mánadagur 10. mai 2010síða 10

Mánadagur 10. mai · Nr. 70 10 Sosialurin Á veg upp úr KREPPA Tað eru nógv tekin um, at vit eru komin á botn í kreppuni og at tað nú aftur gongur ímóti ljósari tíðum, sigur Jan Otto Holm, fíggjarráðgevari Áki Bertholdsen – Vit eru á veg upp aftur úr aldudalinum. Tað er Jan Otto Holm, óheftur fíggjarráðgevari, sann førdur um. Hann sigur, at tað eru nógv tekin um, at teir fyrstu spírarnir til betri tíðir eru lagdir. Hann fylgir væl við gongd ini í kreppuni og hann stað festir, at tað er týðiligt, at bjart skygnið er størri nú enn tað var fyri nøkrum fáum mán aðum síðani. Men hann leggur afturat, at tað eru altíð óvissar, tá ið metast skal um búskaparlig útlit. – Men tá ið Grikkaland og onnur ræðandi dømi verða sáldað frá, eru útlitini fyri heimsbúskapinum ljósari nú, sigur Jan Otto Holm. Amerikanski búskapurin er so stórur og tað er oftani har at teir fyrstu spírarnir verða lagdir, bæði tá ið tað gongur ímóti verri tíðum og tá ið búskapurin fer uppeftir aftur. – Seinastu tíðina er ar­ beiðsloysið í USA hækkað til tað kom í hæddina fyri heilt stuttum, tá ið tað var yvir 8%, sigur Jan Otto Holm. – Men nú eru tekin um, at tað er farið at lækkað aft ur og seinastu tíðina eru javnan góð tíðindi at frætta um arbeiðsloysið í USA. Hann sigur, at hetta sæst somuleiðis aftur í nýtsluni hjá amerikanarum, sum aft­ ur er farin at veksa. Samstundis vísa lyklatøl, at vinnulívið í USA er farið at fáa nógv størri álit á fram tíðina. – Tað eru rættiliga góð tíð indi fyri okkum, tí ein og hvør búskaparlig framgongd byrjar við bjartskygni. Jan Otto Holm leggur aft urat, at tá ið vinnan og privat fólk aftur eru farin at síggja bjartari upp á fram­ tíðina, kemur eisini verulig gongd á í krónum og oyrum. – Og tað hava vit longu sæð í USA, har arbeiðsloysið minkar og forbrúkið er farið at veksa. Tað leggur so aftur grund arlagið fyri eini bú­ skap arligari framgongd, tí í USA eru 2/3 av brutto tjóð­ ar úr tøkuni tengt at privatari nýtslu. Hetta merkir so aftur, at uttan økta privatnýtslu, verð­ ur heldur ongin framgongd í USA. – So tá ið privatnýtslan veksur og heldur vøksturin á, eru tað av álvara góð tíðindi, sigur Jan Otto Holm. Fleiri góð tekin Hann leggur afturat, verð­ ur hugt eftir teimum rokn­ skapum sum amerikanskar fyritøkur hava kunngjørt fyri fyrsta ársfjórðing í ár, eru teir sum heild rættiliga góðir og tað er so bara eitt tekin afturat um, at vit hava verið á botni og eru á veg uppeftir aftur. Nógvar fyritøkur høvdu eisini góðar roknskapir í fjør, men tað var rætt og slætt av sparingum. – Men í ár eru tað ikki sparingar, sum fáa tølini í rokn skapunum at síggja pen­ ari út. Tað er tvørtur ímóti økt søla sum ger tað. Jan Otto Holm sigur, at vanliga er gongdin tann, at búskaparlig framgongd í USA so líðandi forplantar seg víðari út í heim og fer eisini at síggjast Evropa og eisini í Føroyum nakað seinni. Framgongdin seinkast Fíggjarráðgevarin staðfestir, at onki er at ivast í, at tað eru teir nógvu hjálparpakkarnir hjá teimum ymsu londunum, sum hava skumpað búskapin ígongd aftur. Ábendingar eru um, at spírandi framgondin í ein ávísan mun hevði staðið við, hóast hjálparpakkarnir verða avtiknir. Men kortini sníkir tað seg altíð ein ivi seg upp um, hvat fer at henda, tá ið londini taka pakkarnar av aftur. Nær tað verður, er óvist, men nøkur lond eru so skuldarbundin, at tey hava ikki ráð til at blíva við at geva búskapinum almenna andahjálp. Harafturat kann hendan sama skuldarbyrðan hjá summum londum elva til búskaparliga og politiska óvissu og tað kann í versta føri hótta evrusamstarvið. – Grikkaland er eitt ræð­ andi dømi, men eisini vandi er eisini á ferð í Spania, Portu­ gal, Bretlandi og í onkrum øðrum londum við. – Støðan í teimum lond­ unum kann skapa ótrygg­ leika. – Kanska fer hetta ikki heilt at forða fyri eini bú­ skap arligari framgongd, men tað kann í øllum førum út seta framburðin. Fíggjarráðgevarin stað­ fest ir eisini, at í løtuni er rent an søguliga lág. – Men tað er ongin ivi um, at heldur arbeiðsloysið í USA við at minkað, fer tað at føra hægri rentu við sær og tað leggur eisini ein dempara á framburðin. Hinvegin er ongin ivi um, at tjóðbankarnir fara at hugsa seg meiri enn einaferð um, so at teir ikki hækka rentuna ov tíðliga og køva eina spírandi framgongd. Tí heldur Jan Otto Holm, at tað er lítið sannlíkt, at rentan fer at hækka í ár. Spírar í Evropa Jan Otto Holm sigur, at tá ið eitt fíggjarligt rák hevur stungið seg upp í USA, plagar tað at forplnata seg í Evropa nakað seinni og sostatt eisini her í Føroyum. Og hann staðfestir, at sein astu tíðina eru batar eis­ ini at hóma í Evropa. – Áhugin fyri at keypa fasta ogn er veksandi og prís urin er hækkandi bæði hjá tí vinnuliga og tí privata. Samstundis eru tekin um, at arbeiðsloysið er farið at kvinkað niðureftir. Hann sigur, at tað er tórført at siga, nær fram­ gongd in rættiliga fer at bíta seg fasta her í Evropa. Men árið í ár kann gott ganga, áðrenn tað fer at venda av álvara, sigur fíggjar­ ráðgevarin. aki@sosialurin.fo Vøkstur upp á 4,2% Í nýggjastu búskaparmeting síni metir IMF, at í ár fer heimsbúskapinum at veksa 4,2%. Tað fortelur Landsbankin, sum hevur lisið frá greið­ ingina frá IMF. Í metingini frá oktober var vøksturin annars mettur til at verða 3% í ár, men heimsbúskapurin er komin skjótari fyri seg, enn áður væntað. Í 2011 væntar IMF aftur ein vøkstur upp á 4,3%. Tó er tað ymiskt, hvussu nógv búskapurin í ymsu londunum fer at veksa. Í menningarlondunum í Asia fer hann at veksa nógv komandi árið, og IMF metir at Afrika fer at koma skjótari fyri seg eftir hesi kreppuni, afturímóti øðrum kreppum. Tey framkomnu londini fara at fáa lágan, men positivan vøkstur komandi árið, men enn eru tey tengd at almennu hjálparpakkunum. IMF heldur at amerikanski búskapin er betri fyri og fer at koma skjótari fyri seg eftir kreppuna enn Evropa og Japan. Fleiri lond eru noydd at leggja ætlanir um at fram­ tíðartryggja almenna búskapin fyri at minka um almennu skuldina, og IMF metur, at flestu londini mugu fara undir hesi tiltøk í 2011. IMF heldur eisini, at ov stór almenn hall í nógvum londum kunnu órógva fíggjarmarknaðin og økja um váðan í fíggjargeiranum. Í hesum sambandi vísir Landsbankin á, sambært IMF eru fíggjarmarknaðir kring heimin eru komnir fyri seg aftur. Kortini verður mett, at enn er neyðugt at bøta um fíggjargeiran í flestu londum fyri at minka um vandin fyri fíggjarkreppum í framtíðini, samstundis sum fíggj­ ar geirin skal styrkjast og gerast meira effektivur. Mini- Kreppa Hóast nógv verður tos að um kreppu, vil Jan Otto Holm, fíggj­ arráðgevari, ikki vera við, at Føroyar hava verið í nakrari kreppu. – Vit eru sloppin serstakliga snikkaleys burtur úr hesi støðuni, sigur hann Hann vil í mesta lagi strekkja seg til at kalla støðuna í Føroyum fyri eina mini kreppu, ella ein aldudal, sum vit hava verið í. Almennu kassarnir eru væl fyri og ar beiðs­ loysið hevur ikki verið serliga stórt afturímóti øðrum londum, tó at tað rakar tey har, sum hava mist arbeiðið. Ernst Jacobsen, stjóri í ALS, er samdur. – Hetta hevur slett ikki verið so galið, sum fryktandi kundi verðið fyri, sigur hann. Hann leggur afturat, at samgongan hevur lagt eina fíggjarlóg fram uttan nakað ser­ ligt av skerjingum og tað er eitt greitt tekin um, at ætlanin er ikki at senda nakran skelk ígjøgnum samfelagið og at seta sparingar í verk, sum fara at føra til hóparbeiðsloysi. Hinvegin kann eisini staðfestast, at enn hev ur Løgtingið ikki samtykt fíggjarkarmin, samstundis sum røddir hava verið frammi um at skerja almennu út­ reiðlsurnar rættiliga nógv, so tað er ikki til at vita, hvat endaliga úrslitið verður. Seinastu tíðina hevur eitt fitt tal av fólki meldað seg úr skipanini Tað eru rættiliga góð tíðindi fyri okkum