týsdagur 25. mai 2010síða 12

Týsdagur 25. mai · Nr. 85 12 Sosialurin Kjak Orsøkin er, at Felagið Nóta­ skip hevur hildið, at tað ikki er skilagott, at tey ymsu sjónarmiðini, sum eru í hesum máli, verða við­ gjørd alment og kunnu geva hinum londunum óneyðug kort í hondina í samráðingar­ støðuni. Tað halda vit framvegis. Hinvegin heldur felagið, at neyðugt er at gera við merk­ ingar til nøkur av teimum viðurskiftum, sum í sein­ astuni eru løgd alment fram í fjølmiðlunum. Semja um at vit eiga meira Øll eru vit samd um, at Føroyar eiga rætt til ein størri part av makrelinum, og at vit eiga at stríðast á øllum økjum fyri at røkka hesum máli. Felagið Nótaskip hevur, síðan makrelmálið tók seg upp fyri einum ári síðan, alla tíðina havt ta støðu, at Føroyar eiga at royna samráð ingarleiðina í hósk­ andi mun, áðrenn vit slíta makrelsamstarvið við hini londini. Fyrstu ferð Føroyar løgdu eitt tal á borðið var á síðsta samráðingarfundinum fyri tveimum mánaðum síðan, og tú kanst ikki rokna við, at millumlanda samráðingar um býti av fiskirættindum verða avgjørdar á einum fundi. Tílíkar samráðingar eru torførar og taka tíð. At tað hevur slíkan skund at slíta makrelsamstarvið, áðrenn tíðin er búgvin til tað, tykist eisini botna í, at botnfiskaflotin undir Føroyum vil hava ein part av pelagisku vinnuni. Við eini einvíst ásettari føroyskari makrelkvotu verður lagt upp til, at allir skipabólkar, sum bjóða seg fram, skulu fara at fiska makrel í føroyskum sjógvi summarmánaðirnar. Fiskiskipanin dettur sundur Higartil hevur í føroysku fiski skipanini verið eitt søguligt uppbýti av fiski­ rætt indum millum teir ymsu skipa bólkarnar ­ millum rækju skip, flakatrolarar, nóta skip, ídnaðarskip og skipa bólk ar nar undir Føroy­ um. Føroyska makrelkvotan hevur verið brúkt til at "keypa" tosk frá Russlandi í Barentshavinum til flaka­ trolararnar, og nótaskipini hava átt restina av kvotuni. Brýtur tú hetta býtið, so síggja vit fyri okkum, at hetta er byrjanin til, at føroyska fiskiskipanin dettur sundur, tí at ongin kann kenna seg vísan í sínum rættindum og gera íløgur á hesum grund­ ar lagi. Tað hevði verið ónátúr­ ligt, um reiðaríini hjá nóta­ skipunum skuldu fáa fiski­ rætt indi undir Føroyum, tá pelag isku stovnarnir í síni tíð vóru illa fyri, og reiðaríini stríddust fyri at yvirliva. Líka so ónátúrligt er tað, at partrolarar nú skulu fara at fiska makrel, tí upsaveiðan er vánalig í løtuni. Nótaflotin hevur verið noyddur at tillaga seg, nú svartkjaftakvotan er minkað niður í lítið og onki. Tí eru tvey skip tikin úr flotanum, og eitt afturat er møguliga á veg sama veg. Við verandi loyvum klára nótaskipini sum onki at fiska eina mun­ andi størri føroyska kvotu av makreli. Ein onnur grundgeving fyri at ganga egnar leiðir í makrelmálinum er, at vit burtur av eini stórari einvíst ásettari kvotu kunnu bjóða øðrum londum makrel í býti við annan fisk, ið heimaflotin kann fiska í teirra sjógvi. Hetta er eftir okkara met­ ing óveruligt. Hini londini, sum hugsað verður um at handla við, hava í sam starv­ in um millum stranda londini sambært altjóða rætti átikið sær eina skyldu til at sam­ starva um umsitingina av felags pelagisku stovnunum. Tí kunnu tey ikki eisini gera avtalur við lond, sum einvíst áseta sær kvotur uttan fyri hetta samstarv. Eru ikki til reiðar Um so er, at tað er ein polit­ iskur meiriluti fyri eini avgerð um at áseta egna makrel kvotu í summar, so má sum heild sigast, at vit eru ikki til reiðar. Skipini kunnu ikki rigga til henda fiskiskap og fara út at kanna um makrelur er í føroyskum sjógvi, fyrr enn avgerðin er endalig, og nú verður komandi stranda­ landafundurin ikki fyrr enn í fyrsta lagið um mánaðar­ skiftið. Higartil hava nótaskipini fiskað makrelin í norskum og ES­sjógvi síðst á árinum. Tá er hann best egnaður til matnað, og alt er landað til frystivirkini fyri 8­9 kr. kg. Hesa tíðina er hann bíligur at fiska, tí tú brúkar sera lítið av olju í hesum fiskiskapi. Ein føroysk kvota skal fiskast í føroyskum sjógvi um summarið. Tá hevur makrelurin stórt fitiinnihald og hevur nógva æti í sær. Hann er ringur at fáast við til matnað, og móttøkuorkan í Føroyum er sera avmarkað. Tí má meginparturin land ast til ídnað. Tað hevur við sær, at fiskast mugu sera stórar nøgdir, fyri at fáa sama brutto úrslitið ella somu virðis øking burtur úr. Lutvíst tí at prísurin er ein heilt annar og lutvíst tí, at tað er munandi dýrari at fiska makrelin á henda hátt. Vit hava næstan ongar royndir við at fiska makrel í føroyskum sjógvi, og tí vita vit ikki, um tað ber til at skipa ein fiskiskap, har so stórar nøgdir kunnu fáast til høldar. Men vit vita, at tað ikki ber til at fiska markel uttan norðhavssild sum hjáveiðu. Tað vísa tær royndir, sum higartil eru gjørdar, og bæði í 2008 og 2009 var lutfallið í íslendsku veiðuni 60% av sild og 40% av makreli. Bert nótaskipini hava kvotu av norðhavssild, og skulu onnur skip í hesa vinnu, so verður neyðugt eisini at bróta sildaavtaluna. Fyri nóta skipini kann avleið­ ingin eisini verða, at tey ikki hava sildakvotu eftir til vanliga silda fiski skapin um heystið, og so fara skipini at liggja restina av árinum. Harumframt vita vit lítið um, hvar summarmakrelurin kann seljast, tí so at siga øll makrelkvotan verður fiskað í vetrarhálvuni. Fyri nótaskipini er av­ leiðingin eisini, at MSC­ góðkenningin av makrel fiski­ skapinum sum burðardygg veiða, fer fyri bakka. Eiga at fara eftir eini avtalu í 2010 Tí hevur tilmælið hjá Felag­ num Nótaskip verið, at vit eiga at miða eftir at halda fram í makrelsamstarvinum í 2010 og at fara eftir eini so góðari avtalu sum gjør ligt. Sanstundir eiga vit at skapa útvegir fyri, at vit kunnu halda fram við royndar­ fiskiskapinum og annars nøkta tørvin hjá teimum, sum hava hug til eitt nú at gera royndir við at dyrgja eftir makreli. Tað er neyðugt, at vit fáa til vega meira vísindaligt tilfar, sum kann byggja upp undir okkara krav um ein størri part av kvotuni. Kanningar av makrel­ stovninum verða bert gjørdar triðja hvørt ár. Í ár verður gjørd ein stór stovnskanning og fyri fyrstu ferð eisini í føroyskum sjógvi. Úrslitið av hesum kann undirbyggja okkara páhald um, at nógvur makrelur er í føroyskum sjógvi. Tað er sjálvsagt neyðugt, at føroysku krøvini eru í samljóð við tað, sum okkara egnu fiskifrøðingar kunnu verja. Uttan hetta neyðuga samanspæl verður trupult at koma víðari. Tað er lætt at fara burtur úr makrelsamstarvinum. Verður spurningurin um íslendska makrelfiskiskapin ikki loystur í samráðingunum millum strandalondini, so kann hann verða loystur í íslendsku samráðingunum um limaskap í ES. Tá standa vit einsamallir uttanfyri, og so tú kanst spyrja: Hvussu koma vit upp í aftur millum­ landa samstarvið? Pelagiska veiðan hevur havt stóran týdning fyri føroyska búskapin. Fyri at skapa henda møguleika, hev­ ur verið neyðugt við stór um íløgum í dýr skip. Tvey nýggj pelagisk skip fyri tilsam ans 5­600 mió. kr. eru komin í flotan hetta seinasta árið, og tað triðja reiðaríið hevur gjørt stórar íløgur fyri at tillaga sína fiskiorku. Tað ber bara til at gera tílíkar íløgur, um vinnan og láni­ stovn ar hava vissu fyri, at viðurskiftini liggja føst fleiri ár fram í tíðina. Jógvan Jespersen, stjóri Felagið Nótaskip Nakrar viðmerkingar til makrelmálið Tað eru tey, sum hava undrað seg yvir, at Felagið Nótaskip hevur havt ein óvirknan leiklut í kjakinum í fjølmiðlunum um makrelmálið