvirtøkulógina«. Øll sunn fornuft – og ein røð av løgfrøðingum – sigur, at uppskotið til stjórn arskipan er ikki sam­ einiligt við støðu Føroya í Ríkisfelagsskapinum. Hvat ætlar løgmaður at gera við tað? Hetta skyldar hann at greiða føroyingum frá. Nú er tíðin komin, har før oyingar mugu hava at vita, akkurát hvørja støðu løg maður hevur, og hvat hann ætlar sær at gera. Hesin spurningur varð av røtt um settur í gjár á kjakfundi í Miðlahúsinum um rættindi teirra brekaðu til tænastur Kringvarpsins. Á fundinum sum Ráðið fyri Brekað skipaði fyri, varð ljós varpað á nógv áhugaverd viðurskifti. Við talandi døm um varð greitt frá, hvussu fáar av tænastum Kringvarpsins mong teirra, ið bera brek, fáa nyttu av. Til dømis vistu tey deyvu ikki av, at eitt heilsuskaðiligt øskuskýggj rak inn yvir Føroyar, tá ið Eyjafalljøkul fór at goysa. Ikki fyrr enn dagin eftir, tá ið tey sóu tíðindini teknmálstulkað. Nógvir møguleikar at betra tænastuna til øll Tey deyvu og hoyriveiku halda, at alt ov fáar før­ oysk ar sendingar verða tekstaðar og tekn máls­ tulk aðar – og rætt er tað. Og útvarpssendingar er afturlatið land. Tað varð gjørt vart við, at tey menn ingartarnaðu onga sendi flatu eiga yvirhøvur, hóast tað er av eins stórum týdn ingi fyri tey, dagliga at fylgja við bæði tíðindum, og øðrum sendingum, ið seta dagsskránna í almenna orðaskiftinum. Víst varð á, at heimasíða, tekstvarp og miðlasavn Kringvarpsins kundu verið framúr tæn­ astur ­ eisini fyri tey brek­ aðu, og at onnur framkomin tøkni kundi gjørt atkomuna munandi betri. Skal sparast, má tað raka øll líka Kringvarpsleiðslan gjørdi vart við, at alt ov lítil fíggj­ arorka er til taks til hesar tænastur. Eisini tað er rætt, tað vita vit øll. Til hesa seinastu stað­ festing er kortini bert at siga, at í tí fíggjarkarmi, sum Kringvarpið til eina og hvørja tíð hevur at ráða yvir, skal rúm vera fyri tænastum til borg ar­ ar, ið bera brek. Tað er jú endamálið við “Public ser­ vice“, sum merkir almenn tænasta, at tænastan røkk ur øllum bólkum – eisini teimum, sum av yms­ um ávum ikki hava somu atkomu til almennu fjøl­ miðlarnar, sum tey flestu. So má annað niður­ rað festast, um tað ikki ber til at hækka inntøkur Kringvarpsins á annan hátt. Vit hava upplivað dømi um, at Kringvarpið ætlaði at spara deyvatulking burtur, tá ið neyðugt var at spara. Tað má ikki endurtaka seg. Skal sparast, so má tað raka øll líka. Í løtuni liggur eitt lógar­ uppskot í Løgtinginum, sum m.a. skal bøta um inntøkur Kringvarpsins. Um vit ætla, at eisini tey førleikaskerdu, og tey ið bera brek, skulu gjalda Kringvarpsgjald við gleði – so er uppftur meira neyðugt, at eisini tey fáa nyttu av kringvarpstænastunum. Og tað er ætlanin. Eisini tí er átroðkandi, at lógar­ uppskotið verður samtykt. Tey brekaðu sess í Kringvarpsstýrið Nú sjóneykan varð sett á umstøður teirra brekaðu í mun til almenna upplýsing og Kringvarpstænastur yvir høvur, fari eg at kanna møguleikan fyri at broyta kringvarpslógina, so at annaðhvørt Ráðið fyri Brek að ella Meginfelag teirra Brekaðu fær um­ boð an í stýrinum fyri Kring varpið. Á tann hátt kundu vit tryggjað, at eisini teirra áhugamál verða ein nattúrligur partur av dag­ ligu fyrisitingini av Kring­ varpinum. Eg fari at takka fyri høvið at luttaka á hesum kjak fundi. Tað var ein ógvuliga læruríkur fundur. Helena Dam á Neystabø landsstýriskvinna í mentamálum Er public ser- vice fyri øll?