mánadagur 7. juni 2010síða 14

Mánadagur 7. juni · Nr. 91 14 Sosialurin Uni Arge Alt, ið krúpa kundi av lær­ arum, bókmentafólkum, tíð indafólkum, politikarum og øðrum áhugaðum, var møtt upp í Skálanum í Norð­ ur landa hús inum fríggja­ kvøldið, tá Einar Már Guð­ munds son og Carl Jóhan Jensen, ið hevur týtt Hvítu­ bókina, greiddu frá, hvussu bókin kom í lag. Einar Már Guðmundsson var sera virkin í almenna orða skiftinum í Íslandi, tá bankarnir fóru á húsagang í oktober 2008, og fólkið fór á gøtuna at krevja stjórnina hjá Geir Haarde setta frá. Tíðargreinir hansara vaktu ans, tí tær vóru so atfinnandi, og Hvítabókin er eitt savn av hesum greinum, har lagt er aftrat tekstunum við upp­ lýsingum og metingum. Einar Már Guðmundsson eirir ongan í bókini, hvørki politik arar, fíggjarfúrstar ella fyri tann skuld tann krav mikla Altjóða Gjaldoyra­ grunnin, tí hann er sera harm ur um, at støðan í Ís­ landi er vorðin so hættislig, sum hon er. Tó megnar hann við sínum speisemi at geva fólki innlit í sínar hugsanir á stuttligan hátt. Eitt nú mótmælir hann, at íslendska fólkið skal gjalda rokningina fyri kollsiglda internetbankan, ICESAVE, sum íslendskir privatmenn varðaðu av í Onglandi og Hollandi. Íslendska fólkið eigur ong an lut í hesum ævintýri og skal tí ikki gjalda eitt oyra fyri tað, heldur hann. Kortini snúgva samráðingarnar við Ongland og Holland seg um, at íslendingar skulu játta seg sekar í ICESAVE­húsa­ ganginum, so teir skulu fáa tað betri í fongslinum. – Ja, hvat skulu vit halda um tað, spurdi Ein ar Már Guðmundsson, og láturin rungaði í Norður landa hús­ in um. Mál er vald Soleiðis var tónin fríggja­ kvøldið, og hóast Einar Már Gudmundsson viðhvørt kann vera heldur tungur fyri mál in um á skandi navisk um, er stutt mill um gull kornini, tá hann leggur fram, og hann er alla tíðina til staðar og tosar bein leiðis við hvønn ein stakan áhoyrara. Tá ruddað verður upp í sambandi við kreppur, snúgva orðaskiftini seg ofta um lógar brot, órættvísi og krøv um avleiðingar. So er eisini í Íslandi í dag. Men tú mást helst vera rithøvundur fyri at greina teg fram til, hvussu ríkmenn ikki bara ognartaka kvotur, bankar og onnur samfelagsvirði, tá teir taka ræðið á einum landi, men eisini ognartaka sjálvt málið. Eitt hugtak, teir skaptu í Íslandi, var kjølfestu íleggj­ arar. Kann nakar hava nakað ímóti einum tílíkum hugtaki, sum ljóðar so skilagott og fær sína megi úr gomlum skipa máli, spurdi Einar Már og vildi við hesum vísa á, at tá virðis grundar lag ið í samfelagnum fer av lagi, verð ur fólkið forført gjøg­ num málið. Í Hvítubókini lýsir hann eisini, hvussu málið hjá politikarunum missir sítt innihald, tá teir aftur og aftur tosa um sovorðið, sum fólk ikki skilja ella hava áhuga fyri. Hann skrivar: »Politikarar tosa eitt tungu mál, ið er eyðkent av máltuggum, løgmálafløkjum og regulgerðum, sjáldan av nakrari heimsáskoðan. Pro­ grammfólk á fjølmiðl un­ um siga fyri mær, at tey eru deyða troytt av sovorðnum kjak sendingum. Nú eiga politik ararnir at sleppa sær á málskeið hjá fólkinum, koma á borgara fundirnar og lurta eftir tí, sum vit siga.« Hetta skrivaði hann, áðrenn býráðsval var í Reykja vík í farnu viku, tá ein nýggjur flokkur við skemt­ ar um sópaði allar teir gomlu flokkarnar til viks og fekk 35 prosent av atkvøðunum. Um vikuskiftið frættist so, at ein av skemtarunum verð ur næsti borgarstjórin í Reykja­ vík. Allir í ørviti Framløgan fríggjakvøldið var skipað soleiðis, at Einar Már Guðmundsson og Carl Jóhan Jensen lósu upp úr bókum hansara, og síðan settu Carl Jóhan Jensen og áhoyrarar Einari Már spurn­ ingar um Hvítubókina. Onk­ ur áhoyrari undraðist á, at hann svaraði ikki bein leiðis upp á spurningar um t.d. norðurlendska væl ferð ar­ modellið og ES. Hann hug­ leiddi bara víðari um teir. Men soleiðis svarar ein rithøvundur ivaleyst spur­ ningum um politisk mál, og undir øllum umstøðum gav framløgan gott innlit í, hvussu stórum trupulleikum Ísland er í, og hvussu ís­ lendska fólkið hevur trýst politisku flokkarnar í knæ og krevur at fáa fíggjar fúrst­ arnar drignar til svars fyri sínar gerðir. Meðan Einar Már greiddi frá gongdini í landinum, rann mær til hugs, hvat ein hýru­ vognsførari segði uttan fyri flogvøllin í Reykjavík í apríl 2000, tá hann varð spurdur, hvussu íslendingar høvdu tað. Hann svaraði við sama speiska tóna, sum eyðkennir Hvítubókina: – Teir eru vorðnir í ørviti. Ongin arbeiðir longur, og allir sita bara heima og keypa og selja partabrøv! Hetta var fyri 10 árum síðan, tá fíggjarævintýrið spaku liga byrjaði. Í Hvítu bók­ ini, sum nú fæst á føroyskum, kann so lesast um, hvussu tað endaði. uniarge@gmail.com Gravgangur eftir søguni um íslendska skrædlið Nærum 200 fólk vóru í Norðurlandahúsinum fríggjakvøldið og lýddu á íslendska rithøvundan, Einar Már Guðmundsson, tá Hvítabók hansara um kreppuna í Íslandi varð løgd fram á føroyskum Upprunatekstur: Einar Már Guðmundsson 2009 Føroysk týðing: Carl Jóhan Jensen 2010 Útgáva: Forlagið í Støplum Umbróting: Gramar, Tórshavn Prent: Oddi í Íslandi Um Hvítu­ bókina