fríggjadagur 4. juni 2010síða 23

23 Fríggjadagur 4. juni 2010 · Nr. 90 Sosialurin av mark aðir í Føroyum, men í veruleikanum finst ein kritikaraskari, sum ikki brúkar tað skrivaða, men tað talaða orðið. Eitt slag av samrøðu sum ferð ast ígjógnum býin. Hetta fyri­ brigd ið haldi eg er rættuliga áhuga vert, tí hervið skapar tú nakrar siðvenjur, og hetta er ein siðvenja, sum hóskar til ein bý sum Havnina og eitt land sum Føroyar. – Eg veit ikki, um høvundar, ið skriva og virka í teim størri londunum fáa størri feed­ back, enn vit høvundar í Før­ oyum gera. – Eg trúgvi har­ aftur ímóti at einsemið hjá lista fólki í Svøríki, Onglandi og Danmark er eins stórt og ein semi hjá listafólkinum í Før oyum. Ikki tí at einsemið er negativt løtt, als ikki, men held ur tengt at tí sannføring, at tað at fáast við list er eitt ein s ligt arbeiði. ­ Tú velir nógv frá, men hinvegin so fært tú eisini so nógv aftur. ­ Øgiliga nógv. Til spurn­ ing in um tað hevur tyðn­ ing fyri høvundar og fyri bók mentirnar at hava ein kritikarastand er tí torført at svara uppá. ­ Ofta eru um­ mælar arnir og ummælini so vánalig, og kritikararnir hava inntikið bókmentir í sín um yngri áurm, og hava fing ið sær eitt ideologiskt funda­ ment at standa á. Eg veit ikki, hvussu hesir klára at broyta seg til alt tað nýggja, og um teir í veruleikanum eru eitt so stórt vælsignilsi fyri bók­ ment ir nar? – Viðhvørt ivist eg í tí. ­ Um man hugsar um eina føðiketu, so eru nøk ur viðurskifti, ið gera seg gald­ andi: Ein hevur tørv á ein um sjónleikarhúsi, eini prent­ smiðu, sum prentar bøkur­ nar, og so sjálvsagt fyrst og fremst hevur ein tørv á sjón­ leikarum, høvundum, tón­ leikar um og listafólki sum heild. Og so longur niðri; niðri millum rækjurnar og kom b ikkini eru í nógvum før um ummælararanir og kritik ar arnir. Tí óansæð, hvat teir siga, so verður skapað. ­ Sjálv andi eru nógv listafólk eisini ummælarar í Føroyum. Hetta er ein avleiðing av, at tað ikki eru so nógv í Før­ oy um, ið fáast við list. Ofta held ur man at føroyskir um mælar a r eru bondskir, men tað eru teir ikki, um tú flytir teir til onnur lond, har ummælarar kunnu vera bein leiðis harðrendir. Hvussu kenst tað, um tú ikki fær afturmeldingar á tey verk ini, tú hevur lagt so stóra orku í at skriva? ­ Tá ein er øgiliga inniligur í eini bók, og hevur lagt stórt ar beiði og orku í hana, hevur man eina kenslu av, at tá bók in er komin út, so fer alt at broytast eitt sindur. Men tað er sjálvandi ein illusión, tí hetta avdúkar bara, hvus­ su fokuseraður man er upp á sítt arbeiði. ­ Tí verðin uttan­ fyri er umleið akkurát tann sama, sum hon var framm­ an undan. ­ Eg havi eisini skriva til leikpall, og hetta er sera áhuga vert. ­ Knappliga verða ræddir og rørslur lagd ar á orðini, og tey fáa eina heilt aðra dimensión. Tað hev­ ur glett meg ótrúliga nógv at arbeitt við sjónleiki, tí í hesi listagreinini er man nógv meira inkluderandi. ­ Við yrkingum, situr man meir fyri seg sjálvan og eing in blandar seg. Tú situr einsa mallur og vendir og drag ar hvørjum orðið. ­ Við leikinum inkluderar tú knappliga leikarar, tón leik­ ar ar, scenografar. Eitt veld­ ugt apperatur verður sett í gongd orsaka av hesum hand ritinum. Hvussu kenst tað at síggja tín ar yrkingarnar á øðrum máli? ­ Tað var ein ávísur áhugi í tí eg skrivaði í Danmark, tá Erik Vagn Jensen livdi og rak forlagið Vindrose. Uppá ein máta líkjist tað, tey skrivaðu tá um míni verk, teim ummælunum eg fái nú, fimtan ár seinni. Síðan var knappliga tøgn í eini fimtan ár, ­ man var líkasum ikki til. Nú er so aftur eitt sprell, og fólk halda, at eg eri ein áhugaverdur yrkjari og skaldsøguhøvundi, og at filmur in er spennandi. Men tað er alt so óforútsigiligt. ­ Ein veit ongantíð hvussu tað verður um fimm ár. Men eg vil siga, at við fólki sum, Povl Skårup, sum umsetti Glans bílætasamlararnir, ein framúrskarandi týðing, og umsetingarnar hjá Ebbu Hent ze hava merkt, at eg eri vælsignaður við ótrúliga góðum umsetarum. Tann fjar støðan eg onkuntíð kann ken na til donsku útgávurnar kemst tí helst av, at eg ikki havi danskt so tætt inn at mær sum føroyska málið. Onkun tíð kann eg halda, at okkurt orð ella setningur skuldi haft eitt sindur meir bluss ella verið eitt sindur temp er er aður. ­ Tað eg skrivi sprett ur úr føroyskum jarði­ lidi, men tað, ið rørir ein før­ oy ing, er umleið tað sama, sum rørir ein dana ella ein po lak k. ­ So ymisk eru vit ikki sum menniskju, og eg kann tí væl fylgja Einari Már tá hann sigur, at tað er ongin mun ur á at vera nationalur, inter na tionalur og globalur. Á henda hátt meti eg, at onn­ ur fólkasløg eisini kunnu fáa gleði av tí eg skrivi sum før­ oy ing ur. Er tað týðningamikið fyri teg at umboða Føroyar uttan lands? Ert tú á eini missión? ­ Magnus Dam Jacobsen skriv ar í bókini Í Grønlandi við Kongshavn, at hann um­ borð á Kongshavn ikki bert umboðaði seg sjálvan. – Hann um boðaði Havnina, hann um boðaði C. Pløyensgøtu numm ar 13, mammu og pápa sín, familjuna av Kamar i­ num. Soleiðis er tað, tá tú fer uttanlands sum høvun­ di. Tú umboðar ikki bert teg sjálvan. Tað hugsar man um sum føroyingur. Um metropolbúgvar hugsa tað sama, ella um teir bert um­ boða sjálvan seg, veit eg ikki. Men føroyingar hava tað við sær, at teir hugsa um at vera umboðandi fyri sítt land. Hetta haldi eg er gott, og høvundarnir og lista fólk­ ini hava á henda hátt eina funk tión sum óal menn ir sendi menn og kvinn ur. Men hetta er ein part ur av virk­ semi num, ser liga tá verk ini vera týdd til onn ur mál. – Hvørt ár fái eg áheita nir frá út lendskum skúla flokkum um at koma heim til mín á vitjan, og tosa við meg um mítt virki. So tað finnst eitt óalment virksemið, sum listafólk hava, har tey umboða sítt land. – Og sjálv­ sagt oftast fyri tað góða. ­ Hin vegin, hvat er at umboða tað góða mótvegis tí ringa? Man leggur væl fram tað besta man eigur, og diskar ikki upp við botninum. ­ Tá drotn ingin kemur til Føroyar vísir man tað vakra, og ikki eina skitna kjallaraíbúð! Tað er eitt sindur av áhuga rundanum mínar bøk ur nú uttanlands? ­ Glansbílætasamlararnir og Brúgvar av svongum orð um fáa øgiliga flott viðmæli. ­ Um hetta fer at útvikla seg nakran veg, er ringt at siga, men viðhvørt hugsar man um, at Føroyar ikki hava haft eina altjóða succes við bók mentum síðan William Heine sen. Ongin føroyskur rit høvundi hevur sprotið ígjøg num úti í verðini og tað er rættuliga løgið. ­ Vit eru stødd í Danmark nú, og bert av handahógvi kann man nevna tíggju, tjúgu, ja hundrað danskar rit­ høvundar, sum hava siigið ígjøg num í altjóða høpi. Men ongin føroyingur síð­ an William. Nú mínar bøk­ ur aftur eru umsettar til danskt og norskt, og eisini td. Ó eftir Carl Johan Jensen hava fingið framúrskarandi um mæli uttanlanda, hevði tað verið áhugavert um tað eyðnaðist føroyskum bók­ mentum at sligið ígjógnum internationalt. ­ Slíkar tank­ ar hugsar man, tá man hev ur fingið góð ummæli td. í Dan­ mark. Eg havi kanska eitt “orsaka eg eri til” syn drom, sum møguliga er hyklar­ iskt. ­ Man vil jú ikki trýsta seg framat. Tá tað er undan­ vind ur, hevur man lyndi til at sláa bremsurnar í, tí man óttast, at í morgin er lotið dovna. Kanska torir man bara ikki at trúgva uppá, at tað knappliga fer at ganga so øgiliga gott? – Eg vildi so fegin skriva okkurt, sum nær mast var ein kókibók. ­ Eina bók sum var hent at fara til, og sum sjálvsagt eisini hevði eksistentiellan týðn ing. Eina bók við yrki ng­ um sum kom út í eini millión ein tøkum. Eina bók sum fólk høvdu tørv á, ­ eina bók, sum sálin hevði tørv á. – Kraftfull orð, yndilsig orð, ákærur. ­ Eitt gjøgnumbrot sum hetta droymi eg um. post@sosialurin.fo